Varsayımın dayandığı veriler
Stok farkı, POS hareketi, müşteri beyanı veya fiili sayım gibi verilerin neyi gösterdiği araştırılır. Tek tarihteki sayımın bütün yıla nasıl taşındığı ve fire, iade veya sevkiyatın hesaba katılıp katılmadığı kontrol edilir. Matrahın yalnız genel sektör ortalamasıyla kurulması dosyanın özel kayıtları karşısında incelenir.
Karşı kayıtları hazırlayın
Stok kartları, üretim ve teslim kayıtları, iade faturaları ve günlük kasa hareketleri eşleştirilir. Belgesiz olarak satış yok demek yerine raporun kullandığı miktar ve tutara karşı hesap sunulur. Siparişin oluşması ile satışın tamamlanması, tahsilat ve fatura tarihi ayrı gösterilir.
Tarhiyat ve ceza yönü
Gelirin matraha eklenmesiyle özel usulsüzlük veya vergi ziyaı cezasının koşulları ayrı tartışılır. Her ceza için tespit edilen fiil, tarih ve kanuni dayanak kontrol edilir. İnceleme sırasında sunulan açıklamalar sonraki ihbarnameye karşı dava takviminden bağımsız olarak dosyada korunur.
İnceleme dosyası nasıl düzenlenir?
İnceleme yazısı, tutanak, rapor ve ihbarname aynı aşamayı ifade etmez. Vergi türü ve dönemi belirlenerek her iddianın yanına dayandığı ticari kayıt eklenir. Açıklama talebine verilen cevap ile tarhiyata karşı dava birbirinin yerine geçmez. İnceleme raporu çoğunlukla sonradan tesis edilen işlemin dayanağıdır; yalnız rapora itiraz edilmesi bütün dava sürelerini koruduğu anlamına gelmez. Defter ve belgelerin aslını değiştirmeden, teslim edilen nüshaları ve alındı kayıtlarını saklayarak kronolojik bir dosya oluşturmak sonraki başvuruların ispatını kolaylaştırır.
Örnek dosya üzerinden düşünün
Yıl sonu sayımı ile rapordaki miktar arasında sevkiyattaki ürün farkı varsa teslim ve nakliye kayıtları karşılaştırılır.
Bu örnek, gerçek bir müvekkil dosyasını veya dava sonucunu temsil etmez.Belge kontrol listesi
- Stok ve kasa kayıtları
- Üretim veya sevkiyat belgeleri
- İade ve iptal kayıtları
- İnceleme hesap tablosu
Sık sorulan sorular
Stok farkı her durumda nakit satış kanıtı mıdır?
Farkın nedeni ve kullanılan hesap yöntemi somut kayıtlarla araştırılır; fire, iade ve dönem kayması ayrıca incelenir.
İnceleme raporu ile vergi ihbarnamesi aynı belge midir?
Hayır. Rapor tespit ve değerlendirme içerirken ihbarname tarhiyat veya ceza işlemini bildirir. Başvuru planında ikisi ayrı ele alınır.
Mevzuat ve resmî kaynaklar
Bu rehber genel bilgilendirmedir. İşlem tarihi, özel hükümler ve güncel mevzuat somut dosyada birlikte kontrol edilmelidir.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu — GİB ↗2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu — GİB ↗GİB güncel rehber ve broşürleri ↗