Matrahın kontrolü
Ticari kâr ile vergi matrahı aynı kavram değildir. Kanunen kabul edilmeyen giderler, istisnalar, indirimler ve geçmiş yıl zararları ayrı incelenir. Uyuşmazlıkta hangi kalemin reddedildiği ve bunun matraha etkisi açık gösterilir. Farklı yıllara ait kayıtlar dönem bazında ayrılır.
Gider reddi
Giderin şirket faaliyetiyle bağlantısı ve belge düzeni araştırılır. Sözleşme ve fatura yanında hizmetin gerçekten verildiğini gösteren teslim ve çalışma kayıtları önemlidir. Ortak veya yönetici yararına yapılan harcamaların niteliği ayrıca değerlendirilir. Her harcamanın muhasebeye kaydı vergi bakımından indirilebilir olduğu anlamına gelmez.
İlişkili kişi işlemleri
Transfer fiyatlandırması ve örtülü sermaye gibi konularda taraf ilişkisi, emsal, finansman koşulları ve ekonomik gerekçe birlikte ele alınır. Hazır bir emsal oran bütün işlemlere uygulanamaz. Grup içi hizmetlerin faydası, maliyet paylaşımı ve sözleşme düzeni belgelenmelidir.
İnceleme savunması
İdarenin alternatif hesaplaması ile şirketin hesabı aynı tablo üzerinde karşılaştırılır. Teknik raporlar ve mali müşavir görüşü hukuki itirazlarla ilişkilendirilir. Tebliğ edilen her dönem ve işlem için süre takibi ayrı tutulur. Vergi aslı ve cezaya ilişkin seçenekler birlikte planlanır.
Şirket yönetimi için önlem
Büyük işlemler öncesinde sözleşme, belge ve vergi etkisi birlikte incelenebilir. Devir, birleşme veya tasfiye halinde geçmiş dönem riskleri gözden geçirilir. Yönetim kararlarının gerekçesi ve işlem belgelerinin saklanması sonraki incelemelerde açıklama gücünü artırır.
Gider reddini işlem ve hesap üzerinden inceleyin
İdarenin kabul etmediği gider için hizmet veya malın gerçekliği, şirket faaliyetiyle bağlantı, dönem ve belge düzeni değerlendirilir. Muhasebede kayıt bulunması giderin vergi bakımından her şartı taşıdığını göstermez; belgenin reddedilmesi de her işlemde aynı gerekçeye dayanmaz. Sözleşme, kullanım, teslim ve banka ödeme kayıtları ilgili gider satırına bağlanır. Yanlış dönem veya mükerrer hesap iddiaları ayrı tabloda açıklanır. Toplam vergi etkisi matrahtan yeniden hesaplanır.
İlişkili işlemler ve şirketin sorumluluğu
Grup içi hizmet, finansman veya mal işlemlerinde sözleşme, fiyatlandırma ve fiili ekonomik işlev birlikte değerlendirilir. Kurumlar Vergisi Kanunu’ndaki ilgili düzenlemeler somut işlem türüyle eşleştirilir. Şirkete yönelik tarhiyat ile yöneticinin şahsi malvarlığına yönelen takip aynı işlem değildir. Şirket davasının durumu, ortağa veya temsilciye gelen ödeme emrinin ayrı süresini unutturmamalıdır. Vergi, ceza, faiz ve tahsilat aşamaları şirket yönetimine ayrı kalemler halinde raporlanır.
Belge kontrol listesi
- Mali tablolar ve beyannameler
- İlişkili kişi sözleşmeleri
- Gider ve hizmet kanıtları
- İnceleme raporu
Sık sorulan sorular
Muhasebede gider yazılan her tutar indirilebilir mi?
Hayır. Vergi mevzuatındaki koşullar ayrıca uygulanır.
Grup şirketleri arası işlem özel inceleme gerektirir mi?
İlişkili kişi ve emsal koşulları yönünden değerlendirme gerekir.
Mevzuat ve resmî kaynaklar
Bu rehber genel bilgilendirmedir. İşlem tarihi, özel hükümler ve güncel mevzuat somut dosyada birlikte kontrol edilmelidir.
5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu — GİB ↗213 sayılı Vergi Usul Kanunu — GİB ↗2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu — GİB ↗GİB güncel rehber ve broşürleri ↗