Hasta Mahremiyeti: Muayene, Sağlık Verileri ve Başvuru Hakları

Mahremiyetin fiziksel ve bilgiye ilişkin boyutu

Hasta mahremiyeti, muayene ve tedavi sırasında kişinin özel alanının korunmasını ve sağlık bilgilerinin uygun koşullarda kullanılmasını kapsayan farklı boyutlar taşır. Fiziksel ortamda gereksiz kişilerin bulunması ile bir raporun ilgisiz alıcıya gönderilmesi aynı olay değildir. Bununla birlikte her ikisi hastanın özel hayatını etkileyebilir. Başvuruda hangi davranışın yaşandığı açıkça anlatılmalıdır. Tıbbi uygulamanın tekniğinin doğru olması, mahremiyet sorununu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Mevcut sayfanın kayıt erişimi ve üçüncü kişiye açıklama odağı korunarak bu rehber başvuru ayrıntılarını genişletir. Somut durum örnekleri için hasta mahremiyeti örnekleri ayrı sayfada yer alır. Tedaviye izin verilmesiyle fotoğraf veya raporun başka amaçla paylaşılmasına izin verilmesi birbirine karıştırılmamalıdır. Hastanın hangi bilgiyi kimin gördüğünü nasıl öğrendiği ve bunun ne zaman gerçekleştiği araştırılır. Kesinleşmemiş erişim şüphesi, doğrulanmış paylaşım gibi yazılmaz.

Muayene ortamında değerlendirme

Muayeneye katılan kişilerin görev ve amaçları önemlidir. Sağlık ekibinden bir çalışanın varlığı ile ilgisiz bir kişinin bulunması aynı koşulları göstermeyebilir. Eğitim amacıyla gözlem, refakat ve hastanın tercihleri ayrıca araştırılır. Hastanın rahatsızlığını hangi anda bildirdiği ve kendisine ne cevap verildiği olayın parçasıdır. Ortamın yoğun olması, her mahremiyet itirazını açıklayan tek gerekçe sayılmaz. Buna karşılık bir kişinin odada bulunması da görev ve olay bilinmeden otomatik ihlal ilan edilmez.

Fiziksel mahremiyet başvurusunda saat, bölüm, katılan kişiler ve bildirilen talep yazılabilir. Kayıt varsa hangi olayı gösterdiği belirtilir. Diğer hastaların kimlik ve sağlık bilgilerini yayarak kendi başvurusunu kanıtlamaya çalışmak yeni bir sorun oluşturabilir. Başvurunun kapsamı kendi olayına odaklanmalıdır. Tanık varsa yalnız gördüğü veya duyduğu bölümü anlatmalıdır. Bir tanığın sonradan öğrendiği bilgi, olayı doğrudan görmüş gibi aktarılmamalıdır.

Sağlık verisinde güncel hukuki dayanak

Sağlık bilgileri özel nitelikli kişisel veri kapsamında değerlendirilir. KVKK 6. madde 1 Haziran 2024 itibarıyla değişen çerçevesiyle ele alınmalıdır. Güncel kanun, belirli koşullarda açık rıza dışında da işleme imkanı öngörür. Dolayısıyla her sağlık bilgisi işlemesinde yalnız rıza aranır denilmesi eksik kalır. Bununla birlikte bir hukuki dayanağın bulunması amaç, ölçülülük ve erişim koşullarının tamamen önemsiz olduğu anlamına gelmez. Somut işlem ve amacı belirlenmelidir.

Hastanın sorusu kim verime baktı olabilir; inceleme ise erişimin nedeni, rolü ve kapsamını da araştırır. Bir çalışanın teknik erişim imkanının bulunması, her dosyaya bakma hakkı olduğu sonucunu vermez. Tedaviyle bağlantılı erişim ile merak veya başka amaçla erişim ayrı değerlendirilir. Olayda hangi kayıt, hangi tarih ve hangi hesap söz konusuysa açıklanmalıdır. Sağlık hizmetindeki veri akışı bazen birden fazla kurum içerir; bu durumda ilgili veri sorumluları da doğru belirlenmelidir.

Aile üyeleri ve üçüncü kişilerle paylaşım

Akrabalık, sağlık verisinin her koşulda serbestçe paylaşılacağı anlamına gelmez. Hastanın bilgi verilmesini istediği kişi, temsil durumu ve özel mevzuat birlikte değerlendirilir. Velayet, kanuni temsil ve hasta yakını sıfatları aynı şey değildir. KVKK Kurulunun 2021/761 sayılı resmi karar özeti, hastanedeki yetkisiz çalışanların sağlık verisi paylaşımına ilişkin bir örnek sunar. Bu örnek her ebeveynin bütün erişiminin yasak olduğu sonucuna dönüştürülmemelidir; yetki ve erişim koşulları somutlaştırılır.

İşveren, sigorta şirketi veya farklı bir kuruluş rapor istediğinde talebin amacı ve dayanağı sorulabilir. Bir kurumun rapora ihtiyaç duyduğunu söylemesi, bütün hasta dosyasının tamamının gönderilmesi gerektiğini göstermez. Gönderilen belgenin kapsamı ve kim tarafından gönderildiği önemlidir. Hastanın kendisinin bir bilgiyi belirli kişiye açıklaması, sağlık kuruluşunun aynı bilgiyi sınırsız biçimde yaymasına izin verdiği anlamına gelmez. Paylaşımın hangi bağlamda yapıldığı dosyada korunmalıdır.

Fotoğraf, görüntü ve dijital paylaşım

Sağlık fotoğrafı kişinin yüzü görünmese de olayın bağlamıyla kimliğini belirlenebilir kılabilir. İşlem tarihi, isim, ses, özel işaret veya açıklama metni bu değerlendirmede önemlidir. Hastanın tedavi için fotoğraf çekilmesini kabul etmesiyle sosyal medyada yayımlanmasını kabul etmesi farklı amaçlardır. Hangi amaç için bilgi verildiği ve hangi iznin alındığı araştırılır. Fotoğraf kaldırıldıktan sonra erişim ve kopyaların durumu da olayın özelliklerine göre değerlendirilir.

Paylaşım şüphesi bulunan dosyada bağlantı, tarih, hesap adı ve tam içeriği gösteren kayıtlar saklanabilir. Yalnız kırpılmış bir ekran görüntüsü paylaşımın kapsamını anlaşılmaz hale getirebilir. Önceki ve sonraki açıklamalar da önemliyse birlikte tutulur. Delil hazırlığı yayın tekrarını büyütmek anlamına gelmemelidir. Hukuki görüşmeye verilecek kayıt, başvuru amacına uygun kapsamda hazırlanır. Tedavi formundaki genel izin ifadesi varsa, bunun gerçek paylaşımı karşılayıp karşılamadığı ayrıca araştırılır.

Veri sorumlusuna başvuru ve Kurula şikayet

KVKK kapsamında Kurula şikayet yolu için önce veri sorumlusuna usulüne uygun başvuru yapılması gerekir. Başvuru reddedilir, cevap yetersiz kalır veya süresinde cevap verilmezse şikayet şartları değerlendirilir. Genel kural, cevabın öğrenilmesinden otuz ve her halde başvurudan altmış günlük süredir. Cevap verilmemesi veya geç cevap durumunun hesaplanması farklı ayrıntılar içerir. Resmi KVKK kamuoyu duyurusu bu ayrımı açıklar. Başvuru ve tebliğ belgelerinin tarihleri süre hesabı için korunmalıdır.

Başvuruda hangi verinin hangi işlemine itiraz edildiği, nasıl öğrenildiği ve ne talep edildiği açıklanabilir. İşlenme amacı ve alıcılar hakkında bilgi, kayıt açıklaması veya hukuka aykırı kullanımın sona erdirilmesi gibi talepler birbirinden ayrılır. Her veri için otomatik silme hakkı olduğu varsayılmamalıdır; saklamanın başka kanuni nedeni bulunabilir. Kuruma verilen genel hasta hakları şikayeti, veri sorumlusuna yapılan belirli başvurunun bütün unsurlarını her zaman karşılamayabilir. Usul ve içerik birlikte kontrol edilmelidir.

Tazminat ve diğer başvuru yollarının ayrılması

Kurulun idari incelemesi ile hastanın tazminat talebi aynı değildir. Kurumun idari yaptırım kararı hastaya otomatik tazminat ödenmesi anlamına gelmez. Zarar, ihlal ve ilgili hukuki koşullar ayrı değerlendirilir. Kamu hizmeti veya özel ilişki niteliğine göre yargı yolu değişebilir. Ceza şikayeti düşünülüyorsa fiilin unsurları ve özel koşulları da araştırılır. Başvuruların biri tamamlandığında diğer bütün süreçlerin otomatik tamamlandığı varsayılmamalıdır.

Tamamen varsayımsal bir örnekte, hastanın raporu ilgisiz bir adrese gönderilmiştir. Dosyada raporun tam içeriği, gönderim bilgisi, alıcının rolü ve kurum cevabı incelenebilir. Yanlış gönderimin düzeltilmesi, ortaya çıkan bütün etkileri kendiliğinden açıklamaz. Buna karşılık yanlış alıcı adı görünmesi de alıcının belgeyi mutlaka okuduğunu kanıtlamayabilir. Olguların kesin ve belirsiz bölümleri ayrılır. Talep edilen manevi veya maddi etkiler somut anlatımla sunulur.

İlk görüşmeye hazırlanma

Mahremiyet dosyasında kısa tarih sırası, olayın nasıl öğrenildiği, ilgili paylaşım kayıtları ve kurum cevapları hazırlanabilir. Konuyu gereksiz tıbbi ayrıntıyla genişletmek yerine ihlalle ilgili belgeye odaklanmak yararlıdır. Süreler baştan kaydedilmeli, şikayet sonucunun bütün yargı sürelerini durdurduğu düşünülmemelidir. Onam rehberi farklı izinlerin ayrımını, ana sayfa diğer hasta haklarını sunar. Avukat Murat Adar’ın görüşme bilgilerine iletişim bölümünden ulaşılabilir.

Dosyayı anlaşılır hazırlamak

Taleplerin birbirine karıştırılmaması

Hasta aynı başvuruda bilgi almak, yanlış kaydı düzeltmek ve bir paylaşımı durdurmak isteyebilir. Bu taleplerin her biri ayrı cümlede yazılırsa kurumun verdiği cevabın yeterliliği daha kolay anlaşılır. Paylaşımı kabul etmediğinin açıklanmasıyla bütün sağlık kayıtlarının silinmesini istemek aynı kapsamda değildir. Dosyada hangi verinin hangi amaçla tutulduğuna ilişkin açıklama bulunması, sonraki şikayet veya dava hazırlığına katkı sunar.