Boşanmada Sulh, Müzakere ve Arabuluculuk Mümkün mü?

Temel kontrol noktaları

• Boşanmanın kendisi arabuluculuk anlaşmasıyla gerçekleşmez.
• Çekişmeli dava, şartları tamamlanırsa anlaşmalı boşanmaya dönüşebilir.
• Çocukla ilgili anlaşmalar çocuğun üstün yararı yönünden hâkim denetimine tabidir.
• Şiddet mağduru ile şiddet uygulayan arasında 6284 tedbir sürecinde uzlaşma veya arabuluculuk önerilemez.

Boşanma kararını yalnız mahkeme verir

Evlilik statüsü tarafların özel sözleşmesi, noter belgesi veya arabuluculuk anlaşma belgesiyle sona ermez. Boşanmaya aile mahkemesi karar verir ve evlilik hükmün kesinleşmesiyle sona erer.

Bu nedenle 'arabuluculukta boşandık' ifadesi hukuken doğru değildir. Arabuluculuk veya müzakere, boşanma iradesi ve bağlantılı düzenlemelerin hazırlanmasına yardımcı olabilir; statü sonucunu hâkim kurar.

Anlaşmalı boşanma ve vekiller arası müzakere

Evlilik en az bir yıl sürmüşse, taraflar boşanma ve mali sonuçlar ile çocukların durumu konusunda anlaşmışsa ve hâkim tarafları bizzat dinleyerek iradeyi serbest bulursa anlaşmalı boşanma kararı verebilir.

Taraf vekilleri nafaka, tazminat, velayet, kişisel ilişki, eşya ve malvarlığı başlıklarını müzakere edebilir. Ancak son irade taraflara aittir; vekillerin hazırladığı taslak hâkim denetimi ve taraf beyanı olmadan boşanma doğurmaz.

Çekişmeli dava anlaşmalı boşanmaya döner mi?

Dava sürerken taraflar bütün gerekli sonuçlarda uzlaşırsa, evlilik süresi koşulu da varsa çekişmeli süreç anlaşmalı boşanma hükmüne elverişli hâle getirilebilir. Güncel protokol ve tarafların duruşmadaki serbest iradesi gerekir.

Kısmi anlaşma her zaman anlaşmalı boşanma için yeterli değildir. Örneğin boşanma iradesi ortak olsa da velayet veya mali sonuçlarda çözülemeyen uyuşmazlık varsa çekişmeli inceleme devam edebilir.

Dava sürerken sulh ve kısmi anlaşma

Taraflar usulen üzerinde tasarruf edebilecekleri taleplerde sulh olabilir. Fakat boşanma statüsü ve çocuğun üstün yararına ilişkin düzenlemeler salt taraf iradesiyle hâkimi bağlayan ticari bir uzlaşma gibi ele alınamaz.

Kısmi anlaşma uyuşmazlık alanını daraltabilir. Hangi taleplerin sonuçlandığı, hangilerinin devam ettiği ve feragat/kabul etkisi açık yazılmalıdır.

Aile hukukunda arabuluculuğun sınırı

6325 sayılı Kanun, ancak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri özel hukuk uyuşmazlıklarını arabuluculuğa elverişli kabul eder. Boşanma kararı bu alanda değildir.

Malvarlığı veya alacak niteliğindeki bazı bağlantılı uyuşmazlıklar kendi hukuki şartları içinde arabuluculuğa elverişli olabilir. Talebin boşanma protokolündeki fer'î sonuç mu, ayrı mal rejimi/ziynet/alacak işi mi olduğu belirlenmeden genel sonuç çıkarılmamalıdır.

Şiddet iddiası varsa

6284 uygulama yönetmeliği, tedbir kararlarının alınması ve yerine getirilmesi aşamasında şiddet mağduru ile şiddet uygulayan arasında uzlaşma veya arabuluculuk önerilemeyeceğini açıkça düzenler.

Şiddet, tehdit, takip veya ciddi güç dengesizliği bulunan durumda ortak görüşme güvenliği artırmayabilir. Önce güvenlik, koruma kararları, ayrı iletişim kanalları ve gerekiyorsa vekiller üzerinden temas planlanmalıdır.

Çocukla ilgili anlaşmalar ve hâkim denetimi

Velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası hakkında taraf anlaşması önemlidir; fakat hâkim çocuğun üstün yararına aykırı düzenlemeyi aynen onaylamak zorunda değildir.

Okul, sağlık, tatil, teslim, yurt dışı seyahati ve iletişim hükümleri uygulanabilir ve çocuğun yaşına uygun olmalıdır. Çocuk adına gelecekteki haklardan genel ve sınırsız vazgeçme ifadeleri kullanılmamalıdır.

Anlaşmayı protokole dönüştürme

Protokol açık taraf bilgileri, boşanma iradesi, çocuk düzeni, nafaka ve tazminat, eşya-malvarlığı hükümleri, ödeme ve teslim tarihleri ile masraf/vekâlet ücreti konularını tereddütsüz göstermelidir.

'Tarafların birbirinden hiçbir talebi yoktur' gibi genel cümleler; mal rejimi, ziynet, geçmiş nafaka, kişisel eşya veya başka alacaklar bakımından beklenmeyen feragat tartışması doğurabilir. Her hak kalemi ayrı ve bilinçli ele alınmalıdır.

Mahremiyet ve güvenli iletişim

Müzakere amacıyla paylaşılan mali ve kişisel bilgiler yalnız gerekli kapsamda kullanılmalı; çocukların sağlık ve eğitim verileri özellikle korunmalıdır. Arabuluculuğun gizliliği ile dava dosyasının ve protokolün resmi niteliği birbirine karıştırılmamalıdır.

İletişim yasağı veya uzaklaştırma kararı varsa doğrudan temas, 'anlaşmak istiyorum' gerekçesiyle ihlal edilmemelidir. İzin verilen vekil veya resmî kanallar kullanılmalıdır.

Hangi yol ne sağlayabilir?

Hukuki dayanak ve editör notu

Türk Medeni Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 6284 sayılı Kanun ve konuya göre 5718 sayılı MÖHUK ile güncel içtihatlar birlikte değerlendirilir. Resmî bağlantıları Hukuki Kaynaklar sayfasında bulabilirsiniz.

Yayın, kaynak ve düzeltme ilkeleri →