Yabancı Kararların Türkiye’deki Nüfus Kaydına Etkisi

Önce kararın niteliği

Mahkeme hükmü, idari makam kararı, noter beyanı ve pasaport kaydı aynı şey değildir. Kararı veren makamın yetkisi, tarafların usulüne uygun haberdar edilmesi ve kararın kesinliği tanıma değerlendirmesinde önemlidir.

Tanıma ve tenfiz ayrımı

Nüfus kaydında statü etkisi için çoğu kez yabancı kararın Türkiye’de kesin hüküm etkisinin tanınması konuşulur. Tenfiz ise icra edilebilir eda hükmü için gündeme gelir. Bununla birlikte ad değişikliği kararlarında her dosyada klasik tanıma yolu en uygun seçenek olmayabilir.

İdari karar veya deed poll

Yabancı idari işlem ya da özel hukuk beyanı mahkeme kararı gibi tanınamayabilir. Buna rağmen kişinin yeni adı uzun süredir kullandığını ve yabancı sistemde resmileştirdiğini gösteren delil niteliği taşıyabilir.

Doğrudan tescil edilen aile olayları

Yabancı boşanma gibi bazı aile olayları için 5490 sayılı Kanun kapsamında belirli koşullarda nüfus müdürlüğü veya dış temsilcilik üzerinden tescil imkânı vardır. Bu özel yolun bulunması, bütün yabancı ad kararlarının idari tesciline genellenemez.

Belge zinciri

Kararın onaylı örneği, kesinleşme belgesi, apostil/tasdik ve Türkçe tercüme hazırlanır. Kararda eski ve yeni ad ile kişinin doğum bilgileri açık değilse aynı kişi bağlantısını gösteren ek belgeler gerekir.

Yabancı isim değiştirme kararı için belge türü

Mahkeme hükmü, idari ad değişikliği belgesi ve kişinin ad kullanma beyanı aynı hukuki nitelikte değildir. Yabancı mahkeme kararının Türkiye'de tanınması değerlendirilirken kararın kesinliği ve MÖHUK hükümleri incelenir. Apostil yalnız belgenin imza veya mühür doğrulamasını sağlar; tanıma şartlarının yerine geçtiği varsayılmaz.

Türk nüfus kaydında sonuç isteniyorsa hangi hukuki etkinin talep edildiği açıklanır. Yabancı belgenin Türk mahkemesinde haklı sebep delili olarak kullanılması ile yabancı hükmün tanınması farklıdır. Yabancı ülkede yeni pasaport alınmış olması tek başına Türk ana kaydını değiştirmez.

Yabancı isim kullanımına dayanarak Türkiye'de dava · Yabancı doğum belgesine dayalı ilk tescil

Doğrulanmış içtihat: kamu düzeni ve kararın sonucu

Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin E.2013/19774, K.2014/6261 kararında, yabancı kayyımlık hükmünün etkisi incelenirken kamu düzeni değerlendirmesinin yabancı hukukun Türk hukukundan farklı olmasına değil, hükmün Türkiye’de doğuracağı sonuçlara yönelmesi gerektiği açıklanmıştır.

Kararın konusu kayyımlıktır; yabancı isim veya boşanma kararının doğrudan kabulü için emsal sonuç garantisi değildir. Kamu düzeni yanında görev, kesinleşme, savunma hakkı ve ilgili diğer tanıma/tenfiz koşulları somut dosyada ayrı araştırılır.

Mahkeme, yetki ve tanıma koşulları

Yabancı mahkeme hükmünün Türkiye’de kesin hüküm etkisi için MÖHUK m.50–59; boşanma ve belirli evlilik statüsü kararlarının idari tescili için 5490 sayılı Kanun m.27/A ayrı incelenir. Yabancı isim değiştirme hükmü m.27/A kapsamındaki boşanma tescili değildir.

MÖHUK m.51 görevi asliye mahkemesi olarak düzenler; aile hukukuna ilişkin hükümler 4787 sayılı Kanunla aile mahkemesinde değerlendirilir. Yetki karşı tarafın Türkiye yerleşim yerine, yoksa sakin olduğu yere; bunlar yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir’e göre kurulur. Kesinleşme, kamu düzeni, yetki ve savunma hakkı koşulları incelenir. Tanımada m.54/a karşılıklılık koşulu uygulanmaz.

Başvuru belgeleri, süre ve masraflar

MÖHUK m.53 kapsamında usulüne uygun onaylı karar, kesinleşmeyi gösteren belge ve onaylı tercümeler hazırlanır. Apostil imza/mühür doğrulamasıyla ilgilidir; kararın Türkiye’de tanınması yerine geçmez. Kararın bütünü ve hangi hükmün etkisinin istendiği açık tutulur.

Dilekçe, uygun mahkemede taraf ve tebligat kontrolü, şartların incelemesi, hüküm ve kesinleşme sonrasında nüfus işlemleri izlenir. Yurtdışı tebligat, tercüme, tasdik ve vekâlet giderleri takvim ve maliyeti etkiler. Alacağın icrası isteniyorsa tenfiz ve alacağın kendi süreleri ayrıca araştırılır; her yabancı karara tek bir başvuru süresi söylenmez.