TMK m.1: Başlangıç noktası
Türk Medeni Kanunu’nun 1. maddesi, kanunun sözüyle ve özüyle temas ettiği bütün konularda uygulanacağını düzenler. Kanunda uygulanabilir hüküm yoksa hâkim örf ve adet hukukuna göre; o da yoksa kendisi kanun koyucu olsaydı nasıl bir kural koyacak idiyse ona göre karar verir. Karar verirken bilimsel görüşlerden ve yargı kararlarından yararlanır.
Örf ve adet hukuku
Her yaygın alışkanlık hukuk kuralı değildir. Bir davranışın hukukî örf ve adet sayılması için süreklilik ve ona uyulmasının hukuken gerekli olduğu yönünde bir inanç gibi koşullar incelenir. Emredici hukuk kurallarına aykırı bir uygulama, sırf çevrede yaygın olduğu için kanunun önüne geçmez.
Hâkimin hukuk yaratması
Bu yetki, uygulanabilir kanun veya örf ve adet hükmünün bulunmadığı gerçek boşluklarda gündeme gelir. Hâkim kişisel tercihine göre sınırsız karar vermez; hukuk düzeninin ilkelerini, benzer düzenlemeleri, menfaat dengesini ve gerekçelendirme yükümlülüğünü gözetir. Var olan bir kanun hükmünün yorumlanması ile hukuk boşluğunun doldurulması farklı işlemlerdir.
Bilimsel görüşler ve öğretinin işlevi
Hukuk kitapları, hakemli makaleler, tezler ve karar incelemeleri; kavramları açıklamak, yorum seçeneklerini tartışmak ve uygulamadaki sorunları görünür kılmak için kullanılır. Öğretide görüş birliği bulunmayabilir. Bir yazarın görüşü tek başına kanun gibi bağlayıcı değildir; dayandığı mevzuat, gerekçe, yayın tarihi ve karşı görüşlerle birlikte değerlendirilir.
Yargı kararları
Kararlar, soyut kuralların somut uyuşmazlıklara uygulanışını gösterir. Daire kararı, Hukuk Genel Kurulu kararı ve içtihadı birleştirme kararı aynı nitelikte değildir. 2797 sayılı Yargıtay Kanunu m.45’teki içtihadı birleştirme kararlarının bağlayıcılığı ayrıca gözetilir. Anayasa Mahkemesi kararlarının etkisi bakımından Anayasa m.153; AİHM kararları için AİHS m.46 önemlidir.
Bir karardaki cümleyi olaylarından koparmadan okumak gerekir. Karar tarihi, uygulanan kanun sürümü, ispat durumu, talep kapsamı, karşı oylar ve sonraki içtihatlar sonucun başka bir dosyaya aktarılabilirliğini etkiler.
Bilimsel araştırmaya erişim
Akademik çalışmaların künyesi ve yayıncı sayfası, esere ulaşmak için kullanılabilir. Bu merkezde özel yayınevi şerhleri, hukuk kitapları veya ücretli veri tabanlarının editoryal içerikleri izinsiz tam metin olarak yayımlanmaz.
- DergiPark: Hukuk dergileri ve yayıncıların açık erişim sayfaları.
- YÖK Ulusal Tez Merkezi: İzin ve erişim koşullarına göre lisansüstü tez kayıtları.
- Türkiye Barolar Birliği Dergisi: Hukuk makaleleri ve karar incelemeleri.