ADAR HUKUK
Hukukun Yardımcı Kaynakları: İçtihat, Öğreti ve TMK 1
Hukukun yardımcı kaynakları denildiğinde özellikle mahkeme kararları ve bilimsel görüşler gündeme gelir. Bunlar kanunla aynı şekilde otomatik uygulanmaz. TMK m.1, hâkimin uygulama ve yorum çerçevesini; kanun boşluğunda izlenecek yolu ve yararlanacağı kaynakları düzenler.
Kaynakların sırası ve işlevi
Kanunun sözü ve özü birlikte değerlendirilir. Uygulanabilir kanun hükmü bulunmadığında örf ve âdet hukuku, o da bulunmazsa hâkimin kanun koyucu gibi oluşturacağı kural gündeme gelir. Hâkim karar verirken bilimsel görüş ve yargı kararlarından yararlanır. Bunların her biri aynı bağlayıcılık derecesini taşımaz.
Örf ve âdet bir kişinin veya bir işyerinin alışkanlığı değildir. Öğreti, hukukçuların bilimsel değerlendirmesini ifade eder; her internet yazısı bu niteliği taşımaz. Mevzuatın yürürlük tarihi ve üst normlarla ilişkisi, kaynak incelemesinin ilk aşamasıdır.
Mahkeme kararları
Olağan bir daire kararı, içtihadı birleştirme kararı ve Anayasa Mahkemesi kararı aynı şekilde değerlendirilmez. Kararın konusu, bağlayıcılığı, zaman etkisi ve somut olaya benzerliği belirlenir. Yalnız sonuç paragrafını almak, kararın hangi olay ve metin için verildiğini gizleyebilir.
Emsal araştırmada esas ve karar numarası, tarih, daire, tam metin ve resmî kaynak kontrol edilir. Güncel mevzuat değişmişse eski kararın dayanağı ayrıca açıklanır. Bir kararın internette çok kez paylaşılması doğruluğunu veya güncel olaya uygunluğunu kanıtlamaz.
Dilekçede kullanım
Karar veya bilimsel görüş, hangi hukuki tartışmayı desteklediği belirtilerek sunulur. Maddi vakıa ve delil yerine geçmez. Örneğin bir zamanaşımı kararının kullanılabilmesi için somut alacağın türü ve başlangıç tarihiyle hukuki bağ kurulmalıdır. Farklı bir davadan yalnız benzer kelime seçmek yeterli değildir.
Uydurma karar numarası, eksik alıntı veya gerçekte söylenmemiş sonuç kullanılmamalıdır. Kaynak açıklamasında yorum ile kararın gerçekten kurduğu hüküm ayrılır. Hukuki kaynakların iyi kullanılması, dilekçeyi gereksiz uzunlukla değil somut uyuşmazlıkla ilişkilendirir.
Sık sorulan sorular
Yardımcı hukuk kaynakları bağlayıcı mıdır?
Hukukun yardımcı kaynakları denildiğinde özellikle mahkeme kararları ve bilimsel görüşler gündeme gelir. Bunlar kanunla aynı şekilde otomatik uygulanmaz. TMK m.1, hâkimin uygulama ve yorum çerçevesini; kanun boşluğunda izlenecek yolu ve yararlanacağı kaynakları düzenler.