Mirasın devlete geçmesi nedir?

Son mirasçı olarak Devlet

TMK m.501 mirasçı bırakmaksızın ölen kişinin mirasının Devlete geçmesini düzenler. Kişinin yakın akrabası bilinmiyor veya kimse cenazeye katılmadı diye bu sonuç hemen kurulamaz. Yasal miras zinciri, sağ kalan eş ve geçerli atanmış mirasçı ihtimali araştırılır. Tereke yalnız borçtan veya kullanılmayan eski taşınmazdan oluşabilir; görünüm gerçek hak sahipliğini açıklamaz. Devletin son mirasçılığıyla sahipsiz eşyanın edinilmesi farklıdır. Ölenin malının niteliği ve mirasın açılması ayrıca belirlenmelidir.

Mirasçının bilinmemesi hali

TMK m.594, mirasçı bulunup bulunmadığının veya mirasçıların tamamının bilinmediği durumda özel usul öngörür. Sulh hakimi uygun araçlarla bir ay arayla iki ilan yapar ve hak sahiplerini son ilandan başlayarak en geç bir yıl içinde sıfatlarını bildirmeye çağırır. Yalnız nüfus kaydında ilk bakışta çocuk görünmemesi yeterli değildir. Üstsoy, diğer hısımlar, eş ve tasarruflar incelenir. Araştırmanın kapsamı kişisel durum ve kayıtların niteliğine göre değişebilir; resmi arşiv ve önceki belgeler önem taşır.

İlanın sonucu ve saklı talep

İlan süresinde başvuru olmaması yanında hakimin de hiçbir mirasçı tespit edememesi gerekir. Bu koşullarda miras Devlete geçerken miras sebebiyle istihkak davası hakkı saklıdır. Sonradan ortaya çıkan gerçek mirasçı için bütün yolların kesin kapandığı söylenmez. Ancak bu hak her zaman ve hiçbir süreye bağlı olmadan kullanılabilir demek değildir; uygun dava ve zamanaşımı ayrıca değerlendirilir. İlan sürecinin hangi mal ve kişi için yürütüldüğü, sonradan sunulan belgenin neyi kanıtladığı açık olmalıdır.

Devletin borç sorumluluğu

TMK m.631 uyarınca sulh mahkemesi terekenin resmi defterini resen düzenler. Devlet deftere yazılan borçlardan yalnız miras yoluyla edindiği değerler ölçüsünde sorumludur. Bu özel sınırlama sıradan mirasçının bütün borç rejimiyle aynı değildir. Devletin çok geniş bütçesi bulunduğu gerekçesiyle ölenin borçlarının sınırsız kamu borcu haline geldiği söylenemez. Hangi aktifin edinildiği, defterde hangi borcun bulunduğu ve kanuni kapsam belirlenir. Alacaklı iddiasını dayanak belgeleriyle ilgili süreçte ileri sürmelidir.

Mirasın reddiyle ayrılması

Bütün yakın mirasçıların mirası reddetmesi, her durumda aynı anda normal Devlet mirasçılığına dönüşmez. TMK'daki en yakın mirasçıların tamamının reddi ve resmi tasfiye kuralları ayrı sonuçlar içerir. Tasfiye sonunda artan değerin kime verileceği de özel hükümlere bağlıdır. Ret, mirasçı bulunmaması ve mirasçının bilinmemesi üç ayrı olaydır. Belgedeki bütün mirasçılar reddetti ifadesiyle mirasçı yok ifadesi birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Önce ret kararları ve gerçek hak sahipliği zinciri birlikte incelenmelidir.

Vasiyetname ve atanmış mirasçı

Ölen kişi terekenin tamamı veya belli oranı için mirasçı atamış olabilir. Yasal akraba bulunmaması bu geçerli tasarrufu kendiliğinden etkisizleştirmez. Belirli mal vasiyetiyle atanmış mirasçılık ise farklıdır; terekenin kalanı ayrıca değerlendirilebilir. Vasiyetnamenin açılması, ilgililere bildirim ve olası geçersizlik iddiaları kendi usulünde ele alınır. Devlete geçiş incelemesinde sadece nüfus kayıtlarına değil bilinen ölüme bağlı tasarruflara da bakılmalıdır. Gizli veya sonradan bulunan belge hukuki tabloyu değiştirebileceğinden tam metni korunmalıdır.

Tapu ve koruma işlemleri

Tereke taşınmazlarının Devlet adına kayda geçirilmesi, mahkeme kararı ve sicil belgeleriyle ilişkilidir. Kullanılmayan veya sahibi uzun süredir görünmeyen her taşınmaz otomatik Hazine malı sayılmaz. Kamu malı niteliği, gaiplik, kayyımla yönetim ve miras yoluyla edinim ayrı dayanaklardır. Araştırma sürerken terekenin korunması için gereken önlemler alınabilir; koruma yöneticisi atanması mülkiyeti yöneticiye geçirmez. Taşınmaz kimlikleri ve hak sahiplerinin bilgileri eski kadastral kayıtlarla güncel sicil arasında karşılaştırılmalıdır.

Doğrulanmış yargı yaklaşımı

UYAP 681979900 numaralı kararda mirasçıların tespiti için nüfus kayıtları ve diğer delillerin eksiksiz araştırılması ile m.594 ilan usulünün uygulanması vurgulanır. UYAP 98793700 numaralı 7.11.2014 tarihli kararda m.594 kapsamındaki istem ve sulh hakiminin görevi ele alınmıştır. Bu kararlar yalnız eski tapu malikinin bulunamadığı her olayda Devlet adına tescil yapılacağını söylemez. İstem mirasçısız ölüm mü başka mülkiyet sebebi mi içeriyor belirlenmelidir; görev ve esas araştırması bu nitelendirmeye göre yapılır.

Gerekli belgeler

Ölüm ve tam nüfus kayıtları, önceki mirasçılık belgeleri, vasiyetname veya miras sözleşmesi bilgileri, tapu ve diğer tereke kayıtları toplanır. Göç, vatandaşlık veya eski tarihli aile kayıtları araştırmayı güçleştirebilir. Adı benzer kişilerle gerçek malik karıştırılmamalıdır. İlan ve tebliğ belgeleri tamamlanır. Sonradan hak iddia eden kişi soy zinciri ve üstün mirasçılık dayanağını açık göstermelidir. Yalnız aynı soyadı taşımak veya ölenle ilgilenmiş olmak mirasçılık sıfatını kendiliğinden kanıtlamaz.

Süreler ve maliyet

İlan için kanundaki çağrı dönemiyle sonradan açılacak istihkak davasının süreleri farklıdır. Borç alacağının zamanaşımı da ayrı değerlendirilir. Araştırma, ilan, resmi kayıt ve değerleme giderleri terekenin yapısına göre değişir. Devletin mirasçılığında resmi defter resen düzenlenmesiyle normal mirasçının bir aylık talep hakkı aynı başvuru değildir. İlgili kişi hangi süreçte hangi sıfatla bulunduğunu belirlemeli; sadece ölümden geçen takvim yılı üzerinden bütün hakların bittiği veya açık kaldığı sonucuna varmamalıdır.

Örnek ve uygulama sınırı

Yıllardır kullanılmayan bir arsanın maliki mirasçısız ölmüş sanılabilir. Nüfus ve arşiv araştırmasında uzak bir yasal mirasçı veya geçerli vasiyetname bulunursa Devletin son mirasçılığı farklılaşır. Hiç hak sahibi belirlenemezse ilan süreci ve resmi defter düzeni uygulanır. Sonradan gelen kişinin talebi de belge ve süreyle incelenir. Bu yaklaşım hem gerçek mirasçının hakkını hem mirasçısız terekenin düzenli intikalini korur; boş görünen malın hukuken sahipsiz olduğu varsayımıyla yetinmez.

Sık sorulan sorular