TMK Madde 1 – Madde Metni
Madde 1 – Kanun, sözüyle ve özüyle değindiği bütün konularda uygulanır.
Kanunda uygulanabilir bir hüküm yoksa, hâkim, örf ve âdet hukukuna göre, bu da yoksa kendisi kanun koyucu olsaydı nasıl bir kural koyacak idiyse ona göre karar verir.
Hâkim, karar verirken bilimsel görüşlerden ve yargı kararlarından yararlanır.
TMK Madde 1 Gerekçesi
İlk düzenlemenin resmî madde gerekçesi — tam metin
Yürürlükteki Kanunun 1 inci maddesini karşılamaktadır.
Madde olduğu gibi korunmuş fakat gerek amaç ve içeriğini daha iyi ifade etmesi bakımından, gerek dilinin daha anlaşılır bir hâle getirilmesi yönünden yeniden kaleme alınmıştır.
Maddenin kenar başlığı "Kanunu Medenînin Tatbiki" şeklindedir. Bu kenar başlık maddenin uygulama alanıyla uyumlu değildir. Çünkü, madde sadece Medenî Kanunun uygulanmasını düzenleyen bir madde olmayıp genel olarak hukukun kaynaklarını düzenlemektedir. Maddede sayılan kaynaklar medenî hukukta olduğu kadar özel hukukun diğer dallarında da geçerli olan kaynaklardır. Bu sebeple, maddenin kenar başlığı "Hukukun uygulanması ve kaynakları" şeklinde değiştirilmiştir.
Yürürlükteki maddede yer alan "lâfziyle veya ruhiyle" sözcükleri yerine daha anlaşılır bir ifadeyle "sözüyle ve özüyle"; "temas ettiği" deyimi yerine "değindiği"; "vazıı kanun" yerine "kanun koyucu"; "vazedecek" yerine "koyacak" sözcükleri kullanılmıştır. Hâkim kanunu hem sözü hem de özüyle birlikte ele alarak uygulayacaktır. Sadece sözüyle veya sadece özüyle uygulaması söz konusu olmayacaktır.
Maddenin üçüncü fıkrası "Hâkim, karar verirken bilimsel görüşlerden ve yargı kararlarından yararlanır." şeklinde daha arı bir Türkçe ile kaleme alınmış, daha anlaşılır hâle getirilmiştir.
TBMM, 21. Dönem, 1/611 esas numaralı Türk Medenî Kanunu Tasarısı; 723 sıra sayılı rapor · Madde 1 gerekçesi, basılı/PDF sayfa 35 · Kontrol: 14 Eylül 2026
TMK Madde 1 ile İlgili Yargıtay Kararları
Kanun gerekçesinin yorumda dikkate alınması
Yargıtay 15. Hukuk Dairesi
2021/4483 E. · 2021/2470 K. · 3 Haziran 2021
Hukuki mesele: Konkordato mühletlerinin salgın dönemindeki süre durmasına tabi olup olmadığı.
Madde ile ilişkisi: Karar, madde gerekçesini hükmün yorumunda kullanmayı doğrudan TMK m.1 ile ilişkilendirir.
Karar özeti: Daire, kanun metnindeki düzenlemeyi madde gerekçesi ve düzenlemenin amacıyla birlikte yorumladı. TMK m.1 çerçevesinde gerekçenin yorumda dikkate alınacağını belirterek konkordato mühletlerinin durma kapsamında olduğunu kabul etti ve temyiz edilen kararı onadı.
Kanun sözüyle ve özüyle değindiği bütün konularda uygulanır
Resmî karar metni ↗ · Belge: 670939900 · Kontrol: 13 Eylül 2026
Hâkimin öznel değerlendirmesi ve kanuni gerekçe
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi
2014/11840 E. · 2015/2860 K. · 16 Mart 2015
Hukuki mesele: Önalım davasında deliller toplanmadan ve yasal gerekçe kurulmadan davanın reddedilmesi.
Madde ile ilişkisi: Kanunun sözü ve özüyle uygulanması, hükmün yasal temele dayanması zorunluluğu bağlamında ele alınır.
Karar özeti: Daire, bedelde muvazaa iddiası ve fiilî taksim savunmasına ilişkin delillerin toplanmasını gerekli gördü. TMK m.1 ve m.4 hükümlerini anarak tamamen öznel değerlendirmeye ve yasal olmayan gerekçeye dayanan ret hükmünü bozdu.
tamamen sübjektif değerlendirmelerle ve yasal olmayan bir gerekçeyle
Resmî karar metni ↗ · Belge: 178500800 · Kontrol: 13 Eylül 2026
Maddenin Uygulamadaki Anlamı
Adar Hukuk açıklaması · kanun, gerekçe veya karar alıntısı değildir.
Madde, uygulanacak yazılı kuralın yalnız sözcüklerine değil, düzenlemenin anlam ve amacına da bakılmasını gerektirir. Kanun gerekçesi bu değerlendirmeye yardımcı olabilir; kendi başına kanun hükmünün yerine geçmez.
Kanunda uygulanabilir hüküm bulunmaması ile mevcut hükmün yorumunda güçlük yaşanması farklı durumlardır. Hâkimin hukuk yaratması, uygulanabilir kanun ve örf ve âdet kuralının bulunmadığı aşamada gündeme gelir.
İlgili TMK Maddeleri
Bu Konudaki Rehberler
Kaynaklar ve Güncelleme Bilgileri
Madde metni, UYAP Mevzuat’taki 4721 sayılı Kanunun 14 Eylül 2026 tarihinde erişilen konsolide metninden alınmıştır. Mevzuat Bilgi Sistemi PDF adresine bu taramada erişilemediği için erişilebilir resmî konsolide UYAP yayımı esas alınmıştır.
Kaynak kontrolü, hukukçu onayı ve mevzuatın değişiklik tarihi ayrı bilgilerdir. Bu sayfa için ayrıca verilmiş bir hukukçu onayı kaydı bulunmamaktadır. Metinler kendiliğinden güncellenmez.
TMK tam metnini okuyun →