Boşanmada Mal Paylaşımı 2026: Katılma Alacağı, Ev, Şirket ve Tüm Hesap Sistemi

Temel kontrol noktaları

• 1 Ocak 2002’den beri yasal rejim edinilmiş mallara katılmadır; daha eski evliliklerde 2002 öncesi ve sonrası dönemler ayrılır.
• Tapu, ruhsat, şirket veya hesap sahibinin adı mülkiyeti gösterir; diğer eşin mal rejimi alacağını tek başına ortadan kaldırmaz.
• Evlilik sırasında edinilmiş her değer otomatik ortak mal, evlilikten önceki her değer de bütün sonuçlarıyla dokunulmaz değildir; kaynak ve dönüşüm izlenir.
• Katılma alacağı, değer artış payı, katkı payı, denkleştirme, ziynet ve tapu iptali talepleri aynı kurum değildir.
• Boşanma kararı kesinleştiğinde yasal rejim, boşanma davasının açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer.
• Tasfiye; sona erme tarihi, malın o tarihteki mevcudiyeti ve tasfiye anındaki sürüm değeri gibi farklı zaman noktalarını birlikte kullanır.
• Mal kaçırma iddiası tek başına bütün malvarlığının dondurulmasını sağlamaz; belirli varlık, yakın risk ve orantılı tedbir gösterilmelidir.
• Mal rejimi alacaklarında yerleşik Yargıtay yaklaşımı on yıllık zamanaşımı yönündedir; başlangıç, kesilme ve talep türü somut dosyada ayrıca kontrol edilir.

Mal rejimi nedir; hangi tarih neden önemlidir?

Mal rejimi, eşlerin evlilik süresince edindiği değerlerin evlilik sona erdiğinde nasıl tasfiye edileceğini belirleyen kurallar bütünüdür. Yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır. Evlilik sözleşmesi varsa sözleşmenin tarihi, şekli ve seçilen rejim ayrıca incelenir.

Boşanma kararı kesinleştiğinde mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer. Bu nedenle dava tarihinden önce ve sonra yapılan ödeme, devir ve birikimler aynı sepete konulmaz.

Kişisel mal, edinilmiş mal ve kişisel mal geliri

Evlilikten önce sahip olunan değerler; miras, bağış ve diğer karşılıksız kazanımlar; yalnız kişisel kullanıma yarayan eşya ve kişisel mal yerine geçen değerler kural olarak kişisel maldır. Çalışma karşılığı edinimler, sosyal güvenlik ve çalışma gücü kaybı ödemelerinin ilgili kısmı ile edinilmiş malların yerine geçen değerler ise kural olarak edinilmiş mal grubundadır.

Yasal rejimde kişisel malın geliri kural olarak edinilmiş mal sayılabilir. Örneğin kişisel taşınmazdan evlilik içinde alınan kira ile taşınmazın kendisi aynı nitelikte olmayabilir. Kaynak zinciri banka ve sözleşme kayıtlarıyla izlenmelidir.

Artık değer, denkleştirme ve katılma alacağı

Her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarılır; eklenecek değerler ve denkleştirme kalemleri hesaba katılır. Ortaya çıkan artık değer, katılma alacağının hesap temelidir. Bu alacak, her eşyanın fiziksel olarak yarıya bölünmesi değildir.

Bir mal grubundan diğerine karşılıksız kaynak aktarılmışsa denkleştirme gündeme gelir. Hesap çoğu dosyada banka, tapu ve şirket kayıtlarıyla bilirkişi incelemesini gerektirir.

Katılma alacağı, değer artış payı ve katkı payı farkı

Katılma alacağı yasal mal rejimindeki artık değere katılmadan doğar. Değer artış payı, bir eşin diğer eşe ait mala karşılıksız katkısının o maldaki değer artışıyla ilişkilendirilmesidir. Katkı payı alacağı ise özellikle 1 Ocak 2002 öncesi mal ayrılığı dönemindeki katkılar bakımından farklı hukuki temele ve hesap yöntemine sahiptir.

Talebin adı değil, ileri sürülen maddi vakıa ve katkının kaynağı önemlidir. Dekont, kredi ödeme planı, satış sözleşmesi ve tanık bilgileri kronolojik hazırlanmalıdır.

Ev, araç ve kredi borcu nasıl incelenir?

Evlilik içinde alınan taşınmaz veya araçta peşinatın kaynağı, her taksidin ödeme dönemi, dava tarihindeki kalan borç ve malın tasfiye değerindeki durum birlikte incelenir. Kredi borcu yok sayılarak yalnız güncel piyasa değerine bakılması hatalı sonuç doğurabilir.

Evlilikten önce alınmış bir ev kişisel mal olabilir; fakat kredi taksitlerinin evlilik içinde edinilmiş gelirle ödenen kısmı ayrı bir alacak hesabı doğurabilir. Dava tarihinden sonraki ödemeler de dönemsel olarak ayrıştırılır.

Banka, yatırım, altın, BES ve emeklilik birikimleri

Banka ve yatırım hesaplarında hesap sahibinden önce paranın kaynağına ve hesaba giriş-çıkış tarihine bakılır. Altın hesabı, fon, hisse veya kripto varlıklar için işlem dökümleri ve değerleme tarihi önemlidir.

BES ve emeklilik birikimlerinde evlilik içindeki katkı payları, işveren katkısı, devlet katkısı, kesintiler ve dava tarihindeki tasfiye edilebilir değer ayrı ayrı incelenebilir. Kurum kayıtları bilirkişiye ham veri sağlar.

Şirket hissesi, şirket değeri ve ticari işletme

Şirket payının edinme tarihi, sermaye kaynağı, evlilik içi kâr dağıtımları, ortak cari hesaplar ve şirketin kişiden bağımsız değeri birlikte değerlendirilir. Evlilikten önce kurulmuş şirket kişisel mal tartışması doğurabilir; ancak evlilik dönemindeki karşılıksız değer artışı veya dağıtılmış gelir ayrıca incelenebilir.

Ticari işletmede bilanço tek başına yeterli olmayabilir. Gerçek alacaklar, borçlar, örtülü kazanç aktarımı iddiası ve devirler uzman incelemesi gerektirebilir.

Miras, bağış ve karşılıksız kazanımlar

Miras ve bağış kural olarak kişisel maldır. Ancak miras parasının ortak hesaba girmesi, başka paralarla karışması veya yeni malın kısmen krediyle alınması kaynak takibini zorlaştırabilir. Veraset belgesi, banka dekontu ve satın alma ödemeleri birlikte saklanmalıdır.

Üçüncü kişinin yaptığı ödemenin bağış mı, borç mu, hangi eşe yapıldığı mı olduğu somut delillerle belirlenir; aile içi para transferleri otomatik olarak tek biçimde nitelendirilemez.

1 Ocak 2002 öncesi ve sonrası neden ayrılır?

1 Ocak 2002 öncesinde yasal rejim mal ayrılığıydı; bu tarihten sonra edinilmiş mallara katılma rejimi yürürlüğe girdi. Uzun evliliklerde aynı varlık için iki dönemin katkı ve ödeme verileri ayrıştırılabilir.

2002 öncesinde alınan malın 2002 sonrasında ödenen kredisi, yenilenmesi veya satılıp başka mala dönüştürülmesi tek cümlelik 'eski maldır' sonucuyla açıklanamaz.

Mal kaçırma, muvazaalı devir ve ihtiyati tedbir

Yakına satış, bedelsiz devir, hesabın boşaltılması veya şirket payının el değiştirmesi iddialarında tarih, bedel, alıcının ilişkisi ve para hareketi araştırılır. Her devir muvazaa değildir; iddia somutlaştırılmalıdır.

Güncel ve ciddi risk varsa, talep ile orantılı ihtiyati tedbir istenebilir. Tedbir otomatik verilmez; korunacak hak, risk ve istenen sınırlama açıklanır. Üçüncü kişinin mülkiyet ve savunma hakları da gözetilir.

Dava zamanı, görev, yetki, zamanaşımı ve ispat

Mal rejimi tasfiyesi çoğu kez boşanma davasıyla bağlantılıdır; tasfiye hakkında karar verilebilmesi için boşanmanın kesinleşmesi beklenebilir. Aile mahkemesi görevlidir. Yetki, talebin türü ve TMK'daki özel kurallar üzerinden dosyaya göre belirlenir.

Zamanaşımı başlangıcı ve süresi talebin niteliği ile sona erme sebebine göre güncel mevzuat ve içtihatla kontrol edilmelidir. Tapu, banka, SGK/BES, şirket, kredi ve vergi kayıtları ile bilirkişi incelemesi ispatın temel araçlarıdır.

15 örnek senaryo: hangi veri sonucu değiştirir?

Senaryolar kesin sonuç değil, inceleme haritasıdır

Aşağıdaki örneklerin her birinde sonuç somut olayın ispatı ve ayrıntılarına göre değişebilir.

• 1. Evlilikten önce alınmış ev: Tapu kişisel malı gösterebilir; evlilik içindeki kredi taksitlerinin kaynağı ayrıca hesaplanır. Sonuç; malın kaynağı, tarihler, tarafların iddia ve savunmaları ile hukuka uygun delillere göre değişebilir.
• 2. Evlilikte krediyle alınmış ev: Peşinat, taksitler, dava tarihindeki kalan borç ve sonrasındaki ödemeler ayrılır. Sonuç; malın kaynağı, tarihler, tarafların iddia ve savunmaları ile hukuka uygun delillere göre değişebilir.
• 3. Eşin evlilikte şirket kurması: Sermayenin kaynağı, şirket payı, kâr dağıtımı ve değerleme tarihi incelenir. Sonuç; malın kaynağı, tarihler, tarafların iddia ve savunmaları ile hukuka uygun delillere göre değişebilir.
• 4. Evlilik öncesi şirketin büyümesi: Payın kişisel niteliği ile evlilik içi emek, kâr ve değer artışı aynı mesele değildir. Sonuç; malın kaynağı, tarihler, tarafların iddia ve savunmaları ile hukuka uygun delillere göre değişebilir.
• 5. Miras parasıyla ev alınması: Mirasın hesaba girişi ve satın alma ödemesi izlenebiliyorsa kişisel kaynak savunması güçlenir. Sonuç; malın kaynağı, tarihler, tarafların iddia ve savunmaları ile hukuka uygun delillere göre değişebilir.
• 6. Miras ve kredi birlikte kullanılması: Kişisel kaynak ile edinilmiş gelirden ödenen kredi ayrı oranlarda incelenir. Sonuç; malın kaynağı, tarihler, tarafların iddia ve savunmaları ile hukuka uygun delillere göre değişebilir.
• 7. Evlilikte araç alınması: Ruhsat tek eşte olsa da edinme tarihi, ödeme ve borç belirleyicidir. Sonuç; malın kaynağı, tarihler, tarafların iddia ve savunmaları ile hukuka uygun delillere göre değişebilir.
• 8. Malın kardeşe devredilmesi: Devir tarihi, gerçek satış bedeli, ödeme hareketi ve tarafların ilişkisi muvazaa iddiasında araştırılır. Sonuç; malın kaynağı, tarihler, tarafların iddia ve savunmaları ile hukuka uygun delillere göre değişebilir.
• 9. BES birikimi: Evlilik içi katkılar, devlet/işveren katkısı ve dava tarihindeki değer ayrıştırılır. Sonuç; malın kaynağı, tarihler, tarafların iddia ve savunmaları ile hukuka uygun delillere göre değişebilir.
• 10. Altın hesabı: Hesaba giren altının kaynağı, düğün ziyneti iddiası ve işlem tarihleri birlikte ele alınır. Sonuç; malın kaynağı, tarihler, tarafların iddia ve savunmaları ile hukuka uygun delillere göre değişebilir.
• 11. Ortak hesaptaki kişisel para: Miras veya bağış parasının karışıp karışmadığı hesap dökümüyle izlenir. Sonuç; malın kaynağı, tarihler, tarafların iddia ve savunmaları ile hukuka uygun delillere göre değişebilir.
• 12. Evlilik öncesi evin evlilikte yenilenmesi: Yenileme harcamasının kaynağı ve değer artışına etkisi değerlendirilir. Sonuç; malın kaynağı, tarihler, tarafların iddia ve savunmaları ile hukuka uygun delillere göre değişebilir.
• 13. İşletmeden kişisel hesaba aktarım: Maaş, kâr payı, borç veya örtülü aktarım niteliği şirket kayıtlarıyla belirlenir. Sonuç; malın kaynağı, tarihler, tarafların iddia ve savunmaları ile hukuka uygun delillere göre değişebilir.
• 14. Dava öncesi hesap boşaltılması: Paranın nereye gittiği, olağan gider olup olmadığı ve eklenmesi gereken değer iddiası incelenir. Sonuç; malın kaynağı, tarihler, tarafların iddia ve savunmaları ile hukuka uygun delillere göre değişebilir.
• 15. 1995'te başlayan evlilikte 2005'te satılan konut: 2002 öncesi edinim, satış bedeli ve yeni mala dönüşüm iki dönemli hesap gerektirir. Sonuç; malın kaynağı, tarihler, tarafların iddia ve savunmaları ile hukuka uygun delillere göre değişebilir.

Mal paylaşımı ile mülkiyet paylaşımı neden aynı şey değildir?

Gündelik dilde ‘mal paylaşımı’ denilse de edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesi çoğu kez eşyanın yarı yarıya ortaklaştırılmasıyla sonuçlanmaz. Tapu veya şirket payı malikinde kalabilir; diğer eş lehine parasal katılma ya da değer artış payı alacağı doğabilir. Aynen devir ancak kanuni şart, taraf anlaşması veya uygun hükümle gerçekleşir.

Bu ayrım dava talebini belirler. Taşınmazın yarısını istemek, katılma alacağı istemek, muvazaa nedeniyle tapu iptali talep etmek ve aile konutu şerhi koydurmak farklı hukuki sebeplere, taraflara, harca ve ispata tabidir. Önce hedef değil hak türü doğru nitelendirilmelidir.

TMK m.202–241 sistematiği: tasfiyenin kanuni haritası

TMK m.202 yasal rejimi belirler; m.218–221 edinilmiş ve kişisel mal gruplarını; m.222 ispatı; m.225 sona erme anını; m.227 değer artış payını; m.229 eklenecek değerleri; m.230 denkleştirmeyi; m.231 artık değeri; m.232 ve 235 değerlemeyi; m.236 katılma oranını; m.239 ödeme ve ertelemeyi; m.240 aile konutu ve ev eşyasını; m.241 üçüncü kişiye karşı talebi düzenler.

Bu maddeler tek tek değil sıralı uygulanır. Bir varlık edinilmiş mal grubuna girmiyorsa artık değer hesabına aynı şekilde katılmaz; kişisel kaynak kullanılmışsa denkleştirme veya değer artış payı tartışılır; tasfiyeyi azaltan devir varsa eklenecek değer gündeme gelir. Son oran, bütün bu ara hesaplardan sonra oluşur.

Uygulanacak mal rejimi nasıl belirlenir?

Eşler geçerli bir mal rejimi sözleşmesi yapmamışsa 1 Ocak 2002’den itibaren kanuni rejim edinilmiş mallara katılmadır. Eşler kanunda öngörülen sınırlar içinde mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimini seçebilir. Sözleşmenin şekli, tarihi, içeriği ve sonradan değiştirilip değiştirilmediği dosyadan doğrulanmalıdır.

‘Tapular ayrı olsun’ şeklindeki günlük anlaşma tek başına mal ayrılığı sözleşmesi değildir. Mal rejimi sözleşmesi noterde düzenleme veya onaylama biçiminde yapılır; taraflar evlenme başvurusu sırasında da seçimlerini bildirebilir. Belgenin yalnız başlığına değil hangi rejimi, hangi tarihten ve hangi mal grupları bakımından düzenlediğine bakılır.

1 Ocak 2002 geçişi ve uzun evliliklerde iki dönemli hesap

4722 sayılı Yürürlük Kanunu m.10 uyarınca, daha önce evlenmiş eşlerde 1 Ocak 2002’ye kadar eski yasal mal ayrılığı; bu tarihten sonra aksine geçerli seçim yoksa edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Bu nedenle 1990’da başlayan evlilikte bütün yıllara tek bir yüzde veya tek hesap yöntemi uygulanamaz.

2002 öncesinde alınan konutun kredisi 2002 sonrasında ödenmiş, eski mal satılıp yeni mal alınmış veya işletmeye iki dönemde sermaye konmuş olabilir. Her ödeme tarihi ve kaynak kendi rejimi içinde sınıflandırılır; ardından varsa değer dönüşümü izlenir. Geçiş hükmü yalnız evlilik tarihine değil her varlığın finansman kronolojisine uygulanır.

Edinilmiş mallar: TMK m.219’daki gelir temelli grup

Çalışma karşılığı edinimler, sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarının ve personele yardım amacıyla kurulan sandıkların yaptığı ödemeler, çalışma gücü kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar, kişisel malların gelirleri ve edinilmiş malların yerine geçen değerler kanundaki başlıca edinilmiş mal örnekleridir. Her ödeme kalemi yine ait olduğu dönem ve özel niteliğiyle incelenir.

Maaşla alınan yatırım, kira geliriyle biriken hesap veya edinilmiş malın satışıyla alınan yeni varlık kaynak zinciri korunabildiği ölçüde aynı grupta izlenebilir. Hesaplar arasında para taşınması niteliği otomatik değiştirmez; ancak karışan kaynakların ispatı zorlaşır. Banka hareketlerinin yalnız bakiye değil işlem düzeyinde incelenmesi gerekir.

Kişisel mallar: TMK m.220 ve yanlış genellemeler

Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya, mal rejiminin başlangıcında ona ait değerler, miras veya diğer karşılıksız kazanımlar, manevi tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen değerler kanunen kişisel maldır. Eşler bazı edinilmiş mal gelirlerini sözleşmeyle kişisel mal sayabilir; sözleşmenin kapsamı ayrıca kontrol edilir.

‘Miras hiçbir zaman hesapta görünmez’ veya ‘evlilikten önceki ev tamamen konu dışıdır’ cümleleri eksiktir. Mirasın kendisi kişisel olsa da kişisel malın geliri yasal rejimde edinilmiş olabilir; evlilik içi kaynakla kişisel mala yapılan karşılıksız katkı değer artış payı doğurabilir. Kişisel mal satılıp başka bir değer alındığında ikame zinciri belgelenmelidir.

İspat yükü ve edinilmiş mal karinesi — TMK m.222

Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kişi iddiasını ispatla yükümlüdür. Kime ait olduğu ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyette sayılabilir. Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilene kadar edinilmiş mal kabul edilir. Bu nedenle kişisel mal savunması yalnız sözlü beyana değil izlenebilir belgeye dayanmalıdır.

Tapu, mirasçılık belgesi, bağış açıklaması, banka dekontu, satış sözleşmesi, kredi planı ve vergi kayıtları kaynak zincirini kurar. Aile içi transferin borç mu, bağış mı ve hangi eşe yapıldığı açıklanmalıdır. Çok eski kayıtların bulunmaması hâlinde kurumdan celp, ticari defter ve diğer deliller değerlendirilir; varsayım belge yerine geçmez.

Mal rejiminin sona erme tarihi ile boşanmanın kesinleşmesi arasındaki ilişki

TMK m.225’e göre mahkemece boşanmaya karar verilmesi hâlinde mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Bunun için boşanma kararının kesinleşmesi gerekir; kesinleşince etki geriye, boşanma davasının açıldığı tarihe yürür. Dava tarihi böylece edinim ve ödeme dönemlerinin sınırıdır.

Boşanma davasından sonra kazanılan maaş veya alınan yeni mal kural olarak eski rejimin edinilmiş mal grubuna aynı şekilde girmez. Buna karşılık dava tarihinde mevcut malın sonradan satılması, değerinin değişmesi veya borcunun ödenmesi tasfiye hesabını etkileyebilir. Sona erme, mevcudiyet, değerleme ve ödeme tarihleri ayrı işlevlere sahiptir.

Artık değer ve katılma alacağı formülü

Her eşin edinilmiş mal grubunda önce tasfiye kapsamındaki aktifler belirlenir. Bu gruba ilişkin borçlar çıkarılır; TMK m.229 uyarınca eklenecek değerler ve m.230 uyarınca denkleştirme dikkate alınır. Kalan artık değer üzerinden diğer eşin katılma alacağı, kural olarak yarı oranında hesaplanır; eşlerin karşılıklı alacakları takas edilir.

Negatif artık değer katılma alacağı üretmez ve diğer eşe borç olarak aktarılmaz. Hesap her eş için ayrı yapılır. Basit ‘toplam mal eksi toplam borç bölü iki’ formülü; kişisel mallar, farklı borç grupları, değer artış payı, eklenecek değer ve iki eşin karşılıklı tasfiyesini görmezden geldiği için çoğu gerçek dosyada yetersizdir.

Değer artış payı — TMK m.227

Bir eş diğer eşe ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun karşılık almadan katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında bu maldaki değer artışıyla orantılı alacak isteyebilir. Katkı para, kredi ödemesi veya ekonomik değeri ispatlanabilen başka kaynakla yapılmış olabilir. Olağan ev içi emek her olayda aynı formülle değer artış payı sayılmaz.

Katkı tarihi ve tutarı, kaynağın hangi mal grubuna ait olduğu, karşılıksızlık ve malın başlangıç ile tasfiye değeri belirlenir. Değer azalmışsa kanundaki geri ödeme koruması; mal daha önce elden çıkarılmışsa hakkaniyete uygun değer tartışılır. Eşler yazılı anlaşmayla değer artış payından vazgeçebilir veya oranı değiştirebilir.

Katkı payı alacağı ve 2002 öncesi dönem

Katkı payı alacağı özellikle eski mal ayrılığı rejimi döneminde bir eşin diğer eş adına edinilen mala yaptığı ispatlı katkının karşılığını ifade eder. Kanuni katılma alacağı gibi sırf evlilikten doğmaz; katkının varlığı, gelir ve tasarruf kapasitesi, edinimle bağlantısı ve karşılıksız olmadığı/olduğu hukuki çerçeve içinde ispatlanır.

2002 öncesi ücret geliri, ortak çalışma, kredi ödemesi veya satıştan gelen kişisel kaynak farklı hesap yöntemleri doğurabilir. Aynı taşınmazın bir kısmı eski dönemde, kredisi yeni rejim döneminde finanse edilmişse katkı payı ile değer artış/katılma alacağı kalemleri yan yana bulunabilir; mükerrer hesap yapılmamalıdır.

Eklenecek değerler — TMK m.229 ve mal kaçırma iddiası

Bir eşin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yaptığı olağan hediyeler dışındaki karşılıksız kazandırmalar ile diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler, tasfiyede edinilmiş mala değer olarak eklenebilir. İkinci grupta kanun yalnız son bir yıla bağlı bir kural kurmaz; azaltma kastı somut olgularla değerlendirilir.

Ekleme, her devri hükümsüz kılan otomatik tapu iptali değildir. Devir tarihi, bedel, alıcının yakınlığı, para hareketi, malın gerçek değeri ve işlemin ekonomik nedeni araştırılır. Devredilen değerin hesaba eklenmesiyle alacak karşılanamıyorsa TMK m.241’deki şartlarla üçüncü kişiye yönelme gündeme gelebilir.

Denkleştirme — TMK m.230

Bir eşin kişisel mala ilişkin borcu edinilmiş maldan veya edinilmiş mala ilişkin borcu kişisel maldan ödenmişse tasfiye sırasında mal grupları arasında denkleştirme gerekir. Amaç eşin kendi iki mal grubu arasındaki karşılıksız kaymayı düzeltmektir; bu kurum diğer eşin malına yapılan katkıdan doğan değer artış payıyla karıştırılmamalıdır.

Kredi taksidinin anapara, faiz ve masraf bileşenleri; iyileştirme harcamasının malın değerine etkisi ve ödemenin hangi gelirden çıktığı incelenir. Karışık finansmanda hakkaniyete uygun oranlama gerekebilir. Denkleştirme önce ilgili eşin artık değerini, dolayısıyla dolaylı olarak diğer eşin katılma alacağını etkiler.

Değerleme zamanı: sona erme tarihi ile tasfiye tarihi aynı değildir

Tasfiye kapsamına hangi malın girdiği belirlenirken mal rejiminin sona erdiği tarih önemlidir. Buna karşılık mevcut edinilmiş mallar kural olarak tasfiye anındaki sürüm değerleriyle hesaba katılır. Eklenecek değerler ve elden çıkarılan mallar için kanundaki özel değerleme hükümleri uygulanır. Bu ayrım özellikle yıllar süren davalarda büyük fark yaratır.

Bilirkişinin rapor tarihi, keşif tarihi ve mahkemenin karar tarihi de aynı olmayabilir. Taşınmaz, şirket, döviz veya kripto değerinin hızla değiştiği dosyalarda güncel ek rapor gerekebilir. Değerleme nominal alış fiyatına, emlak vergi değerine veya tek internet ilanına otomatik olarak bağlanmamalıdır; varlığın gerçek sürüm değeri uygun yöntemle araştırılır.

Krediyle alınan ev: peşinat, taksit, borç ve kişisel kaynak

Konut hesabında tapu tarihi kadar ekonomik edinim, peşinatın kaynağı, kredinin çekildiği ve taksitlerin ödendiği dönem, boşanma davası tarihindeki bakiye ve sonrasındaki ödemeler önemlidir. Evlilik öncesi birikim veya miras peşinata katılmışsa kişisel kaynak savunması; edinilmiş gelirle kişisel mala taksit ödenmişse denkleştirme/değer artış hesabı gündeme gelebilir.

Kalan kredi borcu malın değeriyle mekanik olarak her zaman aynı tarihten çıkarılamaz; borcun hangi mal grubuna ait olduğu ve tasfiye hesabındaki işlevi belirlenir. Aile konutunun kullanım hakkı, tapu mülkiyeti, kredi borçluluğu ve mal rejimi alacağı dört ayrı konudur. Bankanın sözleşmesindeki borçlu, eşler arası tasfiye hesabıyla kendiliğinden değişmez.

Şirket payı ve ticari işletme değerlemesi

Şirket dosyasında payın edinme tarihi ve bedeli, sermaye artışları, dağıtılmayan ve dağıtılan kâr, ortak cari hesapları, ilişkili kişilere transferler ve şirket ile ortağın malvarlığı ayrıştırılır. Şirketin bütün malı doğrudan eşin kişisel malı değildir; pay sahipliği ile şirket tüzel kişiliği arasındaki sınır korunmalıdır.

Evlilik öncesi şirket payı kişisel mal olabilir; fakat temettü ve kişisel mal geliri, evlilik içi sermaye katkısı veya başka gruptan finansman ayrı sonuç doğurabilir. Değerleme; sektör, bilanço, borç, nakit akımı, rayiç ve kontrol primi gibi verilerle mali uzmanlık gerektirebilir. Ticari sır gerekçesiyle tüm incelemeyi engellemek yerine gerekli kayıtların mahkeme denetiminde korunması düşünülür.

Banka, yatırım hesabı ve kripto varlıkların izlenmesi

Banka ve yatırım hesaplarında yalnız boşanma günü bakiyesi değil, mal rejiminin sona ermesinden önceki hareketler, büyük transferler ve varlığın başka yatırıma dönüşümü incelenir. Hisse, fon, döviz ve altın satışından gelen para kaybolmaz; ikame edildiği varlık veya olağan harcama zinciri araştırılır.

Kripto varlıklarda borsa hesapları, banka transferleri, cüzdan adresleri, işlem kimlikleri ve saklama yöntemi birlikte ele alınır. Ekran görüntüsü kolay değiştirilebilir; özgün dışa aktarımlar ve kurum kayıtları korunmalıdır. Anahtar veya hesaba hukuka aykırı erişim yapılmamalı, mahkeme ve bilirkişi yoluyla gerekli inceleme istenmelidir.

BES, kıdem tazminatı, emeklilik ve sosyal güvenlik ödemeleri

Bireysel emeklilikte mal rejimi döneminde ödenen katkılar, işveren ve devlet katkıları, kesintiler, fon getirisi ve sona erme tarihindeki tasfiye edilebilir değer ayrıştırılır. Henüz koşula bağlı gelecekteki menfaat ile mevcut ve paraya çevrilebilir değer aynı değildir; kurum kayıtları uzman incelemesine temel sağlar.

Kıdem tazminatı, emekli ikramiyesi, işçilik alacağı veya çalışma gücü kaybı ödemesinde hakkın hangi çalışma ve zarar dönemine karşılık geldiği belirlenir. Tüm ödeme tek kalemde kişisel ya da edinilmiş sayılmamalıdır. Manevi tazminat kanunen kişisel mal iken gelir kaybını karşılayan kalemler farklı değerlendirilebilir.

Borçlar ve kefaletler tasfiyede nasıl dikkate alınır?

Artık değer hesabında yalnız mallar değil, ilgili edinilmiş mal grubuna ait borçlar da dikkate alınır. Konut kredisi, araç finansmanı, şirket borcu, kredi kartı veya aile gideri iddiası; borcun kimin adına olduğu, ne için kullanıldığı, ne zaman doğduğu ve hangi mal grubuna hizmet ettiğiyle değerlendirilir.

Bir eşin kişisel tüketimi veya üçüncü kişi lehine yaptığı borç diğer eşe otomatik yüklenmez. Bankaya karşı müşterek borçluluk ile eşler arasındaki iç ilişki ayrıdır. Boşanma protokolünde ‘krediyi bir eş ödeyecek’ denmesi, alacaklı bankanın kabulü yoksa bankaya karşı borçluyu kendiliğinden değiştirmeyebilir.

TMK m.236/2: zina ve hayata kast hâlinde katılma oranı

Boşanma zina veya hayata kast nedeniyle gerçekleşmişse hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir. Bu özel hüküm her aldatma iddiasında, her kusurda veya TMK m.166’ya dayalı her boşanmada otomatik uygulanmaz.

Önce boşanma hükmünün hangi hukuki sebebe dayandığı ve kesinleştiği belirlenir; sonra hâkimin hakkaniyet takdiri gündeme gelir. Hüküm yalnız kusurlu eşin diğer eşin artık değerindeki katılma payını etkiler; kişisel malları ceza olarak müsadere etmez ve diğer alacak kalemlerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Üçüncü kişiye karşı talep — TMK m.241

Tasfiye sırasında borçlu eşin malvarlığı veya terekesi katılma alacağını karşılamıyorsa, alacaklı eş veya mirasçıları belirli karşılıksız kazandırmalardan yararlanan üçüncü kişilerden eksik kalan miktarla sınırlı ödeme isteyebilir. Bu yol her satışa veya her akrabaya karşı genel tapu iptali davası değildir.

Üçüncü kişiye karşı dava hakkı için öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinden itibaren beş yıllık özel süre öngörülür. Hangi kazandırmanın m.229 kapsamında olduğu, alacağın karşılanmayan kısmı ve üçüncü kişinin savunmaları incelenir. Bu süreler katılma alacağının genel zamanaşımıyla karıştırılmamalıdır.

İhtiyati tedbir: malvarlığını koruma ile aşırı sınırlama arasındaki denge

HMK m.389 ve devamı, hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı, imkânsızlaşacağı veya gecikme nedeniyle ciddi zarar doğacağı hâllerde geçici koruma sağlar. Mal rejimi dosyasında belirli taşınmaz, araç, pay veya hesap yönünden yakın devir riski; somut işlem, ilan, yazışma veya olağandışı hareketle yaklaşık ispatlanmalıdır.

Talep edilen tedbir alacak miktarı ve riskle orantılı olmalıdır. Davalının tüm ekonomik faaliyetini gerekçesiz durdurmak, üçüncü kişi haklarını yok saymak veya henüz tanımlanmamış bütün hesapları sınırsız dondurmak ölçülülük sorunu yaratabilir. Teminat, tedbirin kapsamı, itiraz ve değişiklik süreçleri dosyaya göre değerlendirilir.

Davanın zamanı, bekletici mesele ve boşanmadan ayrılması

Mal rejimi tasfiyesi boşanma davasıyla bağlantılı olsa da boşanmanın zorunlu fer’î sonucu değildir. Ayrı dava olarak açılır ve boşanmanın kesinleşmesi tasfiye için ön koşul olduğundan mahkeme boşanma sonucunu bekletici mesele yapabilir. Aynı dilekçede ileri sürülen talepler görev, harç ve usul yönünden ayrılabilir.

Erken açma ile boşanma sonrasını bekleme arasındaki tercih; tedbir ihtiyacı, zamanaşımı, harç, malvarlığı bilgisi ve yargılama stratejisine bağlıdır. Boşanma davasında geçici koruma istenmesi, mal rejimi alacağının esası hakkında kendiliğinden hüküm kurulacağı anlamına gelmez.

Görev ve yetki — TMK m.214 ve aile mahkemesi

Mal rejiminin tasfiyesinde görevli mahkeme kural olarak aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla görev yapar. Yetki TMK m.214’te sona erme sebebine göre özel olarak düzenlenmiştir. Boşanma veya evliliğin iptali bağlantısında bu davaya bakan mahkeme; diğer hâllerde kanunda gösterilen yer mahkemeleri değerlendirilir.

Taşınmazın bulunduğu yer her katılma alacağı davasında tek ve otomatik yetki cevabı değildir; talep bir ayni hak davası mı parasal tasfiye alacağı mı ayrıştırılır. Ölüm, yabancı ülke veya üçüncü kişi davası varsa görev ve yetki haritası değişebilir.

Kısmi dava, talep artırımı, harç ve faiz

Malvarlığı ve tasfiye değeri çoğu kez banka, tapu, şirket kaydı ve bilirkişi incelemesinden sonra kesinleşir. 9 Eylül 2026 tarihinde kontrol edilen UYAP Mevzuat metninde HMK m.107 mülga gösterilmekte, m.109/4 kısmi davada talep artırımını düzenlemektedir. Eski belirsiz alacak açıklamaları yeni dosyaya doğrudan uygulanmamalı; dava tarihi, yürürlük ve geçiş hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir. Dava değeri, talep artırımı/ıslah, zamanaşımı ve karşı tarafın savunma hakkı birlikte planlanmalıdır.

Faizin türü ve başlangıcı alacağın niteliği, talep ve karar tarihine göre değişebilir. Dilekçede yalnız ana para değil faiz türü ve başlangıç isteği de açık kurulmalıdır. Yargılama harcı talep değerine bağlı sonuç doğurabilir; yüksek değerli malvarlığında maliyet ve talep stratejisi dava açılmadan hesaplanmalıdır.

Zamanaşımı: on yıllık yaklaşım ve başlangıç tartışması

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 17.04.2013 tarihli 2013/8-375 E., 2013/520 K. sayılı kararı ve devam eden yaklaşım, edinilmiş mallara katılma rejiminden doğan alacaklarda TBK m.146’daki on yıllık zamanaşımını kabul eder. Boşanma bağlantısında başlangıç, kesinleşme ve mal rejiminin sona ermesi ilişkisi dosyanın tarihleriyle dikkatle kurulmalıdır.

Bu genel bilgi, beklemenin risksiz olduğu anlamına gelmez. Katkı payı, üçüncü kişiye karşı m.241 talebi, protokolden doğan alacak, ayni hak veya haksız fiil gibi farklı talepler özel sürelere tabi olabilir. Zamanaşımını kesen/durduran işlemler ve önceki dava da incelenmelidir; mümkün olan en erken aşamada hak ve delil korunmalıdır.

Anlaşmalı boşanma protokolünde mal rejimi tasfiyesi

Taraflar malvarlığını protokolle düzenleyebilir; ancak boşanmanın mali fer’î sonuçları ile mal rejimi tasfiyesi aynı şey değildir. ‘Tarafların birbirinden mal talebi yoktur’ gibi geniş cümleler katılma, değer artış, katkı, ziynet veya eşya haklarından beklenmeyen feragat tartışması doğurabilir.

Taşınmaz ada-parseli, araç plakası, banka/şirket payı, borç bakiyesi, devir ve ödeme tarihi, masraf ve vergi sorumluluğu, temerrüt sonucu ve feragat kapsamı açık yazılmalıdır. Mahkemece onaylanan protokol her tapu, banka veya şirket devir işlemini teknik olarak kendiliğinden tamamlamayabilir; şekil ve tescil adımları ayrıca yerine getirilir.

Yabancı unsurlu mal rejimi — MÖHUK m.15

Eşlerin farklı vatandaşlığı, evliliğin veya malların başka ülkede bulunması uygulanacak hukuk ve yetki sorunları doğurur. MÖHUK m.15 eşlerin mal rejiminde hukuk seçimi ve seçim yoksa uygulanacak bağlama kurallarını düzenler; taşınmazlar bakımından bulunduğu ülke hukuku özel önem taşır.

Yabancı evlilik sözleşmesi, yabancı boşanma kararının tanınması, yabancı banka/şirket kayıtlarının elde edilmesi ve kur çevrimi ayrı iş paketleridir. Türkiye’deki dava bütün dünyadaki varlıkları aynı usulle otomatik tasfiye etmeyebilir. Her ülke ve varlık için uygulanacak hukuk, mahkeme yetkisi ve kararın icra edilebilirliği birlikte planlanmalıdır.

Ölüm hâlinde önce mal rejimi, sonra miras

Mal rejimi eşlerden birinin ölümüyle de sona erer. Sağ kalan eşin mal rejiminden doğan alacağı ile miras payı farklı hukuki katmanlardır. Önce eşlerin mal grupları ve tasfiye alacağı belirlenir; ölen eşin terekesi bundan sonra miras kurallarına göre paylaşılır.

Aile konutu ve ev eşyası bakımından TMK m.240’ın sağ kalan eşe tanıdığı özgüleme, intifa veya oturma hakkı olanakları ile miras hukukundaki düzenlemeler ayrı incelenir. Aynı taşınmaz için mal rejimi, miras ve aile konutu talepleri birbiriyle koordineli fakat mükerrer olmayacak şekilde kurulmalıdır.

Bilimsel ve denetlenebilir tasfiye raporu nasıl olmalıdır?

Bilirkişi raporu her varlık için sahiplik, edinme tarihi, kaynak, mal grubu, sona erme tarihindeki mevcudiyet, borç, eklenecek değer, denkleştirme ve değerleme tarihini ayrı göstermelidir. Kullanılan değerleme yöntemi ile belgeler açıklanmalı; sonuç ara hesaplardan yeniden üretilebilmelidir.

‘Evlilikte alınmış, yarısı davacınındır’ şeklindeki tek satır akademik ve hukuki denetime elverişli değildir. Taraf itirazı soyut ‘raporu kabul etmiyoruz’ beyanından ziyade yanlış tarih, mükerrer kalem, göz ardı edilen kişisel kaynak, hatalı borç veya değerleme yöntemi üzerinden kurulmalıdır. Gerekirse farklı uzmanlıklar için ayrı bilirkişiler görevlendirilir.

TMK mal rejimi maddeleri hızlı başvuru tablosu

Kişisel mal ve edinilmiş mal karşılaştırması

Tasfiye hesabının sıralı formülü

Bu tablo bilirkişi hesabının sadeleştirilmiş iskeletidir; her eş için ayrı uygulanır.

Varlık türüne göre belge ve uzmanlık haritası

Hukuki dayanak ve editör notu

Türk Medeni Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 6284 sayılı Kanun ve konuya göre 5718 sayılı MÖHUK ile güncel içtihatlar birlikte değerlendirilir. Resmî bağlantıları Hukuki Kaynaklar sayfasında bulabilirsiniz.

Yayın, kaynak ve düzeltme ilkeleri →