Genel vekâletname nedir?

Genel sözcüğünün hukuki sınırı

Kişi bankacılık, kurum başvurusu, alacak takibi veya malvarlığı yönetimi gibi birden çok işi aynı temsil belgesinde düzenleyebilir. Bu pratik genişlik belgenin her ihtiyacı karşılayacağını göstermez. İşin niteliği, metindeki açık yetkiler ve özel kanun koşulları belirleyicidir. Genel vekaletname başlığı taşıyan iki belge farklı kapsamda olabilir. Birinde sadece dava takibi, diğerinde taşınmaz veya hesap işlemleri yer alabilir. Doğru değerlendirme başlıktan değil metindeki işlem fiillerinden ve sınırlarından yapılmalıdır.

TBK m.504 kapsamı

Vekaletin kapsamı açık gösterilmemişse görülecek işin niteliğine göre belirlenir; işin görülmesi için gerekli hukuki işlemler bu çerçevede değerlendirilir. Ancak kanun bazı işlemlerde özel yetki arar. Taşınmaz devri veya hakla sınırlandırma, bağışlama, kefalet ve kambiyo taahhüdü gibi konuların genel sözlerle geçiştirilmesi yeterli olmayabilir. Genel iş görme yetkisiyle temsil edilenin bütün malvarlığını karşılıksız devretme yetkisi aynı değildir. Metnin ayrıntısı kanunun istediği açıklığı sağlamalıdır.

Dava takibinde genel yetki

Avukata verilen genel dava vekaletnamesi çeşitli davaların açılması ve takip edilmesi için kullanılabilir. Fakat HMK m.74'te özel yetki gerektiren işlemler ayrıca düzenlenir. Sulh, davadan feragat, kabul, tahkim ve kişiye sıkı bağlı haklara ilişkin davalar genel temsilin sınırlarını görünür kılar. Dava takip etmekle maddi haktan vazgeçmek farklı sonuçtur. Belge hazırlanırken gerçek ihtiyaç belirlenmeli; sadece önceki dosyada kullanılmış bir örneğin bütün yeni işlemleri kapsadığı düşünülmemelidir. Mahkemenin özel yetki eksikliğine ilişkin süresi ayrıca izlenmelidir.

Boşanma ve kişiye sıkı bağlı hak

Boşanma gibi davalar bakımından özel temsil yetkisi ve ilgili fotoğraf şartı önemlidir. Belgenin bütün mahkemelerde temsil ifadesi içermesi bu özel gereksinimi her durumda karşılamaz. Yasal temsilci tarafından küçük veya kısıtlı adına yetki veriliyorsa onun sıfatı ve kanuni izin koşulları da ayrıca değerlendirilir. Genel vekaletnameyi özel amaçlı dava belgesiyle karıştırmamak gerekir. Kişinin bizzat bulunmasının veya dinlenmesinin gerektiği aşamalar da vekil atanmasıyla her durumda ortadan kalkmaz; temsil ve şahsi katılım farklıdır.

Tapu ve malvarlığı işlemleri

Taşınmaz satma, satın alma, ipotek veya başka hak kurma yetkileri kendi koşullarıyla açıklaştırılır. Tapu işlemi gerektiren vekaletnamenin resmi biçimi ve fotoğrafı ayrıca önem taşır. Genel malvarlığı yönetimi ifadesi her devir ve bağışlamayı kendiliğinden kapsamaz. Birden fazla taşınmaz veya belirli parsel için yetki sınırı kararlaştırılabilir. Satış bedelini tahsil etme, ödeme hesabı ve başka temsilci atama konuları ayrı değerlendirilir. Bir kurumun işlemi kabul etmesi metindeki her yetkinin hukuken sınırsız geçerli olduğu anlamına gelmez.

Banka ve şirket işlemleri

Hesap sorgulama, para çekme, kredi kullanma ve teminat verme aynı yetki değildir. Banka kanuni şartları ve belge kapsamını kendi işlemine göre inceler. Şirket adına temsil varsa ticaret sicili, yetkili organ ve imza düzeniyle ilişki kurulur; kişinin şahsi genel vekaletnamesi şirketi otomatik bağlamaz. Şirket temsilcisi de kendisine verilmemiş yetkiyi başkasına sınırsız aktaramaz. Vekaletnameyle imza sirküleri farklı belgelerdir: biri yetki verme iradesini, diğeri mevcut temsil ve imza bilgilerini gösteren işlev üstlenebilir.

Birden fazla vekil ve tevkil

Belgede birden çok vekil bulunabilir; birlikte mi ayrı ayrı mı işlem yapabilecekleri açık olmalıdır. Başkasını vekil tayin etme yetkisi de kapsam ve kanuni kurallarla değerlendirilir. Her temsilcinin her konuda bağımsız hareket edebileceği varsayılmaz. Bir vekilin azli diğerlerinin yetkisini her durumda sona erdirmeyebilir. İşlem yapacak kurumun belgeyi bu yönüyle okuyabilmesi gerekir. Özellikle uzun süreli işlerde sonradan verilen yeni yetki metniyle önceki belgenin ilişkisi açıklanmalıdır; yenisi otomatik olarak tüm eskileri kaldırmış sayılmayabilir.

Sadakat, talimat ve hesap

Genel yetki vekilin iç ilişkideki talimata uyma ve hesap verme borcunu kaldırmaz. Geniş satış yetkisi olsa da temsil edilenin çıkarını kasten zarara uğratan işlem sorumluluk doğurabilir. Elde edilen para ve belgelerin teslimiyle yapılan masrafların hesabı tutulmalıdır. Vekilin yaptığı işin sonucu ile gösterdiği özen ayrı değerlendirilir; her başarısız sonuç kötüye kullanım değildir. Buna karşılık genel metne dayanmak dürüstlük ve sadakat yükümlülüğüne aykırı davranış için otomatik savunma oluşturmaz.

Doğrulanmış yargısal örnek

UYAP 1211496300 numaralı güncel kararda genel vekaletnamede boşanma özel yetkisinin bulunmaması nedeniyle usuli tamamlama gereği ele alınır. UYAP 978466300 numaralı karar geniş satış ifadelerinin vekilin özen ve sadakat borcunu ortadan kaldırmadığını açıklar. Bu kararlar genel belgenin her durumda değersiz olduğunu değil, işlemin özel şartıyla vekilin yükümlülüğünün ayrı incelendiğini gösterir. Uyuşmazlıkta tam belge ve gerçek işlem birlikte okunmalıdır; sadece noter yevmiye numarası kapsamı açıklamaya yetmez.

Hazırlık, süre ve sona erme

Kimlik ve vekil bilgileri yanında yapılacak işlerin listesi hazırlanır. Özel yetki gereken hususlar, varsa belirli mal veya süre sınırı belirtilir. Genel vekaletnamenin bütün işlemlerde değişmez son kullanma süresi bulunduğu söylenemez; belgedeki süre ve kanuni sona erme sebepleri incelenir. Azil veya istifanın bildirim etkisi ayrıca önemlidir. Ölüm ve ehliyet değişikliğinin sonucu da ilişki ve özel hükümlere göre değerlendirilir. Belge fotokopisinin elde bulunması, yetkinin halen geçerli olduğunu tek başına kanıtlamaz.

Örnek ve mali sonuç

Yurt dışında yaşayan kişi hem banka hem dava işlemleri için tek belge isteyebilir. Önce hangi banka işleminin ve hangi dava türünün hedeflendiği belirlenir; gerekli özel yetkiler ayrı yazılır. Konsolosluk veya yabancı noter belgesinin sunum şartları da kontrol edilir. Noter gideriyle avukatlık hizmet ücreti farklıdır; genel belge alınması bütün işler için ücretin ödendiğini göstermez. Yetkiyi açık kurmak, sonraki kurum retlerini ve kapsam tartışmasını azaltır; işlemin hukuki niteliği değişirse belge yeniden değerlendirilmelidir.

Sık sorulan sorular