Terekenin resmî tasfiyesi nedir?

Tasfiye hangi ihtiyacı karşılar?

Mirasçılar terekenin borçlarını, devam eden işletmeleri ve gerçek net değeri bilemeyebilir. Resmî tasfiye, kanuni koşullar varsa kişisel borç sorumluluğuyla malvarlığının düzenli çözümünü farklılaştırır. Bu yol her malı hemen satmak veya bütün alacaklıların borcunu silmek değildir. Terekenin aktif ve pasifi araştırılır, uygulanacak usul belirlenir. Önce başvuranın mirasçı mı alacaklı mı olduğu ve mirası kabul eden bulunup bulunmadığı açıklanmalıdır.

Mirasçının istemi ve kabul engeli

TMK 632 mirasçının ret veya resmî deftere göre kabul yerine resmî tasfiye istemesine imkân tanır. Birlikte mirasçılardan birinin mirası kabul etmesi hâlinde bu istem dikkate alınmaz. Bu nedenle yalnız bir mirasçının borç endişesi her koşulda yeterli değildir. Kabul beyanı ve tereke işlerine karışma gibi olgular incelenir. Süre ve seçenekler ret-defter hükümleriyle birlikte değerlendirilmelidir; aile içi bekleme her hakkı otomatik korumaz.

Alacaklının üç aylık istemi

TMK 633 mirasbırakanın alacağını elde edemeyeceğinden inandırıcı sebeple kuşku duyan, istediği hâlde ödenmeyen veya güvence alamayan alacaklıya özel başvuru tanır. Ölüm veya vasiyetnamenin açılmasından başlayan üç aylık düzen önemlidir. Alacağın ve kuşkunun dayanağı somutlaştırılır. Her mirasçı alacaklısı aynı maddede düzenlenen kişi değildir. Borcun kime ait olduğu ve hangi hukuki sıfatla başvurulduğu açıklanmadan tek süre veya tek yol önerilemez.

Yakın kavramlarla karşılaştırma

En yakınların tamamının reddi farklıdır

TMK 612, en yakın yasal mirasçıların tamamının reddettiği mirasın iflas hükümlerine göre tasfiyesini düzenler. Bu süreç TMK 633’teki alacaklı isteminin üç aylık koşuluyla gelişigüzel aynılaştırılmaz. Ret kararları ve en yakın çevre belirlenmelidir. Her ret otomatik aynı sonraki zümreye geçişi doğurmaz. Resen tasfiye gereğiyle başvuranın kendi süresine tabi talebi farklı hukuki temellere dayanabilir; gerçek dosya bu ayrım üzerine kurulmalıdır.

Defter, ilan ve tasfiye memuru

TMK 634 uyarınca sulh mahkemesi kendisi veya atadığı memurlarla süreci yürütür. Defter düzenlenir; alacaklı ve borçlulardan bildirim istenen ilan yapılır. Daha önce resmî defter varsa bundan yararlanılabilir. Defterde bütün borçların kesin ve tartışılmaz kabul edildiği varsayılmaz; gerektiğinde hak ve borçlar yargısal olarak belirlenir. Tasfiye memurunun görevleri mahkemenin gözetimindedir. Kişisel hesaplarla tereke gelir-gideri ayrılarak her işlem belgelenmelidir.

Olağan usulle işlemlerin tamamlanması

TMK 635 yürüyen işlerin sonuçlandırılması, borçların yerine getirilmesi, alacak tahsili ve vasiyetlerin tereke imkânı ölçüsünde ifasını içerir. Gerekli mallar paraya çevrilebilir. Her varlığın tasfiye başlamasıyla otomatik satıldığı düşünülmemelidir. Tasfiye için gerekmeyen mal veya paranın mirasçılara verilmesi koşulları ayrıca vardır. Net değer ve ödeme sırası gerçek kayıtlarla belirlenir; vasiyet alacaklısı diğer borçları hiç dikkate almadan sınırsız öncelik varsaymamalıdır.

Taşınmaz satışı ve mirasçı rızası

Terekenin taşınmazları kural ve istisnalarıyla açık artırma veya bütün mirasçıların kabulü hâlinde pazarlık usulüyle satılabilir. Uygulama tüzüğü ve mahkeme gözetimi ayrıca incelenir. Mirasçıların anlaşması her durumda alacaklıları zarara uğratan bedeli zorunlu kılmaz. Değerleme, ilan ve ödeme belgeleri önemlidir. Satışla mirasçılar arasında aynen paylaşma veya özel pay devri sözleşmesi aynı işlem değildir; işlem türüne göre yetki ve gider değişebilir.

Borçlar karşılanmıyorsa iflas usulü

TMK 636 mevcudu borçlarını ödemeye yetmeyen tereke için iflas hükümlerine göre tasfiyeyi düzenler. Olağan tasfiyeye başlanmışken sonradan yetersizlik anlaşılması da değerlendirilir. Alacaklıların bildirim, sıra ve tahsil hakları ilgili usulle izlenir. Her alacağın mutlaka tamamen ödeneceği söylenemez. Mirasçının kendi malvarlığıyla tereke hesabı ayrılır; resmî tasfiyenin kanuni sonucu başka kişisel kefalet veya borç taahhüdünü otomatik silmez.

Denetim, şikâyet ve masraf

TMK 634 mirasçı ve tereke alacaklılarının memurun yaptığı veya tasarladığı işlem için öğrenmeden başlayan yedi gün içinde sulh mahkemesine yazılı şikâyetini düzenler. Bu süre başka miras davalarına genellenmez. Tasfiye ücreti, ilan, değerleme ve satış giderleri somut malvarlığına göre değişebilir; hazır toplam tutar verilmez. Yapılan işlem, öğrenme ve tebliğ bilgileri saklanmalı; genel memnuniyetsizlik yerine hangi hukuki veya hesap hatasının bulunduğu açıklanmalıdır.

Doğrulanmış içtihat ve hazırlık

UYAP 668714200 numaralı kararda en yakın mirasçıların tamamının reddi ve TMK 612 gereği resen tasfiye, hatalı miras payı hesabıyla birlikte değerlendirilmiştir. Karar bütün tasfiye yollarını aynı süreye bağlamaz. Başvuruda ölüm, ret veya kabul dosyaları; mal-borç listesi; alacak belgeleri; ödemeler ve teminatlar hazırlanır. Temsili olarak herkesin reddettiği tereke için verilen dilekçenin hukuki temeliyle bir alacaklının 633 istemi ayrılır; makamdan istenen işlem açıkça gösterilir.

Tasfiye ile kişisel teminat ayrımı

Mirasçı kendi adına yeni bir borç taahhüdü veya kefalet vermişse terekenin resmî tasfiyesi bu bağımsız yükümlülüğü her durumda silmez. İmzalanan ödeme planının tarafı, kapsamı ve kanuni geçerlilik koşulları ayrıca incelenmelidir. Tereke borcunu yönetmekle kişisel borç üstlenmek farklı hukuki işlemlerdir.

Sık sorulan sorular