İdari mahkemeler kamu gücüne dayalı idari işlemler, idari eylem zararları ve kanuni kapsamda idari sözleşmelerden doğan davalara bakar. Vergi ve özel görev hükümleri ayrı değerlendirilir.
İdare mahkemesinin genel görevi
2576 sayılı Kanun m.5 ve İYUK m.2 birlikte okunur. Atama, disiplin, ruhsat, imar ve öğrenci kararının iptali veya kamu hizmeti zararının giderimi idari yargıya ait olabilir. Danıştayın ilk derece ve vergi mahkemesinin özel görevine giren işler bu genel görevden ayrılır. Her idari para cezası idare mahkemesine ait değildir.
Özel hukuk ve ceza dosyası ayrımı
Kamu kurumunun işçi ücret borcu, özel hukuk sözleşmesi veya şahıslar arası alacak iddiası farklı mahkemelere gidebilir. Suç isnadı ceza yargısında, buna bağlı disiplin kararı ise kendi idari sürecinde ele alınır. Ceza dosyası açılması bütün idari dava sürelerini durdurmaz.
Görev ile yer bakımından yetki
Hangi yargı kolu ve mahkeme türünün görevli olduğu belirlendikten sonra yer yetkisi incelenir. İYUK m.32 genel kural; kamu görevlilerinde m.33, taşınmazlarda m.34 ve tazminatın niteliğine göre m.36 önemlidir. Büromuzun İstanbul’da olması bütün davaların İstanbul’da açılacağı anlamına gelmez.
İdare mahkemesinde hangi davalar görülür?
Kamu personeli, imar, ruhsat ve eğitim işlemleri gibi farklı alanlardaki iptal davaları ile idari sorumluluğa ilişkin tam yargı davaları idare mahkemesinde görülebilir. Ancak bu başlıkların her birinde özel görev kuralları kontrol edilmelidir. Mahkemenin görevi, işlemin adından çok hukuki niteliğiyle belirlenir.
Mahkemeler hukuka uygunluk denetimi yapar. İdarenin takdir yetkisini ortadan kaldıracak biçimde onun yerine işlem tesis edemez. Bu sınırlama, takdir yetkisinin denetimsiz olduğu anlamına gelmez; kamu yararı, eşitlik ve ölçülülük yargısal denetimde önemlidir.
Vergi mahkemesiyle ayrım
Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler ile ilgili zam ve cezalar ve kanundaki diğer görevler vergi mahkemesi alanını oluşturur. “Ödeme talebi var” denilerek bütün alacak ve ceza uyuşmazlıkları vergi mahkemesine yönlendirilemez.
Bu site vergi hukukunun bütün alt konularını tekrar üretmek yerine görev ve usul bağlantısını açıklar. Vergi tarhı, ödeme emri, iade veya gümrük gibi konularda işlemin dayanağı ve özel süreler ayrıca ele alınmalıdır.
Tek hâkim, kurul ve yargılama
Bazı davalar kanuni parasal sınırlar ve dava türüne göre tek hâkimle görülebilir. Parasal sınırlar yıllara ve uygulanacak geçiş hükümlerine göre değişebildiğinden eski bir rakamın sürekli geçerli olduğu kabul edilmemelidir. Aynı şekilde kanun yolunun açık olup olmadığı ayrı bir sorudur.
Yargılama çoğunlukla yazılı yürür. Mahkeme resen araştırma yapabilir, ara kararla belge isteyebilir ve gerektiğinde keşif veya bilirkişiye başvurabilir. Davacı buna güvenerek elindeki delilleri sunmayı ihmal etmemelidir.
Dosyayı takip ederken
Davanın açıldığı mahkeme, esas numarası, tebligat kayıtları, savunma ve ara karar süreleri birlikte izlenir. Mahkemeden gelen “dilekçe ret”, “gönderme”, “YD ret” ve “davanın reddi” kararları farklı sonuçlar doğurur. Her belgenin neyi karara bağladığı okunmadan dosyanın bittiği veya kazanıldığı söylenemez.
Dosya uygulaması ve belge kontrolü
Kurum adıyla görev belirlemeyin
Bir kamu hastanesiyle ilişkinin kamu hizmetinden doğan zarar mı, özel ücret veya başka ilişki mi olduğu görülür. Olay kamu kurumunda gerçekleşmiş olmasıyla tek başına sınıflandırılmaz. Trafik kaynaklı zarar gibi alanlarda özel görev hükümleri de bulunabilir. Dilekçede zarar doğuran faaliyet, idarenin rolü ve istenen sonuç açıklanır. Görev belirlenince yer bakımından yetki incelenir. Yanlış mahkemeye başvuru halinde kanuni geçiş veya süre imkânı koşulludur; hata yapmadan önce ilişkinin dayanak kanunu ve olay belgeleriyle yargı yolu değerlendirilmelidir.
- İlişkiyi kuran belge
- İdarenin faaliyeti
- Özel görev maddesi
- İstenen hukuki sonuç
- Yer yetkisi dayanağı
Bu konuda sık sorulan sorular
Belediyenin her işlemi idari mi?+
Kamu gücüne dayalı işlem ile özel hukuk ilişkisi ayrılır.
Para cezasında doğrudan sulh cezaya mı gidilir?+
Özel kanun ve bağlantılı işlem incelenmeden görevli yargı belirlenemez.
Kaynaklar
Kanun metni, ilgili madde ve somut olay birlikte değerlendirilmelidir. Değişiklik ve yürürlük bilgileri için resmî metinleri kontrol ediniz.
Bu konuyla bağlantılı rehberler
Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın belgeleri, süreleri ve uygulanacak özel hükümler incelenmeden kesin hukuki sonuç çıkarılamaz.