Komplikasyon Nedir? Malpraktisten Farkı ve Hasta Hakları

Komplikasyon sözcüğü hastaya ne anlatır?

Komplikasyon, hastalık veya tıbbi işlem sürecinde ortaya çıkan, asıl durumun seyrini güçleştiren istenmeyen gelişmeyi anlatır. Günlük kullanımda ameliyat sonrası enfeksiyon, kanama veya ilaçla ilişkili olumsuzluklar bu başlık altında anılabilir. Ancak kavramın kullanılması, olayın bütün ayrıntılarının açıklanmış olduğu anlamına gelmez. Hastanın hangi sorunu yaşadığı, bu sorunun hangi tarihte başladığı ve müdahaleyle ilişkisi ayrıca anlaşılmalıdır. Bu sayfa komplikasyon kelimesinin genel anlamına ve hukuki ayrımına odaklanır; ameliyata özgü kayıtlar için cerrahi komplikasyon rehberi incelenebilir.

Bir hekimin görüşme sırasında komplikasyon demesi ile bilirkişinin bütün dosyayı inceleyerek hukuki sorumluluk bakımından değerlendirme yapması farklı aşamalardır. İlk ifade klinik açıklama olabilir. İkinci değerlendirme ise özen, önleme, bilgilendirme ve izlem gibi birden fazla başlığı kapsar. Bu nedenle hastanın ilk sorusu yalnızca bu komplikasyon mudur olmamalıdır. Tam adı nedir, hangi bulgulara dayanılarak saptanmıştır ve sonraki takip planı nasıl oluşturulmuştur soruları olayın anlaşılmasını daha çok sağlar.

Komplikasyon ile malpraktis nasıl ayrılır?

Tıbbi hata incelemesinde sonuçtan geriye doğru otomatik kusur çıkarılmaz. İşlem öncesindeki bulgular, hastanın kişisel özellikleri, seçilen yöntem, uygulamanın yürütülmesi ve sonraki takip birbirine bağlanır. Bir riskin tıp çevrelerinde bilinmesi, o hasta için gerekli önlemlerin alındığını kendiliğinden göstermez. Diğer yandan tüm özenin gösterilmesine rağmen gelişen bir zarar da yalnız büyüklüğü nedeniyle hata olarak adlandırılamaz. Ayrım, somut dosyaya ilişkin uzman açıklaması ve hukuki değerlendirme gerektirir.

Danıştay 15. Dairesinin E.2015/6119, K.2015/5733 sayılı kararında komplikasyon sonrası yönetim ve hastane organizasyonu birlikte değerlendirilmiştir. Bu yaklaşım, riski adlandırmakla yetinilmemesi gerektiğini gösterir. Karar her enfeksiyonun aynı nedenle oluştuğunu veya her komplikasyonun tazminat doğurduğunu söylemez. Hastanın dosyasında önleyici adımlar, belirtilere verilen yanıt ve kurumun işleyişi ayrı sorularla araştırılmalıdır. Kararın tam metni aşağıdaki resmi kaynak bağlantısında yer alır.

Öngörülebilir risk, önlenebilir zarar ve aydınlatma

Bir riskin öngörülebilirliği ile kesin olarak önlenebilirliği aynı şey değildir. Hastaya özgü önceki hastalıklar, ilaç kullanımı, alerji öyküsü ve önceki müdahaleler değerlendirmeyi etkileyebilir. Bilirkişiden riskin genel bilinirliği kadar, bu hastanın bulguları karşısında ne yapılması gerektiğinin açıklanması istenir. Bilgi eksikse bu eksikliğin neden oluştuğu da önem taşır. Hastanın bir bilgiyi sakladığı iddiası, görüşme kayıtları ve sorulan sorular dikkate alınmadan peşinen kabul edilmemelidir.

Aydınlatma, tıbbi uygulamanın tekniğinden ayrı bir inceleme alanıdır. Hastanın form imzalaması, her türlü uygulama hatasını kabul ettiği anlamına gelmez. AYM’nin M.Ş.O. kararında, riskler hakkında bilgilendirilmeme iddiasının yargılama sırasında somut ve yeterli gerekçeyle karşılanması gerektiği vurgulanmıştır. Buradan her eksik form için otomatik tazminat sonucu çıkarılamaz. Hasta aydınlatılmış onam belgesini, görüşme zamanını ve kendisine yapılan açıklamayı birlikte değerlendirmelidir.

Komplikasyon ortaya çıktıktan sonra hangi kayıtlar önemlidir?

Sorunun ortaya çıkış zamanı çoğu dosyada belirleyicidir. Hastanın ilk belirtiyi fark ettiği saat, kurumu aradığı zaman, yeniden muayene edilmesi ve ek işlemler ayrı satırlarda gösterilebilir. Telefon görüşmesinin içeriği kesin hatırlanmıyorsa tahmin gerçek bilgi gibi yazılmamalıdır. Mesaj, randevu kaydı ve yeni hastane başvurusu bir arada tutulabilir. Belgede yazan olay ile hastanın hatırladığı olay farklıysa bu fark açıkça belirtilir; çelişkiyi ortadan kaldırmak için belgenin içeriği değiştirilmez.

Ameliyat notu, anestezi kaydı, hemşire gözlem formu, laboratuvar sonuçları, görüntülerin kendisi, epikriz ve kontrol muayenesi notları farklı bilgileri taşır. Sadece epikriz üzerinden bütün takip sürecini okumak mümkün olmayabilir. Aynı hastanenin farklı servisleri ve sonradan başvurulan kuruluşlar da belge kaynağıdır. Hasta dosyası talebinde işlem tarihi ve kayıt türü açıkça yazılmalıdır. Epikriz nedir rehberi, özet belge ile ayrıntılı dosya arasındaki farkı açıklar.

Varsayımsal örnek: gecikmiş değerlendirme iddiası

Tamamen varsayımsal bir örnekte, bir hasta işlemden sonra artan ağrı nedeniyle iki kez kuruluşla iletişime geçmiştir. İlk görüşmede dinlenmesi önerilmiş, daha sonra başka bir kurumda ek girişim yapılmıştır. Bu olay tek başına ilk hekimin kusurlu olduğunu göstermez. İnceleme; ilk görüşmede hangi belirtilerin bildirildiğini, muayene gereksiniminin nasıl değerlendirildiğini ve ikinci başvurudaki bulguların ilk başvuruyla ilişkisini araştırır. Sadece son girişimin yapılmış olması, önceki girişimin hatalı olduğunun kesin kanıtı değildir.

Bu örnekte hazırlanabilecek belge çizelgesinin bir sütununda hastanın anlatımı, diğerinde bunu destekleyen kayıt bulunur. İlk arama için telefon dökümü zamanı doğrulayabilir fakat görüşmenin bütün içeriğini kanıtlamayabilir. Yazılı mesaj belirtileri gösterebilir fakat tıbbi değerlendirme yerine geçmez. İkinci hastanedeki not da kendi muayene anına ilişkindir. Bilirkişi bu parçaları birleştirirken eksik noktaları belirtmelidir. Hastanın kayıt eksikliklerini fark etmesi, dosyadaki her belirsizliği kendi lehine kesin sonuç sayması anlamına gelmez.

Başvuru yolu ve zaman planı

Kamu sağlık hizmetinden kaynaklanan zarar ile özel sağlık kuruluşuyla yapılan işlem aynı yargı yoluna tabi olmayabilir. Kamu hizmetinde idareye başvuru ve idari yargı; tüketici işlemi niteliğindeki özel hizmette tüketici hukukuna ilişkin görev ve dava şartları gündeme gelir. Üniversite veya farklı işletme modellerinde kuruluşun statüsü ayrıca araştırılır. Hekime, hastaneye veya sigortacıya yöneltilen talepler de taraf ve hukuki sebep bakımından ayrıştırılır. Hastane adının yalnız ticari tabeladan okunması her zaman yeterli değildir.

Komplikasyon olarak tanımlanan her olay için ortak bir başvuru süresi bulunmaz. Müdahale tarihi, zararın öğrenilmesi, sorumlu kişi veya kurumun belirlenmesi ve başvuru cevapları kayıt altına alınmalıdır. Kuruma şikâyet edilmesi tüm dava sürelerini otomatik durdurmaz. TBK 72, haksız fiil bakımından iki ve on yıllık çerçeve ile daha uzun ceza zamanaşımına ilişkin istisnayı düzenler; sözleşme veya idari başvuru için ayrıca değerlendirme gerekir. Ayrıntı için malpraktis zamanaşımı rehberi kullanılabilir.

Dosya görüşmesinde somut sorular

İlk hukuki görüşmeye giderken kesin tazminat tutarı bulmaya çalışmak yerine cevaplanmamış soruları sıralamak daha yararlıdır. Hangi sorun komplikasyon olarak adlandırıldı, bu görüş hangi kayda dayanıyor, takipte ne değişti ve hangi giderler oluştu soruları başlangıç oluşturur. Gelir kaybı, ek tedavi ödemesi ve bakım ihtiyacı varsa bunların belgeleri ayrı dosyalanır. Önceki şikâyetlerle sonraki etkiler ayrılmalıdır. Ana sayfada sağlık hukuku konuları, iletişim bölümünde Avukat Murat Adar’ın görüşme bilgileri bulunur.

Dosyayı anlaşılır hazırlamak

Uzman raporunu okurken izlenecek sıra

Raporun önce hangi belgeleri kullandığı kontrol edilebilir. Kullanılan kayıt listesi ile hastanın topladığı dosya aynı kapsamda mı, sonradan başvurulan hastane belgeleri raporda görülmüş mü ve takip dönemi incelenmiş mi soruları önemlidir. Rapor yalnız belirli bir aşamayı değerlendirmişse sonuç o aşamanın dışına otomatik genişletilmemelidir. Uzman, bir bulgunun işlemle ilgisiz olduğunu söylüyorsa bunun gerekçesi anlaşılabilir biçimde açıklanmalıdır. Hastanın itirazı yalnız raporu kabul etmiyorum cümlesiyle sınırlı kalmamalıdır; hangi belgenin veya sorunun cevapsız kaldığı gösterilmelidir.

Raporda olayın komplikasyon olduğu belirtilmiş fakat hangi önlemlerin değerlendirildiği açıklanmamışsa tamamlayıcı soru hazırlanabilir. Örneğin belirtilerin ilk kez görüldüğü kaydın ele alınıp alınmadığı sorulabilir. Bu, uzmanı belirli bir sonuca zorlamak değildir. Amaç raporun mantık zincirinin görünür olmasıdır. Başka raporla çelişki varsa aynı işlem ve aynı zaman diliminin mi konuşulduğu kontrol edilir. Terimlerin farklılığı gerçek görüş ayrılığıyla karıştırılmamalıdır. Soruların açık olması hem hastanın dosyayı anlamasını hem yargılama sırasında görüşün denetlenmesini kolaylaştırır.