Yanlış Teşhis Nedeniyle Tazminat: Tanı, Delil ve Başvuru

Yanlış teşhis, hastanın sağlık durumunun hatalı değerlendirilmesi sonucunda gereksiz tedaviye, doğru tedavinin gecikmesine veya başka zarara yol açabilen bir durumdur. Ancak sonradan farklı tanı konulması tek başına ilk hekimin hatalı davrandığını göstermez. Değerlendirme, ilk muayene sırasında mevcut belirtiler, tıbbi bilgi ve kullanılabilir tetkikler üzerinden yapılır. Sonucu bildikten sonra geçmişte her şeyin açık olduğunu varsaymak doğru değildir. Buna karşılık belirgin risk işaretlerinin araştırılmaması veya test sonucunun değerlendirilmemesi somut kusur incelemesini gerektirebilir. Hastanın dosyası bu ayrım etrafında hazırlanmalıdır.

Yanlış teşhis ile gecikmiş teşhis farkı

Yanlış teşhiste hastanın durumuna uygun olmayan bir tanı esas alınmış olabilir. Gecikmiş teşhiste doğru tanıya ulaşılmış, fakat bunun gereken zamanda yapılmadığı iddia edilir. Hastalık başlangıçta henüz teşhis edilebilir olmayabilir; başka olayda ise yapılması gereken tetkik atlanmış olabilir. Tanı değişikliği, hastalığın zaman içindeki gelişimiyle de açıklanabilir. Bu nedenlerle inceleme yalnız ilk ve son tanının karşılaştırılmasından ibaret değildir. Aradaki başvurular, yeni bulgular ve beklenen takip araştırılır. Her iddia için hangi aşamada hangi bilginin mevcut olduğu açıklanmalıdır.

Tanı sürecindeki özen yükümlülüğü

Hasta Hakları Yönetmeliği modern tıbbi bilgi ve teknolojinin gereklerine uygun teşhis, tedavi ve bakım hakkını düzenler. Hekimin özen yükümlülüğü, bütün hastalara sınırsız tetkik yapılması anlamına gelmez. Belirtiler, risk etkenleri, muayene ve tıbbi standart çerçevesinde gereken araştırma belirlenir. Ayırıcı tanının düşünülmemesi, gerekli konsültasyonun yapılmaması veya alarm bulgularına rağmen taburculuk, olayın özelliğine göre incelenebilir. Sağlık kuruluşunun laboratuvar ve görüntüleme organizasyonu da değerlendirmeye girebilir. Tanının gecikmesinin kişisel davranış mı yoksa kurum süreci mi olduğu ayrıştırılmalıdır.

İlk başvurudaki bilgi neydi?

Başvuru şikâyeti, hastanın anlattığı geçmiş, önceki hastalıklar, ilaçlar, vital bulgular ve muayene notları temel kayıtlardır. Hastanın bazı bilgileri söylemediği savunması varsa bunun hangi bilgi olduğu ve tanıya etkisi açıklanmalıdır. Muayene kaydının kısa olması, hekimin hiç muayene yapmadığının otomatik ispatı değildir; ancak eksikliğin incelemeye etkisi değerlendirilir. Aynı şekilde kayıtta bir tanı yazması, gerekli araştırmanın yapıldığını tek başına göstermez. Süreç, tetkik ve takip belgeleriyle birlikte okunmalıdır. Tanının doğruluğu ile tanıya ulaşma yönteminin özeni ayrı sorulardır.

Tetkik hataları ve sonuç bildirimi

Yanlış teşhis dosyasında laboratuvarın hatalı sonuç vermesi, görüntünün yanlış yorumlanması veya raporun hekime ve hastaya zamanında ulaşmaması farklı sorunlardır. Testi isteyen kişi ile sonuç bildiriminden sorumlu süreç aynı olmayabilir. Numune kimliği, rapor tarihi, erişim kaydı ve sonuca verilen yanıt araştırılır. Radyoloji ve patoloji raporlarıyla yetinilmeyip görüntü veya örnek aslı gerektiğinde temin edilir. Kritik bulgunun rapora yazılması, takip sürecinin tamamlandığı anlamına gelmez. Hastanın daha sonra arandığı tarih ve kendisine yapılan açıklama da kronolojide yer alır.

Yanlış pozitif ve yanlış negatif sonuç

Bir tetkikin hastalığı göstermemesi, testin her durumda kusurlu uygulandığını kanıtlamaz. Testin duyarlılığı, uygun zamanda yapılıp yapılmadığı ve diğer klinik bilgilerle birlikte yorumlanması araştırılır. Tersine, tek test sonucuna dayanılarak ağır bir tanı konulması halinde gerekli doğrulama değerlendirmesi önem taşıyabilir. Bu teknik sorular hukuk metninde tıbbi teşhis gibi cevaplanmamalıdır; ilgili uzmanlıktan değerlendirme alınır. Hasta, raporu değiştirmeden asıl örneği saklamalı ve sonraki tetkikleri tarih sırasına koymalıdır. Önceki normal sonuçlar da dosyanın bütünlüğü bakımından korunur.

Kusur ile zarar arasındaki bağ

Yanlış tanı sonucunda kullanılan ilaç veya yapılan müdahale doğrudan zarar vermiş olabilir. Başka dosyada asıl iddia, doğru tedavi geciktiği için hastalığın ağırlaşmasıdır. Bu iki senaryonun nedensellik soruları farklıdır. İlkinde gereksiz tedavinin etkisi, ikincisinde zamanında doğru tanı ve tedavi olsaydı zararın nasıl değişeceği araştırılır. Hastalığın doğal seyri, diğer riskler ve sonraki tedaviler ayrıca dikkate alınır. Her kötü sonuç yanlış teşhisten doğmaz. Hukuki inceleme, iddia edilen gecikmenin somut zarar üzerindeki etkisini teknik delille ilişkilendirmelidir.

Kanser, kalp krizi, inme veya enfeksiyon gibi başlıklarda tanının erken konulmasının genel öneminden söz etmek, kişinin dosyasındaki bağlantıyı ispatlamaz. Hastalığın evresi, belirtilerin başlangıcı, başvuru imkânı ve uygulanabilecek tedavi incelenir. Hukuki sorumluluk yönünden kaybedilen tedavi imkânına ilişkin tartışmalar bulunabilir; bunlar kesin iyileşme ihtimali varsayılarak yazılmaz. Uzmanın görüşü, hangi veriye ve hangi tıbbi bilgiye dayandığını açıklamalıdır. Dilekçedeki somut sorular, genelleştirilmiş kusurludur veya komplikasyondur sonuçlarından daha yararlı bir inceleme sağlar.

Onam ve bilgilendirme ayrı değerlendirilir

Tanı belirsizliği, ek tetkik gereği, planlanan tedavinin riskleri ve takip önerileri hastaya anlaşılır biçimde açıklanmalıdır. İmzalı form bulunması, tanı sürecinde gereken özenin gösterildiğini veya bütün risklerin anlatıldığını otomatik kanıtlamaz. Hasta doğru bilgilendirilseydi başka bir tercih yapabilecek miydi sorusu, kusur ve zarar tartışmasının yanında ayrı önem taşıyabilir. Acil durumların koşulları kendi içinde değerlendirilir. Aydınlatılmış onam rehberi tanı ve tedavi sürecinde bilginin içeriğini açıklar. Bilgilendirme eksikliği ile yanlış tanının dayanakları birbirine karıştırılmamalıdır.

Hangi zararlar talep edilebilir?

Gereksiz veya ek tedavi giderleri, ilaç ve ulaşım, bakım ihtiyacı, iş göremezlik ve ekonomik geleceğin etkilenmesi somut dosyada değerlendirilebilir. Manevi zarar için yaşanan acı ve kişinin yaşamına etkiler açıklanır. Ölüm söz konusuysa hak sahipliği ve destekten yoksun kalma gibi istemler ayrıca incelenir. Bir kalemin talep edilebilir olması miktarın her durumda kabul edileceği anlamına gelmez. Belgeler ve gerektiğinde hesap raporu sunulur. Yanlış tanı nedeniyle ödenen ücret ile hastalığın zaten gerektireceği giderler ayrıştırılmalıdır; bütün tedavi masrafı otomatik olarak hataya bağlanmaz.

Özel ve kamu hastanesinde başvuru

Özel sağlık hizmeti tüketici işlemi niteliğindeyse hakem heyeti sınırı, tüketici mahkemesi ve arabuluculuk şartı değerlendirilir. Hizmeti sunan hekim ile hastane işletmecisi doğru belirlenir. Kamu hastanesinin idari eyleminden doğan zarar için ilgili idareye tazminat başvurusu ve tam yargı yolu gündeme gelebilir. Tıbbi dosyanın kamu veya özel olması delilin gerekliliğini değiştirmez; fakat taraf ve usul farklıdır. Aynı nedenle bir başvuru örneği bütün kuruluşlarda kullanılamaz. Dosyanın ilk incelemesinde hastanenin gerçek hukuki statüsü araştırılır.

Süreler ve doğrulanmış anayasal örnek

Vekâlet, haksız fiil ve idari eylem süreleri birbirinden ayrılır. Yeni tanı tarihi her durumda bütün sürelerin başlangıcı değildir. Anayasa Mahkemesinin resmi karar özetleri belgesinde Ayşe Yıldırım, B. No: 2014/5, 25.10.2017 kararı, yanlış teşhis iddiasında daha önce açılmış davanın öğrenme değerlendirmesindeki önemini göstermektedir. Karar bu sayfada bir tıbbi kusur kabulü olarak sunulmamaktadır. Yararlı yönü, hastanın önceki başvurularının da tarih incelemesinde dikkate alınabilmesidir. Kesin kusur raporu beklenirken başvuru takvimi göz ardı edilmemelidir.

Bilirkişi incelemesine hazır dosya

İlk muayene, tetkikler, taburculuk önerileri, yeniden başvuru ve doğru tanıya ait belgeler tarih sırasına konulur. Uzman görüşünde ilk başvurudaki standart, tetkik gereği, tanı gecikmesi ve zarar bağlantısı ayrı sorulabilir. Raporda cevaplanmayan iddialar veya eksik kayıtlar açıkça gösterilir. Dilekçe rehberi vakıa ve delil eşleştirmesini, süreler rehberi farklı başvuru takvimlerini açıklar. Ana sayfadan diğer konulara geçebilir, Avukat Murat Adar ile iletişim sırasında kayıtların birlikte incelenmesini talep edebilirsiniz.

Önceki doğru ve yanlış sonuçları birlikte sunun

Dosyada sadece iddiayı destekleyen raporları seçmek incelemeyi eksik bırakabilir. Önceki normal testler, eşlik eden hastalıklar ve farklı kurumların görüşleri birlikte değerlendirilir. Çelişen sonuçlar ayrı not edilir ve uzman incelemesinde bunların hangi nedenle farklılaştığı sorulur. Böylece kronoloji son tanıya göre yeniden kurgulanmaz.