İstanbul Miras Avukatı ve Miras Hukuku Rehberi

01 • HİZMETİN KAPSAMI

Miras avukatı ne yapar?

Miras avukatı, yalnızca paylaşma davası açan kişi değildir. İlk görev; müvekkilin hedefini, mirasçılık sıfatını, ölüm ve öğrenme tarihlerini, terekenin aktif-pasif yapısını ve daha önce yapılmış işlemleri doğrulanabilir bir kronolojiye dönüştürmektir. Sonra anlaşma, kurum işlemi, geçici koruma veya dava seçeneklerinden hangisinin gerçekten gerekli olduğu belirlenir.

Aynı ailede bir mirasçının amacı borçlu mirası reddetmek, diğerinin amacı saklı payını korumak, bir başkasının amacı ise taşınmazın satılmasını önleyerek aynen paylaşmaktır. Bu hedefler tek bir standart dilekçeyle çözülemez. Dosya kapsamı, her mirasçının sıfatına ve istenen sonuca göre ayrı kurulmalıdır.

• Yasal ve atanmış mirasçıları, aile ağacını ve pay oranlarını doğrulamak
• Taşınmaz, banka hesabı, araç, şirket payı, alacak ve borçlardan oluşan tereke envanterini kurmak
• Eşler arasındaki mal rejimi hesabı ile miras hesabını birbirinden ayırmak
• Mirasın gerçek reddi, hükmen ret, resmî defter ve resmî tasfiye seçeneklerini karşılaştırmak
• Vasiyetname, miras sözleşmesi, bağış, satış ve ölünceye kadar bakma sözleşmelerini incelemek
• Saklı pay, tasarruf edilebilir kısım, tenkis ve denkleştirme hesabını belgelemek
• Muris muvazaası, vasiyetnamenin iptali, tenkis ve miras sebebiyle istihkak taleplerini ayırmak
• Mirasçılar arasında müzakere ve yazılı paylaşma sözleşmesi sürecini yürütmek
• Dava şartı arabuluculuk, ortaklığın giderilmesi ve satış aşamalarını planlamak
• Tapu intikali, banka çözümü ve veraset-intikal vergisi işlemlerini kurum bazında takip etmek
• Yabancı belge, apostil, tercüme ve yurt dışı mirasçı vekâletini dosyaya uygun hazırlamak
• Dava, kanun yolu ve kararın uygulanması aşamalarında talep ile delil zincirini korumak

02 • MİRASÇILIK VE PAY HESABI

Yasal mirasçılar kimlerdir, sağ kalan eşin payı nasıl belirlenir?

Türk Medeni Kanunu, kan hısımlarını zümre sistemi içinde mirasçı kabul eder. Önce gelen zümrede mirasçı bulunması, sonraki zümrenin mirasçılığını engeller. Çocuklardan biri miras bırakandan önce ölmüşse onun altsoyu, temsil yoluyla aynı kök içinde yer alabilir. Evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur; evlat edinen ve hısımları ise evlatlığa mirasçı olmaz.

Bu tablo doğrudan bir para hesabı değildir. Önce sağ kalan eşin kendi malı ile terekeye ait değerler ayrılır; gerekiyorsa eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesi yapılır. Miras bırakanın borçları, cenaze ve tereke giderleri, iadeye veya denkleştirmeye konu kazandırmalar ve vasiyetname etkisi görülmeden “evin dörtte biri eşindir” gibi tek cümlelik sonuç kurulamaz.

Mirasçılık belgesi ve miras payları rehberini açın →

03 • AKTİF VE PASİF ENVANTER

Tereke tespiti neden paylaşmadan önce gelir?

Tereke; yalnız tapuda görünen taşınmazlardan ibaret değildir. Ölüm anında miras bırakana ait devredilebilir mal, hak, alacak ve borçların bütünü esas alınır. Banka ve yatırım hesapları, kiracılık ilişkileri, şirket payları, araçlar, fikrî haklar, üçüncü kişilerdeki alacaklar, kefalet ve vergi borçları ile devam eden davalar ayrı başlıklarda araştırılmalıdır.

Şüpheli devir varsa araştırma yalnız ölüm tarihindeki kayıtlarla sınırlı tutulmaz. Sağlığında yapılan satış, bağış, pay devri ve para transferleri de iddianın türüne göre incelenebilir. Amaç, her malı “kaçırılmış” saymak değil; hangi işlemin hangi hukuki sebebe dayandığını ve tereke hesabını gerçekten etkileyip etkilemediğini ayırmaktır.

04 • HAK KAYBI KONTROLÜ

Miras hukukunda kritik süreler nasıl takip edilir?

Süre takvimi yalnız ölüm tarihi yazılarak hazırlanmaz. Öğrenme, vasiyetnamenin açılması veya tebliği, tapu devrinin fark edilmesi, mirasçılık sıfatının doğması ve resmî bildirimin yapıldığı tarihler farklı hukuki sonuçlar doğurabilir. Her tarih, dayanak belgesiyle birlikte dosya kronolojisine yazılmalıdır.

Bu tablo genel yönlendirmedir; somut dosyada süre hesabı için kanunun güncel metni, geçiş hükümleri, tebligat ve öğrenme olgusu ayrıca incelenir.

05 • BORÇLU TEREKE

Mirasın reddi, hükmen ret ve terekeye müdahale riski

Miras, malvarlığı kadar borçları da kapsar. Gerçek ret, yetkili sulh hukuk mahkemesine kayıtsız ve şartsız beyanla yapılır. Temel süre üç aydır; başlangıç anı mirasçının yasal veya atanmış olmasına ve mirasçılığı ne zaman öğrendiğine göre belirlenir. Noterde verilen genel bir beyan, mahkemeye yapılması gereken ret işleminin yerine geçtiği varsayılarak hareket edilmemelidir.

Mirasçı, ret süresi dolmadan tereke işlerine gereğinden fazla karışır, olağan yönetim veya koruma sınırını aşan işlem yapar, tereke malını gizler ya da kendisine mal ederse ret hakkını kaybetme riski doğabilir. Buna karşılık bozulacak malı korumak veya zorunlu bir gideri karşılamak ile terekeyi sahiplenmek aynı davranış değildir; amaç, kapsam ve kayıt birlikte değerlendirilir.

Mirasın reddi şartları ve süre rehberini okuyun →

06 • ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLAR

Vasiyetname, miras sözleşmesi ve miras planlaması

Miras planlamasının amacı yalnız “kime ne bırakılacağını” yazmak değildir. Kişinin ehliyeti, iradesinin serbestliği, tasarrufun şekli, saklı pay sınırı, borçlar, aile ve şirket yapısı ile uygulanabilirlik birlikte düşünülmelidir. Resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve olağanüstü koşullara bağlı sözlü vasiyet farklı şekil şartlarına tabidir. Miras sözleşmesi ise vasiyetnameden farklı, iki taraflı ve resmî şekle bağlı bir işlemdir.

Vasiyetnamenin bulunması hâlinde belgenin aslı korunmalı ve kanundaki açılma süreci işletilmelidir. İptal, tenkis ve yorum sorunları aynı şey değildir. Belgenin ehliyetsizlik veya şekil eksikliği nedeniyle geçersiz olduğu iddiası ile geçerli belgenin saklı payı aştığı iddiası farklı hukuki temellere dayanır.

07 • KORUNAN MİRAS PAYI

Saklı pay ve tenkis hesabı nasıl kurulur?

Saklı pay, her yasal mirasçının değişmez biçimde sahip olduğu bir pay değildir. Önce kişinin somut aile yapısında gerçekten yasal mirasçı olup olmadığı belirlenir; sonra kanundaki saklı pay oranı, net tereke ve hesaba katılması gereken kazandırmalar üzerinden hesaplanır. Altsoy için saklı pay yasal miras payının yarısıdır. Ana ve babanın her biri için yasal miras payının dörtte biri; sağ kalan eş için ise birlikte mirasçı olduğu zümreye göre yasal payın tamamı veya dörtte üçü korunur. Kardeşlerin saklı payı bulunmaz.

1. 1Brüt terekeÖlüm anındaki mal, hak ve alacaklar belirlenir.
2. 2İndirilecek kalemlerBorçlar ve kanunen dikkate alınacak giderler ayrılır.
3. 3Hesaba eklenecek değerlerTenkise veya denkleştirmeye tabi kazandırmalar nitelik ve tarihleriyle incelenir.
4. 4Yasal ve saklı payHer kökün ve sağ kalan eşin oranı ayrı hesaplanır.
5. 5Tasarruf edilebilir kısımMiras bırakanın serbestçe tasarruf edebildiği bölüm bulunur.
6. 6Tenkis sırası ve sonuçÖlüme bağlı ve sağlararası kazandırmalar kanundaki sıraya göre değerlendirilir.

08 • UYUŞMAZLIĞIN HUKUKİ NİTELİĞİ

Mirastan mal kaçırma iddiasında doğru dava nasıl seçilir?

Aile içinde “mal kaçırma” diye anlatılan her olay muris muvazaası değildir. Gerçek bir bağış saklı payı ihlal edebilir; geçerli bir vasiyetname tenkise tabi olabilir; ehliyetsiz kişinin işlemi başka bir geçersizlik sebebi doğurabilir; yasal mirasçıya yapılan karşılıksız kazandırma ise paylaşmada denkleştirme konusu olabilir. Dava adı, hayat olayına değil hukuki sebep ve istenen sonuca göre belirlenir.

Muris muvazaası nedeniyle tapu iptal ve tescil rehberini açın →

09 • ANLAŞMA VE DAVA YOLLARI

Miras paylaşımı ve ortaklığın giderilmesi

Mirasın açılmasıyla mirasçılar, terekeye elbirliği hâlinde sahip olur. Bu yapı, her mirasçının belirli bir tereke malında tek başına bağımsız bir parçayı satabildiği anlamına gelmez. Önce tüm mirasçılar, tereke malları, borçlar ve varsa pay devirleri netleştirilir. Anlaşma sağlanabiliyorsa hangi malın kime özgüleneceği, denkleştirme bedelleri, teslim ve tescil tarihleri ile vergi ve masraflar yazılı biçimde düzenlenir.

Sağ kalan eşin aile konutu veya ev eşyası üzerindeki özgüleme talebi, tarımsal taşınmazlar, şirket payları, bölünemeyen işletmeler ve üzerinde üçüncü kişi hakkı bulunan mallar standart satış yaklaşımından farklı değerlendirme gerektirebilir.

10 • İNTİKAL İŞLEMLERİ

Tapu, banka, şirket ve veraset-intikal vergisi işlemleri

Mirasçılık belgesi başlangıç belgesidir; tapuyu veya banka hesabını kendiliğinden mirasçılar adına çözmez. Ölüm kaydının işlenmesi, mirasçılık belgesi, vergi beyannamesi ve ilişik durumuna ilişkin belgeler, kurumun istediği kimlik ve temsil evrakı ile taşınmaz veya hesap özelindeki kayıtlar birbirini tamamlar.

Sabit parasal tutarlar ve yıllık istisnalar hızla güncellendiği için bu sayfada ezber rakam kullanılmaz; işlem yılındaki GİB düzenlemeleri esas alınır.

11 • YABANCI UNSUR

Yurt dışındaki mirasçı, yabancı vasiyetname ve Türkiye’deki taşınmaz

Miras bırakanın veya mirasçının yabancı olması, ölümün yurt dışında gerçekleşmesi, vasiyetnamenin başka ülkede düzenlenmesi ya da terekenin birden çok ülkede bulunması uygulanacak hukuk ve belge zincirini değiştirir. MÖHUK uyarınca miras kural olarak ölenin millî hukukuna tabi olmakla birlikte Türkiye’deki taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır; açılma, kazanma ve paylaşmaya ilişkin özel kurallar ayrıca dikkate alınır.

• Yabancı ölüm ve nüfus kayıtlarının doğrulanması
• Apostil veya ilgili tasdik zincirinin kurulması
• Yeminli tercüme ve gerektiğinde noter onayı
• Yabancı mirasçılık belgesinin Türkiye’deki etkisinin değerlendirilmesi
• Konsolosluk veya yabancı noter vekâletnamesinde özel yetkilerin kontrolü
• Türkiye’deki taşınmaz, banka ve vergi işlemlerinin ayrı yürütülmesi
• Birden çok ülkede vergi veya bildirim yükümlülüğünün ilgili uzmanlarla koordine edilmesi

Belgenin yabancı ülkede geçerli olması, Türkiye’de her kurumda doğrudan işlem göreceği anlamına gelmez. Belge türü, düzenleyen makam, tarafların vatandaşlığı ve Türkiye’de istenen işlem birlikte değerlendirilir.

12 • USUL VE İSPAT

Görevli mahkeme, yetkili yer ve delil planı

“Miras davası” tek bir mahkemede görülen tek dava türü değildir. Mirasçılık belgesi, vasiyetnamenin açılması, terekenin korunması ve ortaklığın giderilmesi gibi işler ile tenkis, vasiyetnamenin iptali, muris muvazaası veya miras sebebiyle istihkak davalarının görev ve yetki kuralları farklı olabilir. Taşınmazın aynına ilişkin kesin yetki ile miras bırakanın son yerleşim yerine bağlı özel yetki kuralları, talep kombinasyonuna göre ayrı kontrol edilir.

Delil listesi “tapu, tanık, bilirkişi” şeklinde soyut bırakılmamalıdır. Her delilin hangi vakıayı ispatlayacağı, kaynağı, isteneceği kurum ve korunma yöntemi yazılmalıdır. Hukuka aykırı biçimde elde edilen kayıtlar yerine mahkeme ve kurum kanalıyla doğrulanabilir delil tercih edilir.