Elatmanın önlenmesi nedir?

Talep hangi soruna yönelir?

Komşunun bahçeye duvar yapması, başka kişinin taşınmazı boşaltmaması veya geçişin engellenmesi farklı müdahale biçimleridir. Elatmanın önlenmesi devam eden haksız durumun sona ermesini hedefler. Geçmiş dönem için parasal karşılık istenmesi ecrimisil veya tazminat yönünden ayrıca kurulur. Her fiili kullanım haksız değildir; geçerli kira, intifa veya irtifak gibi bir yetki varsa hukuki sebep değerlendirilmelidir. Tapuda malik olmak, mevcut bütün sözleşme ilişkilerini görmezden gelmeye imkan vermez.

TMK m.683 ve hakka dayalı koruma

Malik, malını haksız elinde bulundurana karşı geri verilmesini ve her türlü haksız elatmanın önlenmesini isteyebilir. Talep mülkiyet hakkına dayanıyorsa sicil ve kazanım sebebi önem taşır. İntifa gibi sınırlı ayni hak sahibi de yetkisi kapsamında koruma isteyebilir. Yalnız zilyetlikten doğan koruma davaları ise başka hükümler ve süreler içerir. Bu nedenle davanın adı değil hangi hakka ve hangi maddi vakıaya dayanıldığı görev, ispat ve süre incelemesini belirler.

Müdahalenin haksız olması

Davalının taşınmazda bulunması yeterli değildir; bunun geçerli hukuki sebebe dayanıp dayanmadığı araştırılır. Kiracıyla uyuşmazlıkta kira sona erdirme ve tahliye kurallarının dolanılması mümkün değildir. Mirasçı veya paydaşın kullanımında da ortaklık hükümleri önemlidir. Buna karşılık hiçbir hakka dayanmayan işgalde malik hakkını ileri sürebilir. İzinle başlayan kullanımda rızanın kapsamı ve sona erme zamanı belirlenmelidir. Eski malik tarafından verilmiş kullanım izniyle sonraki malikin bağlılığı da somut ilişkinin niteliğine göre değerlendirilir.

Sınır ve taşkın yapı uyuşmazlığı

Duvarın veya binanın komşu parsele taşıp taşmadığı teknik inceleme gerektirir. Tapu alanı, kadastro sınırı ve fiili çit aynı olmayabilir. TMK m.725'te taşkın yapı için düzenlenen özel koşullar varsa kaldırma talebinin sonucu değişebilir. Yapının iyi niyetle yapılması, itiraz zamanı ve uygun bedelle irtifak veya mülkiyet talebi ayrı ayrı incelenir. Her birkaç santimetrelik taşma otomatik aynı kararı doğurmaz; keşif ve ölçüm uygulanabilir hükmün temelini oluşturur.

Paydaşlar arasındaki engelleme

Bir paydaş diğerlerini ortak taşınmazın tamamından dışlayamaz. Ancak tarafların fiili kullanım düzeni, paya karşılık çekişmesiz kullanılabilen alan ve davanın amacı önemlidir. Yalnız daha az alan kullandığını söyleyen kişi bakımından kalıcı çözüm paylaşım olabilir. Elbirliği mülkiyetinde de ortaklar arasındaki koruma talepleriyle üçüncü kişiye karşı tereke hakkının ileri sürülmesi ayrılmalıdır. Her durumda bütün malın yalnız davacıya teslimi istenebileceği varsayılmaz; talep pay ve kullanım hakkıyla uyumlu kurulmalıdır.

Süre ve zamanaşımı ayrımı

Mülkiyete dayalı devam eden haksız elatmanın önlenmesi talebi, sırf müdahalenin uzun sürmesiyle genel bir zamanaşımına uğramış sayılmaz. Bununla birlikte zilyetliğe dayalı koruma süreleri, kazandırıcı zamanaşımı iddiaları veya taşkın yapının özel koşulları ayrıca değerlendirilir. Ecrimisil ve zarar taleplerinin süreleri de farklıdır. Bir dava içinde birden çok talep varsa her biri için aynı süre uygulanmaz. Müdahalenin başlangıcı ve öğrenme tarihi yine delil ve hukuki nitelendirme bakımından kaydedilmelidir.

Gerekli belgeler ve deliller

Güncel tapu ve dayanak işlemler, kadastro planı, aplikasyon krokisi, fotoğraf ve müdahale tarihini gösteren yazışmalar hazırlanır. Davalının ileri sürdüğü kira veya kullanım sözleşmesi tam haliyle incelenmelidir. Sınır uyuşmazlığında harita mühendisi incelemesi ve yerinde keşif önemlidir. Müdahale geçici veya değişebilir nitelikteyse delil tespiti gerekebilir. Fotoğraf hangi parselde çekildiği açıklanmadan tek başına hak durumunu göstermez; tarih, konum ve müdahalenin niteliği birlikte belgeye bağlanmalıdır.

Dava ve geçici hukuki koruma

Taşınmazın bulunduğu yerin yetki kuralları ile dayanak hakka göre görev belirlenir. Acil ve devam eden zarar varsa ihtiyati tedbir şartları ayrıca ileri sürülebilir; yaklaşık ispat ve ölçülülük değerlendirilir. Talep edilen önlem nihai hükmü gereksiz biçimde peşinen gerçekleştirmemelidir. Arabuluculuk dava şartı olup olmadığı da uyuşmazlığın kira, komşuluk veya başka hukuki niteliğine göre incelenir. Bütün elatmanın önlenmesi davalarını tek bir usul kalıbına sokmak doğru değildir.

Doğrulanmış yargı kararları

UYAP 896612400 numaralı kararda mülkiyete dayalı elatmanın önlenmesiyle taşkın yapı hükümleri arasındaki ilişki açıklanır. UYAP 897636800 numaralı karar hakka dayalı koruma ile salt zilyetlik korumasının ayrılmasını ele alır. Bu ayrım pratikte yanlış dava sebebi seçilmesini önler. Kararlardaki teknik ve hukuki koşullar değerlendirilmeden yalnız tapu sunularak her türlü kaldırma veya teslim sonucuna kesin ulaşılacağı söylenemez. Özellikle davalının karşı hakkı ve yapı niteliği incelenmelidir.

Duvar örneği ve doğru talep

Komşu, çitini bir metre içeri alarak bahçenin bir kısmını kullanıyorsa davacı ölçümle müdahale alanını belirletebilir. Müdahalenin kaldırılması, gerekiyorsa yapının yıkılması ve geçmiş kullanım karşılığı ayrı talepler olarak açıklanır. Buna karşılık çit aslında kadastro sınırına uygunsa yalnız eski kullanım alışkanlığı mülkiyeti değiştirmez. Güncel sicil ve teknik sınır esas alınır. Uyuşmazlığın kaynağı tapu kaydının yanlışlığı ise elatmanın önlenmesinin yanında veya öncesinde kayıt uyuşmazlığı çözülmelidir.

Kararın uygulanabilirliği

Hükümde taşınmaz ve müdahale alanının açık tanımlanması, teknik krokinin hükümle ilişkilendirilmesi gerekir. Belirsiz bir yerin boşaltılması kararı infazda yeni uyuşmazlık yaratır. Ayni hakka ilişkin kararların kesinleşme ve icra koşulları ayrıca izlenir. Tarafın kendi başına duvar yıkması veya eşyayı dışarı çıkarması, mahkeme kararının yerine geçmez. Müdahalenin sona ermesiyle parasal talebin akıbeti de ayrıca ele alınır; geçmiş zararın tazmini devam eden elatma bulunmasına her durumda bağlı değildir.

Sık sorulan sorular