01 • HİZMETİN KAPSAMI
Miras avukatı ne yapar?
Miras avukatı, yalnızca paylaşma davası açan kişi değildir. İlk görev; müvekkilin hedefini, mirasçılık sıfatını, ölüm ve öğrenme tarihlerini, terekenin aktif-pasif yapısını ve daha önce yapılmış işlemleri doğrulanabilir bir kronolojiye dönüştürmektir. Sonra anlaşma, kurum işlemi, geçici koruma veya dava seçeneklerinden hangisinin gerçekten gerekli olduğu belirlenir.
Aynı ailede bir mirasçının amacı borçlu mirası reddetmek, diğerinin amacı saklı payını korumak, bir başkasının amacı ise taşınmazın satılmasını önleyerek aynen paylaşmaktır. Bu hedefler tek bir standart dilekçeyle çözülemez. Dosya kapsamı, her mirasçının sıfatına ve istenen sonuca göre ayrı kurulmalıdır.
- Yasal ve atanmış mirasçıları, aile ağacını ve pay oranlarını doğrulamak
- Taşınmaz, banka hesabı, araç, şirket payı, alacak ve borçlardan oluşan tereke envanterini kurmak
- Eşler arasındaki mal rejimi hesabı ile miras hesabını birbirinden ayırmak
- Mirasın gerçek reddi, hükmen ret, resmî defter ve resmî tasfiye seçeneklerini karşılaştırmak
- Vasiyetname, miras sözleşmesi, bağış, satış ve ölünceye kadar bakma sözleşmelerini incelemek
- Saklı pay, tasarruf edilebilir kısım, tenkis ve denkleştirme hesabını belgelemek
- Muris muvazaası, vasiyetnamenin iptali, tenkis ve miras sebebiyle istihkak taleplerini ayırmak
- Mirasçılar arasında müzakere ve yazılı paylaşma sözleşmesi sürecini yürütmek
- Dava şartı arabuluculuk, ortaklığın giderilmesi ve satış aşamalarını planlamak
- Tapu intikali, banka çözümü ve veraset-intikal vergisi işlemlerini kurum bazında takip etmek
- Yabancı belge, apostil, tercüme ve yurt dışı mirasçı vekâletini dosyaya uygun hazırlamak
- Dava, kanun yolu ve kararın uygulanması aşamalarında talep ile delil zincirini korumak
Avukat zorunlu mu?Çoğu işlemde avukatla temsil kanunen zorunlu değildir. Ancak süre, görev, taraf ve talep hatası sonradan düzeltilemeyecek hak kaybı yaratabildiği için dosyanın riskine göre profesyonel yardım ihtiyacı ayrıca değerlendirilir.
02 • MİRASÇILIK VE PAY HESABI
Yasal mirasçılar kimlerdir, sağ kalan eşin payı nasıl belirlenir?
Türk Medeni Kanunu, kan hısımlarını zümre sistemi içinde mirasçı kabul eder. Önce gelen zümrede mirasçı bulunması, sonraki zümrenin mirasçılığını engeller. Çocuklardan biri miras bırakandan önce ölmüşse onun altsoyu, temsil yoluyla aynı kök içinde yer alabilir. Evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur; evlat edinen ve hısımları ise evlatlığa mirasçı olmaz.
Sağ kalan eşin birlikte mirasçı olduğu zümreye göre temel yasal payı| Birlikte mirasçı olunan kişiler | Sağ kalan eş | Diğer mirasçılar |
|---|
| Altsoy: çocuklar, temsil yoluyla torunlar | 1/4 | Altsoy toplam 3/4 |
| Ana-baba zümresi ve onların altsoyu | 1/2 | İkinci zümre toplam 1/2 |
| Büyük ana-baba zümresi ve kanundaki kapsamda onların çocukları | 3/4 | Hak sahibi üçüncü zümre toplam 1/4 |
| Bu zümrelerde mirasçı bulunmaması | Tamamı | — |
Bu tablo doğrudan bir para hesabı değildir. Önce sağ kalan eşin kendi malı ile terekeye ait değerler ayrılır; gerekiyorsa eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesi yapılır. Miras bırakanın borçları, cenaze ve tereke giderleri, iadeye veya denkleştirmeye konu kazandırmalar ve vasiyetname etkisi görülmeden “evin dörtte biri eşindir” gibi tek cümlelik sonuç kurulamaz.
Mirasçılık belgesi ve miras payları rehberini açın →
03 • AKTİF VE PASİF ENVANTER
Tereke tespiti neden paylaşmadan önce gelir?
Tereke; yalnız tapuda görünen taşınmazlardan ibaret değildir. Ölüm anında miras bırakana ait devredilebilir mal, hak, alacak ve borçların bütünü esas alınır. Banka ve yatırım hesapları, kiracılık ilişkileri, şirket payları, araçlar, fikrî haklar, üçüncü kişilerdeki alacaklar, kefalet ve vergi borçları ile devam eden davalar ayrı başlıklarda araştırılmalıdır.
TEREKE AKTİFİ- Taşınmazlar, araçlar ve değerli taşınırlar
- Banka, yatırım ve dijital varlık hesapları
- Şirket payları, ticari işletme ve ortak alacakları
- Kira, satış, ödünç ve tazminat alacakları
- Fikrî haklar ve devredilebilir sözleşme hakları
TEREKE PASİFİ- Kredi, kart, vergi ve icra borçları
- Kefaletler ve devam eden sözleşme yükümlülükleri
- Cenaze ve terekenin korunmasıyla ilgili giderler
- Üçüncü kişilerin mülkiyet ve alacak iddiaları
- Dava ve takiplerden doğabilecek yükümlülükler
Şüpheli devir varsa araştırma yalnız ölüm tarihindeki kayıtlarla sınırlı tutulmaz. Sağlığında yapılan satış, bağış, pay devri ve para transferleri de iddianın türüne göre incelenebilir. Amaç, her malı “kaçırılmış” saymak değil; hangi işlemin hangi hukuki sebebe dayandığını ve tereke hesabını gerçekten etkileyip etkilemediğini ayırmaktır.
Koruma ihtiyacıTereke malının kaybolması, yetkisiz kullanılması veya devir riski varsa delil tespiti, terekenin korunmasına ilişkin önlem, temsilci atanması veya uyuşmazlığa uygun geçici hukuki koruma seçenekleri gecikmeden değerlendirilir.
04 • HAK KAYBI KONTROLÜ
Miras hukukunda kritik süreler nasıl takip edilir?
Süre takvimi yalnız ölüm tarihi yazılarak hazırlanmaz. Öğrenme, vasiyetnamenin açılması veya tebliği, tapu devrinin fark edilmesi, mirasçılık sıfatının doğması ve resmî bildirimin yapıldığı tarihler farklı hukuki sonuçlar doğurabilir. Her tarih, dayanak belgesiyle birlikte dosya kronolojisine yazılmalıdır.
Başlıca süre başlıkları için kontrol tablosu| İşlem veya dava | Temel kural | Başlangıç kontrolü |
|---|
| Mirasın gerçek reddi | Temel süre üç aydır. | Yasal ve atanmış mirasçı bakımından başlangıç anı aynı olmayabilir; öğrenme ve resmî bildirim kayıtları incelenir. |
| Tenkis davası | Öğrenmeye bağlı bir yıllık süre ile kanundaki mutlak süreler birlikte değerlendirilir. | Saklı pay ihlali, kazandırma ve hak sahibi olunduğunun öğrenilme tarihi ayrı ayrı belgelenir. |
| Vasiyetnamenin iptali | Öğrenmeye bağlı ve iyiniyet durumuna göre değişen mutlak süreler bulunur. | Tasarrufun, iptal sebebinin ve hak sahipliğinin öğrenildiği tarih önemlidir. |
| Veraset ve intikal vergisi beyannamesi | Tek bir süre yoktur. | Ölümün gerçekleştiği ülke ile mirasçıların bulunduğu yer dikkate alınır; güncel vergi kuralları kontrol edilir. |
| Ortaklığın giderilmesi | Talep öncesinde dava şartı arabuluculuk gündeme gelebilir. | Malın niteliği, taraflar ve istenen paylaşma yöntemi başvuru sırasını belirler. |
Bu tablo genel yönlendirmedir; somut dosyada süre hesabı için kanunun güncel metni, geçiş hükümleri, tebligat ve öğrenme olgusu ayrıca incelenir.
05 • BORÇLU TEREKE
Mirasın reddi, hükmen ret ve terekeye müdahale riski
Miras, malvarlığı kadar borçları da kapsar. Gerçek ret, yetkili sulh hukuk mahkemesine kayıtsız ve şartsız beyanla yapılır. Temel süre üç aydır; başlangıç anı mirasçının yasal veya atanmış olmasına ve mirasçılığı ne zaman öğrendiğine göre belirlenir. Noterde verilen genel bir beyan, mahkemeye yapılması gereken ret işleminin yerine geçtiği varsayılarak hareket edilmemelidir.
Mirasçı, ret süresi dolmadan tereke işlerine gereğinden fazla karışır, olağan yönetim veya koruma sınırını aşan işlem yapar, tereke malını gizler ya da kendisine mal ederse ret hakkını kaybetme riski doğabilir. Buna karşılık bozulacak malı korumak veya zorunlu bir gideri karşılamak ile terekeyi sahiplenmek aynı davranış değildir; amaç, kapsam ve kayıt birlikte değerlendirilir.
Gerçek ret
Süresinde, kayıtsız ve şartsız mahkeme beyanıdır. Sonucun payın geçeceği kişiler ve küçük mirasçılar üzerindeki etkisi ayrıca hesaplanır.
Hükmen ret
Ölüm tarihinde ödemeden aczin resmen tespit edilmiş veya açıkça belli olması hâlinde gündeme gelir. Borca batıklık delilleri önemlidir.
Resmî defter
Terekenin aktif ve pasifinin resmî usulle belirlenmesi, mirasçının seçeneklerini daha görünür hâle getirebilir. Başvuru süresi ayrıca kontrol edilir.
Resmî tasfiye
Koşulları bulunan dosyada terekenin mirasçıların kişisel yönetimi dışında tasfiyesi değerlendirilebilir; alacaklılar ve diğer mirasçıların durumu hesaba katılır.
Mirasın reddi şartları ve süre rehberini okuyun →
06 • ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLAR
Vasiyetname, miras sözleşmesi ve miras planlaması
Miras planlamasının amacı yalnız “kime ne bırakılacağını” yazmak değildir. Kişinin ehliyeti, iradesinin serbestliği, tasarrufun şekli, saklı pay sınırı, borçlar, aile ve şirket yapısı ile uygulanabilirlik birlikte düşünülmelidir. Resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve olağanüstü koşullara bağlı sözlü vasiyet farklı şekil şartlarına tabidir. Miras sözleşmesi ise vasiyetnameden farklı, iki taraflı ve resmî şekle bağlı bir işlemdir.
ŞEKİLBelge doğru biçimde kurulmalı
Tarih, imza, el yazısı, resmî memur ve tanık koşulları tasarruf türüne göre değişir. Taslak metnin iradeyi göstermesi tek başına yeterli olmayabilir.
EHLİYETDüzenleme anı esas alınır
Yaş, ayırt etme gücü, hastalık, kullanılan ilaçlar ve dış etki iddiaları düzenleme tarihindeki somut kayıtlarla incelenir.
SINIRSaklı pay ayrıca hesaplanır
Geçerli bir tasarruf, saklı payı ihlal ettiği ölçüde tenkis tartışmasına konu olabilir; her ihlal belgenin bütünüyle geçersiz olduğu anlamına gelmez.
UYGULAMAMal açıkça tanımlanmalı
Belirli mal bırakma, mirasçı atama, koşul veya yükleme ifadeleri tapu, şirket ve hesap kayıtlarıyla uygulanabilir biçimde eşleştirilmelidir.
Vasiyetnamenin bulunması hâlinde belgenin aslı korunmalı ve kanundaki açılma süreci işletilmelidir. İptal, tenkis ve yorum sorunları aynı şey değildir. Belgenin ehliyetsizlik veya şekil eksikliği nedeniyle geçersiz olduğu iddiası ile geçerli belgenin saklı payı aştığı iddiası farklı hukuki temellere dayanır.
07 • KORUNAN MİRAS PAYI
Saklı pay ve tenkis hesabı nasıl kurulur?
Saklı pay, her yasal mirasçının değişmez biçimde sahip olduğu bir pay değildir. Önce kişinin somut aile yapısında gerçekten yasal mirasçı olup olmadığı belirlenir; sonra kanundaki saklı pay oranı, net tereke ve hesaba katılması gereken kazandırmalar üzerinden hesaplanır. Altsoy için saklı pay yasal miras payının yarısıdır. Ana ve babanın her biri için yasal miras payının dörtte biri; sağ kalan eş için ise birlikte mirasçı olduğu zümreye göre yasal payın tamamı veya dörtte üçü korunur. Kardeşlerin saklı payı bulunmaz.
- 1Brüt terekeÖlüm anındaki mal, hak ve alacaklar belirlenir.
- 2İndirilecek kalemlerBorçlar ve kanunen dikkate alınacak giderler ayrılır.
- 3Hesaba eklenecek değerlerTenkise veya denkleştirmeye tabi kazandırmalar nitelik ve tarihleriyle incelenir.
- 4Yasal ve saklı payHer kökün ve sağ kalan eşin oranı ayrı hesaplanır.
- 5Tasarruf edilebilir kısımMiras bırakanın serbestçe tasarruf edebildiği bölüm bulunur.
- 6Tenkis sırası ve sonuçÖlüme bağlı ve sağlararası kazandırmalar kanundaki sıraya göre değerlendirilir.
Önemli ayrımTenkis, geçerli bir kazandırmayı yalnız saklı payı aşan ölçüde sınırlar. Muvazaa iddiası ise işlemin görünürdeki biçimi ile gerçek iradenin farklılığına dayanır. Hesap ve delil yöntemi aynı değildir.
08 • UYUŞMAZLIĞIN HUKUKİ NİTELİĞİ
Mirastan mal kaçırma iddiasında doğru dava nasıl seçilir?
Aile içinde “mal kaçırma” diye anlatılan her olay muris muvazaası değildir. Gerçek bir bağış saklı payı ihlal edebilir; geçerli bir vasiyetname tenkise tabi olabilir; ehliyetsiz kişinin işlemi başka bir geçersizlik sebebi doğurabilir; yasal mirasçıya yapılan karşılıksız kazandırma ise paylaşmada denkleştirme konusu olabilir. Dava adı, hayat olayına değil hukuki sebep ve istenen sonuca göre belirlenir.
Başlıca miras uyuşmazlıklarının karşılaştırılması| Hukuki yol | Odak noktası | Muhtemel sonuç | Delil ekseni |
|---|
| Muris muvazaası | Görünürdeki satış veya başka sözleşme ile gerçek bağış iradesinin farklı olduğu iddiası | Koşulları varsa tapu kaydının iptali ve miras payı oranında tescil | Bedel, ödeme gücü, makul satış nedeni, zilyetlik, aile ilişkisi, bakım ve tüm olay akışı |
| Tenkis | Geçerli kazandırmanın tasarruf edilebilir kısmı aşarak saklı payı ihlal etmesi | Kazandırmanın kanundaki sınıra kadar azaltılması | Net tereke, saklı pay hesabı, kazandırmalar, iadeye tabi değerler ve tenkis sırası |
| Vasiyetnamenin iptali | Ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka/ahlaka aykırılık veya şekil eksikliği | Ölüme bağlı tasarrufun tamamı veya ilgili bölümünün iptali | Düzenleme dosyası, sağlık kayıtları, tanıklar, asıl belge ve resmî kayıtlar |
| Denkleştirme | Yasal mirasçının miras bırakandan sağlığında aldığı karşılıksız kazandırmanın paylaşmada hesaba katılması | Paylaşma hesabında iade veya mahsup | Kazandırmanın amacı, tarihi, değeri ve miras bırakanın denkleştirmeye ilişkin iradesi |
| Miras sebebiyle istihkak | Tereke malını veya miras hakkını haksız biçimde elinde bulunduran kişiye yönelen mirasçılık temelli talep | Tereke unsurunun hak sahibine verilmesi ve bağlantılı sonuçlar | Mirasçılık sıfatı, malın terekeye aidiyeti, zilyetlik ve devir zinciri |
Muris muvazaası nedeniyle tapu iptal ve tescil rehberini açın →
09 • ANLAŞMA VE DAVA YOLLARI
Miras paylaşımı ve ortaklığın giderilmesi
Mirasın açılmasıyla mirasçılar, terekeye elbirliği hâlinde sahip olur. Bu yapı, her mirasçının belirli bir tereke malında tek başına bağımsız bir parçayı satabildiği anlamına gelmez. Önce tüm mirasçılar, tereke malları, borçlar ve varsa pay devirleri netleştirilir. Anlaşma sağlanabiliyorsa hangi malın kime özgüleneceği, denkleştirme bedelleri, teslim ve tescil tarihleri ile vergi ve masraflar yazılı biçimde düzenlenir.
01Paylaşma teklifi
Mal bazında değer, kullanım ve taraf hedefleri çıkarılır; yalnız oran değil uygulanabilir devir planı hazırlanır.
02Müzakere ve arabuluculuk
Uyuşmazlığın kapsamına göre ihtiyari veya dava şartı arabuluculuk değerlendirilir; anlaşma metninin tapu ve icra bakımından uygulanabilirliği kontrol edilir.
03Paylaşma veya ortaklığın giderilmesi
Aynen paylaşma mümkün değilse satış seçeneği gündeme gelebilir. Tüm paydaşların davada yer alması ve taşınmaz kayıtlarının güncel olması gerekir.
04Kararın uygulanması
Tescil, satış, ihale, bedel dağıtımı, vergi ve teslim işlemleri kararın kapsamına göre tamamlanır.
Sağ kalan eşin aile konutu veya ev eşyası üzerindeki özgüleme talebi, tarımsal taşınmazlar, şirket payları, bölünemeyen işletmeler ve üzerinde üçüncü kişi hakkı bulunan mallar standart satış yaklaşımından farklı değerlendirme gerektirebilir.
10 • İNTİKAL İŞLEMLERİ
Tapu, banka, şirket ve veraset-intikal vergisi işlemleri
Mirasçılık belgesi başlangıç belgesidir; tapuyu veya banka hesabını kendiliğinden mirasçılar adına çözmez. Ölüm kaydının işlenmesi, mirasçılık belgesi, vergi beyannamesi ve ilişik durumuna ilişkin belgeler, kurumun istediği kimlik ve temsil evrakı ile taşınmaz veya hesap özelindeki kayıtlar birbirini tamamlar.
NOTER / MAHKEMEMirasçılık belgesi
Uygun dosyada noterlikten veya sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Yabancı unsur, kayıt yetersizliği veya çekişme mahkeme incelemesini gerekli kılabilir.
VERGİ DAİRESİBeyan ve ilişik işlemleri
Beyan süresi ölüm ve yerleşim bağlantılarına göre değişir. İstisna, tarife, değerleme, indirilebilecek borç ve ödeme takvimi işlem yılında doğrulanır.
TAPUİntikal ve paylaşma
Elbirliği veya paylı mülkiyet tercihi, paylaşma belgesi, temsil yetkisi ve taşınmaz üzerindeki takyidatlar birlikte kontrol edilir.
BANKA / ŞİRKETHesap ve payların çözümü
Kurumun prosedürü, şirket sözleşmesi, imza ve vergi belgeleri, hesaptaki ürün türü ve varsa ihtilaf dikkate alınır.
Sabit parasal tutarlar ve yıllık istisnalar hızla güncellendiği için bu sayfada ezber rakam kullanılmaz; işlem yılındaki GİB düzenlemeleri esas alınır.
11 • YABANCI UNSUR
Yurt dışındaki mirasçı, yabancı vasiyetname ve Türkiye’deki taşınmaz
Miras bırakanın veya mirasçının yabancı olması, ölümün yurt dışında gerçekleşmesi, vasiyetnamenin başka ülkede düzenlenmesi ya da terekenin birden çok ülkede bulunması uygulanacak hukuk ve belge zincirini değiştirir. MÖHUK uyarınca miras kural olarak ölenin millî hukukuna tabi olmakla birlikte Türkiye’deki taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır; açılma, kazanma ve paylaşmaya ilişkin özel kurallar ayrıca dikkate alınır.
- Yabancı ölüm ve nüfus kayıtlarının doğrulanması
- Apostil veya ilgili tasdik zincirinin kurulması
- Yeminli tercüme ve gerektiğinde noter onayı
- Yabancı mirasçılık belgesinin Türkiye’deki etkisinin değerlendirilmesi
- Konsolosluk veya yabancı noter vekâletnamesinde özel yetkilerin kontrolü
- Türkiye’deki taşınmaz, banka ve vergi işlemlerinin ayrı yürütülmesi
- Birden çok ülkede vergi veya bildirim yükümlülüğünün ilgili uzmanlarla koordine edilmesi
Belgenin yabancı ülkede geçerli olması, Türkiye’de her kurumda doğrudan işlem göreceği anlamına gelmez. Belge türü, düzenleyen makam, tarafların vatandaşlığı ve Türkiye’de istenen işlem birlikte değerlendirilir.
12 • USUL VE İSPAT
Görevli mahkeme, yetkili yer ve delil planı
“Miras davası” tek bir mahkemede görülen tek dava türü değildir. Mirasçılık belgesi, vasiyetnamenin açılması, terekenin korunması ve ortaklığın giderilmesi gibi işler ile tenkis, vasiyetnamenin iptali, muris muvazaası veya miras sebebiyle istihkak davalarının görev ve yetki kuralları farklı olabilir. Taşınmazın aynına ilişkin kesin yetki ile miras bırakanın son yerleşim yerine bağlı özel yetki kuralları, talep kombinasyonuna göre ayrı kontrol edilir.
İddia ile delili eşleştiren dosya planı| İnceleme alanı | Başlıca kayıtlar |
|---|
| Mirasçılık | Ölüm kaydı, nüfus aile kayıtları, mirasçılık belgesi, soybağı ve evlatlık kayıtları |
| Tereke | Tapu, araç, banka, yatırım, şirket, alacak, icra, vergi ve borç kayıtları |
| Devirler | Tapu akit tablosu, banka hareketleri, satış bedeli, sözleşme, vekâlet ve zilyetlik kayıtları |
| Ehliyet ve irade | Sağlık dosyası, reçete ve muayene kayıtları, noter dosyası, tanık ve düzenleme koşulları |
| Bakım iddiası | Bakımın süresi ve kapsamı, birlikte yaşam, giderler, sağlık ihtiyacı ve tanık anlatımları |
| Değer hesabı | Ölüm ve dava tarihine göre gereken değerler, emsal kayıtlar, bilirkişi verileri ve borçlar |
Delil listesi “tapu, tanık, bilirkişi” şeklinde soyut bırakılmamalıdır. Her delilin hangi vakıayı ispatlayacağı, kaynağı, isteneceği kurum ve korunma yöntemi yazılmalıdır. Hukuka aykırı biçimde elde edilen kayıtlar yerine mahkeme ve kurum kanalıyla doğrulanabilir delil tercih edilir.