Boşanmada Aile Konutu ve Geçici Tedbirler 2026

Temel kontrol noktaları

• Aile konutu şerhi somut şartlarda gündeme gelebilir.
• Geçici velayet ve kişisel ilişki istenebilir.
• Tedbir nafakası dava sürecinde talep edilebilir.
• Malvarlığına ilişkin tedbir ölçülü olmalıdır.

Aile konutu koruması ile geçici konut tahsisi aynı şey değildir

Aile konutu, eşlerin aile yaşamını fiilen merkezileştirdiği konuttur. TMK m.194 bu konutla ilgili kira sözleşmesinin feshi, devir ve hakların sınırlandırılması gibi işlemleri diğer eşin açık rızasına bağlar. Aile konutu şerhi ise bu niteliği tapu sicilinde görünür kılan açıklayıcı araçtır; şerh mülkiyet payı yaratmaz.

Boşanma davası açıldığında hâkimin TMK m.169 uyarınca konutu geçici olarak bir eşin ve çocukların kullanımına bırakması farklı bir kurumdur. Bu karar, tapu sahibini değiştirmez ve mal rejimi tasfiyesini sonuçlandırmaz. Şiddet riski varsa 6284 sayılı Kanun kapsamındaki konuttan uzaklaştırma ve korunan kişiye konut tahsisi de ayrıca uygulanabilir.

TMK 169 kapsamında dava süresince barınma ve konut tahsisi

Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince eşlerin barınmasına, geçimine, malların yönetimine ve çocukların bakımına ilişkin gerekli geçici önlemleri alır. Konutun tamamının veya somut koşullarda bir bölümünün geçici kullanımı bu çerçevede düzenlenebilir; ancak kararın kapsamı güvenli ve uygulanabilir olmalıdır.

Mahkeme; konutta kimin fiilen yaşadığını, çocukların okul ve bakım düzenini, şiddet iddiasını, tarafların başka barınma imkânlarını, sağlık ve erişilebilirlik ihtiyaçlarını, mülkiyet ve kira durumunu birlikte değerlendirir. Tapu malikliği güçlü bir veri olsa da geçici barınma ihtiyacını tek başına çözmez. Tahsis talebi, konutun açık adresi ve istenen kullanım biçimiyle kurulmalıdır.

6284 sayılı Kanun: şiddet veya şiddet tehlikesinde acil konut koruması

Şiddet, çocukların götürülmesi, konutun satılması ve ortak hesapların boşaltılması iddiaları delilleriyle ayrı ayrı değerlendirilir. Şiddet veya şiddet tehlikesi hâlinde koruyucu ve önleyici tedbirler boşanma davasından bağımsız biçimde gündeme gelebilir.

Fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik şiddet ya da ciddi şiddet tehlikesi varsa; şiddet uygulayanın müşterek konuttan derhâl uzaklaştırılması, konutun korunan kişiye tahsisi, yaklaşmama, iletişim kurmama, gizlilik ve gerektiğinde geçici nafaka tedbirleri istenebilir. Bu koruma boşanma davasından bağımsızdır.

Acil güvenlik dosyasında amaç, boşanma kusurunu kesin hükümle belirlemek değil riski önlemektir. Kolluk ve sağlık kayıtları, mesajlar, tanıklar ve önceki olaylar sunulabilir; fakat kişi delil toplamak için kendisini veya çocuğu tehlikeye atmamalıdır. TMK m.169 tedbiri ile 6284 kararı aynı dönemde bulunabilir; kararların kapsamı ve süresi birlikte kontrol edilmelidir.

Satış, ipotek ve mal kaçırma riskinde TMK 194 ile ihtiyati tedbir

Aile konutu malik eş tarafından satılmak, bağışlanmak veya ipotek edilmek isteniyorsa TMK m.194'teki açık rıza kuralı gündeme gelir. Aile konutu şerhinin bulunmaması, konutun bu niteliğini veya kanuni sınırlamayı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte taşınmazın işlem tarihinde gerçekten aile konutu olması ve uyuşmazlığın tarafları bakımından tapu siciline güven, iyiniyet ve ispat sorunları ayrıca değerlendirilir.

Acil devir veya cebrî satış riski varsa istenecek önlemin hukuki temeli açık kurulmalıdır. Aile konutu şerhi, TMK m.194'e dayalı işlem iptali veya ipotek terkini, boşanma dosyasındaki mal yönetimi önlemi ve HMK m.389 ihtiyati tedbiri aynı şey değildir. Tedbir talebinde korunacak hak, yakın tehlike, taşınmaz bilgisi ve istenen sınır somutlaştırılmalıdır; bütün malvarlığını gerekçesiz biçimde kilitleyen talepler ölçülülük sorununa yol açar.

Konut kime tahsis edilir? Çocuğun düzeni ve tarafların barınma imkânı

Geçici konut tahsisi, kusurlu eşi cezalandırma veya tapu malikine kalıcı bir hak kaybı yaşatma aracı değildir. Öncelik güncel barınma ihtiyacının ve güvenliğin sağlanmasıdır. Küçük çocuğun okul, sağlık ve bakım düzeninin kesintiye uğramaması güçlü bir ölçüttür; ancak çocuğun varlığı her durumda aynı ebeveyn lehine otomatik sonuç doğurmaz.

Mahkeme konutun fiziksel yapısını da dikkate alır. Çatışmanın veya şiddet riskinin bulunduğu dosyada konutun odalara bölünerek iki eşe birlikte tahsisi güvenli ve uygulanabilir olmayabilir. Diğer eşin kira, lojman veya aile yanında barınma imkânı; engellilik, bakım ihtiyacı ve ekonomik güç gibi veriler somut belgelerle sunulmalıdır.

Kiralanan aile konutu, kira feshi ve kiracı sıfatı

Aile konutu koruması yalnız tapulu taşınmazlar için değildir. Kira sözleşmesi bir eş tarafından kurulmuşsa bu eş, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutuna ilişkin sözleşmeyi feshedemez. Sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiralayana bildirimde bulunarak sözleşmenin tarafı hâline gelebilir; bu durumda kira borçları bakımından kanundaki müteselsil sorumluluk sonucu da dikkate alınmalıdır.

Geçici tahsis kararı kiraya verene karşı mülkiyet veya süresiz oturma hakkı yaratmaz. Kira borcu, tahliye süreci ve sözleşmenin tarafları ayrıca incelenir. Anahtar, kişisel eşyaya erişim, depozito, abonelik ve ortak gider konuları karar metninde veya taraflar arasındaki uygulanabilir planda açıklaştırılmalıdır.

Eşya, abonelik, faturalar ve konuta güvenli erişim

Konut tahsis edildiğinde ev eşyasının mülkiyeti kendiliğinden tahsis edilen eşe geçmez. Günlük yaşam için zorunlu eşyaların geçici kullanımı, kişisel eşyaların teslimi ve ziynet ya da belge iddiaları birbirinden ayrılmalıdır. Çocukların okul ve sağlık belgeleri ile ilaçlarına güvenli erişim önceliklidir.

Elektrik, su, doğal gaz ve internet aboneliklerinin kimin adına olduğu aile konutu niteliğine dair delil olabilir; fakat tek başına kesin sonuç doğurmaz. Kullanım sürerken faturaların kimin tarafından karşılanacağı, kira ve aidat ödemesi, anahtar teslimi ve kişisel eşyaların kolluk eşliğinde alınması gerekiyorsa bunun usulü karar veya tutanakla belirlenmelidir.

İspat yükü ve deliller: fiilî yaşam merkezi ile güncel risk nasıl gösterilir?

Tapu, araç ve hesap bilgileri ile riskin güncelliğini gösteren belgeler hazır bulundurulmalıdır.

Aile konutu niteliğine veya işlem kısıtlamasına dayanan taraf, kanundaki ispat düzeni çerçevesinde taşınmazın işlem tarihinde ailenin gerçek yaşam merkezi olduğunu ortaya koymalıdır. Konut tahsisi isteyen taraf ise barınma ihtiyacını ve talep ettiği önlemin gerekliliğini somutlaştırmalıdır. 6284 kapsamındaki koruma değerlendirmesi, şiddet tehlikesinin önleyici niteliği nedeniyle boşanma davasındaki kesin ispat yaklaşımıyla özdeş değildir.

Adres kayıtları, tapu veya kira belgesi, abonelik ve tüketim dökümleri, okul ve sağlık kayıtları, sigorta ve teslimat bilgileri, keşif, kolluk tutanağı ve doğrudan görgülü tanıklar birlikte değerlendirilebilir. MERNİS kaydı, tek bir fatura veya sonradan yapılan tadilat tek başına yaşam merkezini kesinleştirmez. Belgeler işlem veya talep tarihine göre zaman çizelgesine yerleştirilmelidir.

Görevli mahkeme, talep yöntemi ve kararın uygulanması

Boşanma dosyasındaki TMK m.169 önlemlerini davaya bakan aile mahkemesi değerlendirir. Aile konutu şerhi, ipoteğin kaldırılması veya tapu iptal ve tescil isteminde taraflar, görev, hukuki yarar ve tapu kayıtları talebin niteliğine göre ayrıca incelenir. Aile mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar.

Talep dilekçesinde konutun ada, parsel ve bağımsız bölüm veya eksiksiz adres bilgisi; fiilî kullanım; risk; taraf ve çocukların barınma planı ile istenen tedbirin süresi gösterilmelidir. Ara karara itiraz, istinaf veya infaz yolu kararın türüne göre değişir. Tapu müdürlüğü, kolluk, kiralayan ve diğer kurumlara müzekkere gerekiyorsa kararın uygulanabilir ve tereddütsüz olması önemlidir.

Geçici tahsis ne zaman sona erer? Boşanma kararı, ret ve kesinleşme

TMK m.169 önlemleri davanın devamı içindir. Hükümde başka bir hukuki dayanak ve açık düzenleme yoksa geçici tedbirin akıbeti, davanın sonucu ve kesinleşmesiyle birlikte kontrol edilir. Mahkeme, boşanma sonrasında süresiz devam edecek biçimde salt TMK m.169'a dayanarak kalıcı konut tahsisi yapamaz.

Evliliğin boşanma veya iptal kararıyla sona ermesi, taşınmazın TMK m.194 anlamındaki aile konutu niteliğini ve bu statüye bağlı korumayı kural olarak sona erdirir. Ancak boşanmadan önceki yetkisiz işlem hakkında açılmış davanın, tapudaki şerhin kaldırılmasının veya taraflar arasındaki mülkiyet ve mal rejimi taleplerinin sonucu ayrıca incelenir. Kesinleşme tarihi ve her kararın hukuki temeli dosya bazında ayrılmalıdır.

Malik eşin ölümü ile boşanma aynı hukuki sonucu doğurmaz

Aile konutu statüsünün boşanmayla sona ermesi ile malik eşin ölümü aynı değildir. Ölüm hâlinde sağ kalan eşin mirasçılığı ve TMK m.240 ile m.652 kapsamındaki konut ve ev eşyasına ilişkin hakları gündeme gelir. İşlem tarihinde açık rıza olmadan kurulmuş bir ipoteğin, malik eşin sonradan ölümüyle kendiliğinden geçerli hâle geldiği söylenemez.

Sağ kalan eşin tapuda elbirliği hâlinde malik olması bazen ayrıca aile konutu şerhine duyulan hukuki yararı ortadan kaldırabilir; çünkü devir için mirasçıların birlikte hareketi gerekir. Buna karşılık intifa, oturma veya mülkiyet hakkı talebi ile geçmişteki yetkisiz işlemin geçersizliği farklı dava ve sonuçlardır.

Sık hatalar ve örnek durumlar

Sık hatalar; şerh ile tahsisi aynı sanmak, tapu malikinin mutlaka konutta kalacağını varsaymak, 6284 başvurusu için boşanma davasını beklemek, tedbir talebinde taşınmazı ve yakın riski belirtmemek, bütün malvarlığına ölçüsüz tedbir istemek ve geçici tahsisin mülkiyet kazandırdığını düşünmektir.

Örneğin çocukların okul döneminde anneyle konutta kalması, anneye tapu payı vermez. Şiddet uygulayan malik eşin uzaklaştırılması, mülkiyetini sona erdirmez. Malik eşin aile konutunu rıza olmadan ipotek etmesi TMK m.194 uyuşmazlığı yaratabilir; ancak kredi borcunun eşler arasındaki ekonomik paylaşımı ve mal rejimi hesabı ayrı meselelerdir.

Aile konutunda hangi koruma yolu ne işe yarar?

Konut tahsisi değerlendirmesinde öne çıkan veriler

Hukuki dayanak ve editör notu

Türk Medeni Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 6284 sayılı Kanun ve konuya göre 5718 sayılı MÖHUK ile güncel içtihatlar birlikte değerlendirilir. Resmî bağlantıları Hukuki Kaynaklar sayfasında bulabilirsiniz.

Yayın, kaynak ve düzeltme ilkeleri →