Para girişi ile kazanç türünü ayırın
Satış veya hizmet bedeli, ödünç alınan para, borç iadesi, hesaplar arası aktarım ve karşılıksız intikal farklı hukuki ilişkilerdir. Banka dekontundaki açıklama önemli olabilir fakat tek başına bütün vergi niteliğini kanıtlamaz. Para kimden, hangi ilişki nedeniyle ve hangi işlem karşılığında gelmiştir? Hesap sahibiyle gelir elde eden kişinin aynı olup olmadığı da incelenir. Mükellefin beyan ettiği gelir türüyle işlem kayıtları karşılaştırılır.
Borç ve iade iddiasını kronolojiyle gösterin
Borç iadesi deniyorsa önceki ödünç veya ödeme kaydı, sözleşme ve tarafların ilişkisi gösterilir. Aynı tutarın farklı tarihlerde ileri geri aktarılması kronolojide işaretlenir. Ortak hesap veya aile transferlerinde paranın aidiyeti açıklanır. Sonradan yazılan kısa bir borç sözleşmesi, önceki banka akışını kendiliğinden kanıtlamaz. Belge tutarlılığı ve ticari gerçeklik birlikte değerlendirilir. Gerektiğinde diğer hesabın ilgili hareketleri de istenir.
Ticari hasılatın mutabakatı
Ticari gelirde fatura, sipariş, teslim ve tahsilat bağlantısı kurulur. İade, komisyon ve başka dönem alacakları banka toplamından ayrılır. E-ticarette platformun net ödemesiyle brüt satış farklı olabilir. Aynı hasılatın hem platform verisinde hem banka dökümünde sayılması mükerrer hesap riski yaratır. Toplam farkın hangi işlemlerden kaynaklandığını açık tabloyla göstermek, genel bir gelir reddinden daha anlaşılır bir savunma sağlar.
İzaha davet ve tarhiyat aşaması
İzaha davet yazısında hangi hareketlerin sorgulandığı belirlenerek süresinde belgeli cevap verilir. Tarhiyat ihbarnamesi gelmişse matrah ve ceza hesabı ayrı değerlendirilir. İnceleme sırasında verilmiş açıklamalar ve teslim belgeleri saklanır. Yalnız hesap görüntüsü yerine bankadan alınan tam hareket dökümü kullanılır. Yargıda hukuka aykırılık, gerçek işlem ve hesap yöntemine bağlanır. Sonradan beyan düzeltmesi planlanıyorsa bunun mevcut uyuşmazlığa etkisi ayrıca incelenir.
Kendi hesaplarınız arasındaki hareketler
Bir kişinin kendi hesapları arasındaki transferleri toplamak, aynı parayı tekrar tekrar yeni gelir gibi gösterebilir. Kaynak ve hedef hesap, hesap sahibi, işlem tarihi ve tutar eşleştirilir. Bir ödeme aracı üzerinden gelen tahsilatın sonradan banka hesabına geçmesi de aynı ekonomik işlemin ikinci kaydı olabilir. Bu açıklama otomatik vergi muafiyeti iddiası değildir; işlem sayısının ve toplamın doğru kurulması içindir. Gerçek müşteri tahsilatları bu eşleştirmeden ayrı değerlendirilir.
Borç, hediye veya iade açıklamasını destekleyin
Transfer açıklamasında 'borç' yazması tek başına işlemin bütün niteliğini kanıtlamaz. Sözleşme, önceki transfer, geri ödeme ve tarafların ilişkisi birlikte gösterilir. Hediye olduğu söylenen tutar için ilgili vergi türü ve koşullar ayrıca değerlendirilir; gelir vergisi olmaması hiçbir vergi sonucunun bulunmadığı anlamına gelmez. İncelemeye yanıt verirken hareketler ekonomik amaçlarına göre gruplandırılır. Her grup için dayanak belge gösterilmesi, isimsiz bir toplam karşısında yalnız genel itirazda bulunmaktan daha açıklayıcıdır.
Belge kontrol listesi
- Tam banka hareket dökümü
- Ödünç/satış/hizmet sözleşmeleri
- İlk ödeme, iade ve karşı hesap kayıtları
- İzaha davet, rapor ve ihbarname
Sık sorulan sorular
Aileden gelen her para vergisiz mi?
İşlemin borç, iade, bağış veya gelir niteliği ayrı incelenir; aile ilişkisi tek başına sonucu belirlemez.
Dekontta borç yazması yeterli mi?
Önceki ödeme, sözleşme ve tutarlı banka akışıyla birlikte değerlendirilir.
Pazaryeri ödemesinde net tutar mı esas?
Satış, kesinti, iade ve KDV kayıtlarıyla mutabakat yapılmalıdır.
Mevzuat ve resmî kaynaklar
Bu rehber genel bilgilendirmedir. İşlem tarihi, özel hükümler ve güncel mevzuat somut dosyada birlikte kontrol edilmelidir.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu — GİB ↗2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu — GİB ↗GİB güncel rehber ve broşürleri ↗