İdari yargıda süre aşımı nedir?

Esastan haklılıkla süre farklıdır

Bir atama, para cezası veya yıkım işlemi hukuka aykırı olabilir; fakat başvuru süresi kaçırılmışsa mahkeme bu iddiaları incelemeyebilir. Süre aşımı kararında işlem mutlaka hukuka uygun bulunmuş değildir; yargısal inceleme usuli nedenle yapılamamıştır. Bu ayrım kararın anlamını doğru okumak için önemlidir. Her geç başvuru aynı sonuçları doğurmaz; tebligatın geçerliliği, özel süre ve kanuni durma imkanları araştırılır. Ancak genel bir haklı mazeret düşüncesiyle bütün sürelerin uzadığı varsayılmaz.

İYUK m.7 genel süreleri

Özel kanunda ayrı süre yoksa Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz günlük dava süresi uygulanır. Kamulaştırma,6306 işlemleri ve ivedi yargılama gibi alanlarda özel düzenlemeler bulunabilir. İşlemin adı veya kurumun niteliği tek başına süreyi belirlemez. Önce hangi kararın hangi kanuna dayandığı saptanır. Dava açma süresi, idari itiraz süresi ve mahkeme kararına karşı kanun yolu süresi farklıdır; birinin rakamı diğer aşamaya doğrudan taşınmamalıdır.

Başlangıç tarihi nasıl bulunur?

Süreler kural olarak tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden başlar. Hangi bildirimin hukuken geçerli olduğu ve özel kanunun ilanı tebliğ sayıp saymadığı önemlidir. Elektronik adrese ulaşma tarihiyle kanuni tebliğ tarihi aynı olmayabilir; ilgili rejim incelenir. Sadece SMS geldiği günü veya belgenin düzenlendiği tarihi esas almak hatalı sonuç verebilir. Tebligat zarfı, elektronik delil kaydı ve ilan tutanağı birlikte alınmalı; tarafın öğrenme iddiası somut olgularla karşılaştırılmalıdır.

Tatil günleri ve çalışmaya ara verme

İYUK m.8 uyarınca tatil günleri süreye dahildir; son gün tatilse izleyen çalışma gününe uzama kuralı değerlendirilir. Kanunda yazılı sürelerin bitişinin çalışmaya ara verme zamanına rastlamasında yedi günlük özel uzama vardır. Ancak her özel kanun süresinin veya her başvuru türünün aynı kapsamda olduğu varsayılmamalıdır. İvedi yargılama ve özel usuller ayrıca incelenir. Hafta sonlarını tek tek süreden çıkarmak doğru değildir; hesap takvim günü ve uygulanabilir uzama kuralıyla yapılır.

İYUK m.11 ile sürenin durması

İdari dava açılmadan önce süresinde üst makama, üst makam yoksa işlemi yapan makama kaldırma, geri alma, değiştirme veya yeni işlem istemiyle başvurulabilir. Kanuni şartları sağlayan başvuru işleyen dava süresini durdurur. Otuz gün cevap verilmezse zımni ret gündeme gelir; ret veya zımni ret sonrası daha önce geçen süre de hesaba katılarak kalan süre işler. Bu yöntem her durumda yeni altmış gün sağlamaz. Süresi bittikten sonraki tekrar dilekçesi eski süreyi otomatik canlandırmaz.

İşlem yapılması talebi ve zımni ret

İYUK m.10 henüz işlem yapılması için idareye başvuru durumunu düzenler; mevcut işlemin kaldırılmasını isteyen m.11 başvurusuyla aynı değildir. Güncel zımni ret süresi otuz gündür. Kesin olmayan cevap halinde bekleme ve sonradan verilen cevaba ilişkin özel kurallar bulunur. Eski kaynaklardaki altmış günlük sessizlik düzeni bütün güncel başvurulara uygulanmamalıdır. Başvurunun tarihi, talebin içeriği ve cevabın kesin niteliği ayrı belirlenir; sadece dilekçenin başlığı hukuki sonucu tayin etmez.

İdari eylemde ön başvuru

İYUK m.13 kapsamındaki idari eylem zararlarında öncelikle idareye başvuru, öğrenmeden itibaren bir yıl ve eylemden itibaren beş yıllık düzenle birlikte incelenir. Zararın ve eylemin idariliğinin sonradan anlaşılması bazı dosyalarda başlangıcı etkileyebilir. Bu özel süreç doğrudan iptal davasının altmış günlük hesabına indirgenemez. Sağlık zararı, ölüm veya altyapı müdahalesi gibi olaylarda öğrenme olgusu uzman rapor ve resmi belgelerle belirlenebilir. Her yeni rapor ise kendiliğinden eski başvuru süresini yeniden başlatmaz.

Görevsiz yargı yerine başvuru

İYUK m.9, adli yargıda açılan ve görevden reddedilen davanın belirli koşullarla idari yargıya taşınmasını düzenler. Kesinleşmeyi izleyen otuz günlük süre ve ilk başvuru tarihinin etkisi önemlidir. Bu imkan her yanlış kuruma verilen dilekçeyi kapsayan sınırsız kurtarma yolu değildir. Mahkeme kararının türü, kesinleşmesi ve uyuşmazlığın niteliği kontrol edilir. Görev tartışması bulunan idari yaptırım dosyalarında ilk günden doğru merci araştırılması, sonradan süre sorunuyla uğraşmaktan daha elverişli bir usuli yaklaşım sağlar.

Gerekli belgeler ve zaman çizelgesi

İşlem metni, bütün tebliğ ve ilan belgeleri, idari başvuru kayıtları ve cevaplar toplanır. Mahkemeye başvuru alındısı, önceki görev kararları ve kesinleşme şerhleri varsa eklenir. Her olay için tarih, hukuki etkisi ve dayanak belge ayrı yazılır. Elektronik sistemde dilekçenin hazırlanmasıyla başarıyla gönderilip kayda alınması farklı olabilir; alındı belgesi kontrol edilir. Hesapta kullanılan sürenin hangi maddeye dayandığı açık gösterilirse başlangıç ve durma noktalarındaki yanlışlık daha kolay fark edilir.

Doğrulanmış yargısal yaklaşım

UYAP 1195439300 numaralı kararda idari eylemin idariliğinin sonradan öğrenilmesi ile mahkemeye erişim hakkı arasındaki ilişki değerlendirilir. Karar, her ölüm veya zarar tarihinde bütün hukuki bilginin öğrenilmiş sayılmasının aşırı katı sonuçlar doğurabileceğini gösterir. Bununla birlikte bütün süresi geçmiş dosyalar için yeni başlangıç yaratmaz. Hangi olgunun ne zaman öğrenildiği ve daha önce öğrenme bulunup bulunmadığı somut olarak araştırılır. Kuralın istisnası, belgesiz genel öğrenmedim beyanına indirgenmemelidir.

Kalan süre örneği ve sonuç

Genel altmış günlük sürenin yirmi günü geçtikten sonra şartlarına uygun m.11 başvurusu yapıldığında, başvuru sürenin geçmiş yirmi gününü silmez. Ret veya otuz günlük zımni ret sonrası kalan bölüm hesaplanır. Özel kanun veya farklı başvuru türü varsa bu örnek doğrudan kullanılmaz. Süre aşımı kararına karşı kanun yolu, kararın niteliği ve kesinlik kurallarına göre incelenebilir. Sonraki aşamada da yeni süre bulunduğundan mahkeme kararının tebliği ayrıca kaydedilmeli; ilk davadaki takvim hatası tekrarlanmamalıdır.

Sık sorulan sorular