Mesleki Sorumluluk Kurulu: Kapsam ve Soruşturma İzni

Mesleki Sorumluluk Kurulu, belirli tıbbi işlem ve uygulamalar nedeniyle sağlık meslek mensupları hakkında yapılacak ceza soruşturmalarında izin sürecinde görev alır. Ayrıca kanunda düzenlenen idare ödemelerinin ilgili kişiye rücu edilmesi yönünden ayrı görevleri vardır. Kurul bir hasta hakem heyeti veya her malpraktis dosyasında tazminat miktarı belirleyen mahkeme değildir. Kurulun rolünü doğru anlamak, hastanın hangi başvurusundan hangi sonucu bekleyebileceğini açıklığa kavuşturur. Bu sayfa kapsam ve süreç üzerine kuruludur; kararın okunması ve itiraz hazırlığı ayrı rehberlerde ele alınır.

Hukuki dayanak ve kapsam

Temel düzenleme 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’nun ek 18. maddesidir. Sağlık Bakanlığının yayımladığı güncel yönetmelik soruşturma ve rücu işlemlerinin çerçevesini açıklar. İncelenen davranışın muayene, teşhis veya tedaviye ilişkin tıbbi işlem ve uygulama olup olmadığı önemlidir. Kurumun kamu veya özel oluşu yanında meslek mensubunun statüsü ve özel soruşturma usulü değerlendirilir. 2547 sayılı Kanun’un 53. maddesindeki soruşturma usulüne tabi olanlar için istisna vardır. Bu nedenle devlet üniversitesinde çalışmakla vakıf üniversitesinde çalışmak veya farklı görevlendirmeler aynı varsayımla ele alınmaz.

Sağlık meslek mensubu tanımı hekim ve diş hekimiyle sınırlı değildir. Güncel yönetmelikte eczacı ve ilgili meslek düzenlemelerinde sayılan diğer sağlık meslek mensupları da yer alır. Bununla birlikte bir kişinin sağlık sektöründe çalışması her eylemin Kurul kapsamına girdiğini göstermez. Hastayla tartışma, kişisel bir fiil veya tıbbi uygulama dışındaki davranış başka usule tabi olabilir. İncelemenin başlangıcında meslek adıyla birlikte fiilin niteliği yazılmalıdır. “Hastanede gerçekleşti” açıklaması tek başına yeterli kapsam değerlendirmesi değildir; olayın sağlık mesleğinin icrasıyla ilişkisi gösterilmelidir.

Soruşturma izni neyi ifade eder?

Soruşturma izni, Cumhuriyet başsavcılığının ilgili tıbbi işlem nedeniyle ceza soruşturmasını yürütebilmesine ilişkin usuli karardır. İzin verilmesi kişinin suçlu bulunduğu veya ceza alacağının kesinleştiği anlamına gelmez. İzin verilmemesi de hastanın anlattığı bütün olayların hiç gerçekleşmediğini gösteren genel bir hüküm değildir. Kararın hangi fiil, hangi kişi ve hangi belgeler yönünden verildiği okunmalıdır. Ceza soruşturmasında delil değerlendirmesi, suç unsurları ve ileride dava açılıp açılmayacağı ayrı süreçlerdir. Kurulun bu aşamadaki görevi ile ceza mahkemesinin hüküm verme görevi karıştırılmamalıdır.

Şikâyet dosyası nasıl hazırlanır?

Olay kronolojisi ve görev dağılımı

Hasta veya yakını dosyanın başlangıcında anlaşılır bir kronoloji sunabilir. Başvuru tarihi, tıbbi müdahale, taburculuk, yeni şikâyetler ve sonraki sağlık başvuruları tarih sırasıyla yazılır. Hangi sağlık meslek mensubunun hangi davranışı tartışıldığı mümkün olduğunca açıklanır. İsim bilinmiyorsa görev, bölüm, saat ve mevcut kayıt bilgileri belirtilir. Genel olarak bütün hastane personeline aynı isnadı yöneltmek yerine somut görev dağılımı araştırılır. Bir ameliyatta hazırlık, operasyon ve sonrasındaki takip farklı kişilerin sorumluluğunda olabilir. Bu ayrım dosyanın tıbbi ve hukuki sorularının doğru kurulmasına yardımcı olur.

Tıbbi kayıtlar anlatının yanında düzenlenmelidir. Epikriz, işlem notları, onam formu, reçete, laboratuvar sonuçları ve sonraki tedavi raporları olayın anlaşılmasına katkı sunar. Hasta dosyasında bir kayıt yoksa, hangi kurumda bulunduğu ve neden ilgili olduğu yazılabilir. Sonradan oluşan sağlık durumuna ilişkin belgeler de kronolojiye eklenir. Hastanın gözlemi ile hekim raporundaki tespit ayrılır: “ağrım başladı” kişisel anlatım, belirli hasarın raporla tespiti ise ayrı belgedir. Bu ayrım şikâyetin anlaşılmasını kolaylaştırır. Epikriz rehberi kayıt hazırlığına yardımcı olur.

Ön inceleme ve teknik değerlendirme

Kurulun izin değerlendirmesinde ön inceleme yapılması veya yaptırılması gündeme gelir. Teknik bir uyuşmazlıkta kayıtların kapsamı, inceleyen kişilerin uzmanlık alanı ve sorulan sorular önem taşır. Yalnızca kötü sonuç ile tıbbi kusur arasında otomatik bağ kurulamaz; müdahalenin özellikleri, hastanın durumu ve takip süreci ele alınır. Komplikasyon savunması varsa olayın gerçekten bu kapsamda olup olmadığı ve ortaya çıktığında nasıl yönetildiği dosyanın kayıtlarıyla incelenir. Sağlık kuruluşunun genel açıklaması tek başına bütün tıbbi soruları karşılamayabilir. Komplikasyon rehberi kavram ayrımını açıklar.

Hasta, ön inceleme sürecinde hangi belge ve açıklamaların dosyaya girdiğini takip edebilir. Yeni bir rapor sunulacaksa mevcut müdahaleyle ilgisi ve hangi soruyu cevapladığı belirtilir. İncelemeye ilişkin açıklama hazırlamak, dosyada olmayan teknik bilgiyi kesin kanaatle tamamlamak demek değildir. Bir kayıt tutarsızlığının görüldüğü yerde çelişkinin kaynağı gösterilir. Örneğin raporda farklı bir işlem tarihi kullanılmışsa ilgili belgeye işaret edilir. Gerekçeli anlatım, “rapor yanlıştır” cümlesinden daha yararlı olabilir. Sağlık kaydının tamamına ihtiyaç varsa yalnızca sonuç sayfasına dayanılmaması gerektiği ayrıca açıklanır.

Karar ve bildirim aşaması

Soruşturma izni hakkında olumlu veya olumsuz karar verilebilir; işlemin türüne göre farklı hukuki sonuçlar doğar. Hasta eline gelen belgede kararın adını, ilgili kişileri, olay tarihini ve tebliğ bilgisini kontrol eder. Kararın düzenlendiği gün ile kendisine tebliğ edildiği gün aynı olmayabilir. Birden fazla sağlık çalışanı hakkında ayrı sonuçlar varsa her bölüm ayrıca okunur. Bazı kişi veya fiillerin kapsam dışında kaldığı belirtilmiş olabilir. Kararın tüm dosyayı aynı biçimde kapattığı varsayılmamalıdır. Kurul kararlarını okuma rehberi bu bölümde yardımcıdır.

İtiraz yolu ve farklı karar türleri

Soruşturma izni ve işleme koymama kararlarının itirazı için güncel yönetmelik Ankara Bölge İdare Mahkemesini ve tebliğden itibaren on günlük süreyi düzenler. İzin verilmesine karşı hakkında inceleme yapılan sağlık meslek mensubunun, izin verilmemesine karşı şikâyetçinin veya Cumhuriyet başsavcılığının, işleme koymamaya karşı şikâyetçinin başvuru konumu farklıdır. Bu yol her rücu kararına otomatik taşınmaz. Başvuru hazırlığı için itiraz rehberi kullanılabilir. İtirazın konusu ve süresi gelen belgedeki işlem türüne göre ayrı belirlenir.

Rücu görevi ile hastanın tazminatı farklıdır

Rücu, idarenin yaptığı ödeme nedeniyle ilgili sağlık meslek mensubuna yöneltilecek geri alma ilişkisini ifade eder. Hastanın zararı için idareye yönelttiği tazminat talebiyle aynı dosya değildir. Güncel düzenlemeler ve kişinin statüsü rücu değerlendirmesinde önemlidir; eski bir metindeki açıklama güncel süreç yerine kullanılmamalıdır. Kurulun rücu hakkında işlem yapması, hastanın tazminatının otomatik hesaplandığı anlamına gelmez. Hasta açısından önce kendisinin talep hakkı, muhatap idare veya özel kuruluş ve yargı yolu incelenir. İdare ile çalışan arasındaki iç sorumluluk ilişkisi bu başvurudan ayrılır.

Diğer başvuruları birlikte takip etmek

Kurul süreci devam ederken hasta özel hukuk veya idari tazminat başvurusunun sürelerini ayrıca izlemelidir. Ceza şikâyetinin yapılmış olması bütün zamanaşımı ve dava sürelerini kendiliğinden durdurur varsayımı doğru başlangıç değildir. Dosyada ceza, Kurul, tüketici ve idari yargı işlemleri ayrı tarih çizelgelerine yerleştirilebilir. Böylece hangi belge hangi sürecin parçası görünür olur. Hasta hakları veya mesleki disiplin başvurusu da kendi amacı içinde değerlendirilir. Bir makamdan gelen olumlu yanıt, başka merciye gereken başvurunun zaten tamamlandığı şeklinde okunmamalıdır.

Somut olayın Kurul kapsamında olup olmadığını değerlendirmek için Avukat Murat Adar’a iletişim bölümünden ulaşılabilir. İlk değerlendirmede kuruluşun adı, sağlık çalışanının statüsü, müdahale tarihi, mevcut soruşturma bilgisi ve tebliğ edilmiş karar yararlıdır. Ana sayfada tıbbi uygulama, hasta hakları ve tazminat konuları arasında bağlantılar bulunur. Başvuru dosyası olayın gerçek kayıtlarına dayanır; doğrulanmayan suç vasfı veya sonuç ihtimali kesin ifade olarak yazılmaz.

Temsil ve belge takibi

Hasta adına başvuru yapılacaksa temsil yetkisi ve başvuran kişinin dosyadaki konumu açıklığa kavuşturulur. Yakının olay hakkında bilgi sahibi olması ile hasta adına işlem yapabilmesi aynı konu değildir. Belgeler hazırlanırken kimin şikâyetçi olduğu, kimin zarar gördüğü ve hangi kişinin hangi kayıtları sunabileceği ayrıca belirtilir. Dosyada temsil ilişkisi net olduğunda tebliğ, kararın teslimi ve yapılacak başvurular daha düzenli takip edilebilir. Kişilerin sıfatları dilekçede tutarlı biçimde kullanılmalıdır.