Görev uyuşmazlığı nedir?

Görev ve yetki farklıdır

Görev uyuşmazlığında hangi mahkeme türünün veya yargı kolunun davayı göreceği tartışılır. Yetki ise kural olarak coğrafi bakımdan hangi yerdeki mahkemeye gidileceğiyle ilgilidir. Bir idare mahkemesiyle asliye hukuk mahkemesi arasındaki görev sorunu, iki ayrı şehirdeki idare mahkemesi arasındaki yetki sorunuyla aynı değildir. Başvuru yolu ve karar verecek merci buna göre değişir.

Hukuki dayanak ve kavramın sınırı

Bu kavramın temel düzenleme çerçevesi Anayasa m.158; 2247 sayılı Kanun m.1, 10–19; İYUK m.9 hükümleridir. Maddeler tek başına başlık düzeyinde okunmamalı; somut işlemin tarihi, tarafların sıfatı ve özel kanun birlikte değerlendirilmelidir. Bir kanundaki genel kuralın başka bir işlem türüne aktarılması hatalı sonuç doğurabilir. Aşağıdaki karşılaştırma, yakın görünen kavramları ayırmak içindir; olayın bütün belgeleri incelenmeden tek başına kesin hukuki sonuç vermez.

Adli ve idari yargı ayrımı

Kamu kurumu taraf olduğunda her uyuşmazlık idari yargıya gitmez. Kurumun özel hukuk sözleşmesi, taşınmaz mülkiyeti veya özel kanunun adli yargıya bıraktığı tazminat ilişkileri olabilir. Buna karşılık kamu gücüyle tesis edilen idari işlemler genel olarak idari yargı denetimine tabidir. Talebin adı kadar dayandığı ilişki ve istenen sonuç önemlidir. Davalının kamu tüzel kişisi olması tek ölçüt değildir.

Olumsuz görev uyuşmazlığı

2247 m.14 bakımından adli ve idari yargı mercilerinin tarafları, konusu ve sebebi aynı davada kendilerini görevsiz görmeleri ve bu kararların kesin veya kesinleşmiş olması gerekir. Sadece bir mahkemenin görevsizlik kararı vermesi her zaman tamamlanmış olumsuz uyuşmazlık yaratmaz. İkinci yargı kolundaki karar ve kesinleşme durumu da araştırılır. Dosyaların aynı uyuşmazlığa ilişkin olması zorunludur.

Gönderme yöntemi

Kanun m.15 uyarınca son görevsizlik kararını veren yargı mercii, kesinleşme sonrasında tarafın istemiyle ilk dosyayı da temin ederek Uyuşmazlık Mahkemesine gönderir. Kişinin yalnız genel bir şikâyet mektubuyla bütün usul koşullarını aşması beklenmez. Kararlar, kesinleşme belgeleri ve talep kapsamı birlikte hazırlanır. Uyuşmazlık Mahkemesi görevli yargı merciini belirler; her durumda esas tazminat miktarını çözmez.

Olumlu uyuşmazlık ve başvuru

Olumlu görev uyuşmazlığı farklı mekanizmalara dayanır. 2247 sayılı Kanundaki görev itirazı, başsavcılık ve mahkeme aşamaları olayın koşullarına göre incelenir. İki mahkemenin aynı davayı gördüğü her iddia doğrudan aynı basit dilekçeyle çözülemez. Ayrıca bir yargı merciinin diğerinin görevsizlik kararından sonra başvurması gibi özel yollar vardır. Uyuşmazlığın türü açıklaştırılmalıdır.

Süreleri koruma

Yanlış yargı kolunda dava açılması her durumda sınırsız hak koruması sağlamaz. İYUK m.9 kapsamında adli yargıdaki görevsizlik kararının kesinleşmesini izleyen otuz gün içinde idari yargıda dava açma imkânı belirli koşullarla düzenlenmiştir. İlk başvurunun süresi ve uyuşmazlığın niteliği önemlidir. Hukuk yargısına dönüşte ise ilgili usul hükümleri ayrıca değerlendirilir; tek yönlü süre kuralı her duruma taşınmaz.

Aynı yargı içindeki görev sorunu

Asliye hukuk ile başka bir hukuk mahkemesi arasındaki uyuşmazlık her zaman Uyuşmazlık Mahkemesine götürülmez. Aynı yargı kolu içindeki görev ve merci tayini mekanizmaları farklıdır. Benzer şekilde idari yargı içindeki görev veya yetki sorunlarında kanunun öngördüğü idari yargı usulleri uygulanır. Mahkemenin adında farklılık olması, adli-idari yargı çatışması bulunduğunu kanıtlamaz.

Örnek ve karşı örnek

Bir kamu kurumunun verdiği hizmet nedeniyle tazminat isteyen kişi önce adli, sonra idari yargıda kesinleşen görevsizlik kararlarıyla karşılaşmış olsun. Taraf, konu ve sebep aynıysa olumsuz uyuşmazlık mekanizması incelenir. Buna karşılık ilk dava sözleşme bedeline, ikinci dava disiplin işleminin iptaline ilişkinse dosyalar aynı uyuşmazlık değildir. İki kararın bulunması tek başına yeterli sayılmaz.

İnceleme için gerekli belgeler

Görev uyuşmazlığı nedir sorusunu somut bir dosya bakımından cevaplamak için özellikle iki mahkeme kararı, kesinleşme şerhleri, dava dilekçeleri, taraf-konu-sebep karşılaştırması ve tebliğ kayıtları birlikte değerlendirilir. Belgenin tamamı, ekleri ve düzenlendiği tarih korunmalıdır. Kırpılmış görüntü veya yalnız sonuç satırı, işlemin kapsamını ve önceki aşamalarını gizleyebilir. Farklı tarihli belgeler kronolojik sıraya konulduğunda hukuki durumun hangi işlemle değiştiği daha açık görülür. Başkasına ait veya temsil yoluyla temin edilen belgede, talep ve kullanım yetkisinin sınırı da dikkate alınır.

Başvuru ve dava dosyasını somutlaştırma

Görev uyuşmazlığı dosyasında ilk ve ikinci davanın gerçekten aynı isteme dayanıp dayanmadığı karşılaştırılır. Davalı kurum aynı olsa bile bir dosya sözleşme alacağına, diğeri idari kararın iptaline ilişkin olabilir. Bu farklılık yalnız mahkeme adlarına bakılarak anlaşılamaz. Dilekçeler, talep değişiklikleri ve karar gerekçeleri birlikte okunur. Olumsuz uyuşmazlıkta kararların kesin veya kesinleşmiş olması ayrıca belgelenir. Son görevsizlik kararını veren merciin dosyaları toplama rolü dikkate alınarak dosya numaraları açık gösterilir. Görev belirleme kararının verilmesi esas talebin kabul edildiği anlamına gelmez; görevli yargıda ispat ve diğer usul koşulları devam eder. Ayrıca yanlış yargı kolundan dönüşte sürenin korunması için ilgili kanundaki yeni başvuru koşulları ayrı izlenir.

Kararların aynı davaya ait olduğunu gösterme

Olumsuz görev uyuşmazlığı başvurusunda iki karar yan yana konularak taraf, talep ve olay sebebi karşılaştırılır. Bir dosyada yalnız işlemin iptali, diğerinde farklı olaydan tazminat istenmişse aynı dava koşulu karşılanmayabilir. İlk dava dilekçesi, varsa talep değişiklikleri ve ikinci davanın kapsamı bu nedenle önem taşır. Kararların kesinleşip kesinleşmediği yalnız tarafın kanaatine bırakılmaz; kesinleşme bilgileri dosyadan doğrulanır. Başvuru sırasında iki dosyanın numaraları ve ilgili mahkemeler açık gösterilir. Son görevsizlik kararını veren merciin dosyaları toplama rolü dikkate alınır. Görev belirleme kararı sonrasında esas davanın hangi mahkemede ve hangi aşamadan devam edeceği ayrıca izlenir. Süre koruma hükümlerinin uygulanmasıyla yargılamanın kendiliğinden bütün eksiklerinin giderildiği varsayılmaz.

Sık sorulan sorular