Ceza koşulunun hangi ihlale bağlandığı
Ceza koşulu gecikmeye, hiç ifa etmemeye veya başka bir yükümlülüğe bağlanmış olabilir. Asıl borçla birlikte mi yoksa onun yerine mi isteneceği sözleşme ve TBK hükümlerinden belirlenir. Teslim alınırken veya ifa kabul edilirken konulan çekinceler sonucu etkileyebilir.
Ceza koşulunun geçerliliği, borcun sona ermesi, ifanın imkânsızlığı ve aşırı cezanın indirilmesi ayrı sorulardır. Tarafların tacir olup olmaması gibi özel hükümler de dikkate alınmalıdır. Sözleşmedeki tutar, her dosyada tartışmasız tahsil edilecek miktar olarak sunulamaz.
Faizi aşan zarar
TBK m.122 kapsamındaki aşkın zarar, temerrüt faizinin karşılamadığı zarar iddiasıyla ilgilidir. Borcun geç ödenmiş olması ile somut ek zarar arasında bağlantı açıklanmalıdır. Finansman maliyeti, kaçırıldığı ileri sürülen işlem ve diğer zarar kalemleri belgeleriyle gösterilir.
Enflasyon, döviz veya başka ekonomik veri tek başına her somut dosyanın zarar hesabının yerine geçmez. Talebin ispat standardı ve güncel içtihat ayrıca incelenir. Aynı kaybın faiz veya başka tazminatla iki kez giderilmemesi kontrol edilir.
Alacaklı değişikliği ve borçlu değişikliği
Alacağın devrinde alacaklı tarafındaki değişiklik; borcun üstlenilmesinde ise borçlu tarafındaki değişiklik ele alınır. Devir yasağı, şekil, kapsam ve borçluya bildirim gibi noktalar alacağın devrinde önem taşır. Borçlu, devralana karşı hangi itiraz ve defileri ileri sürebileceğini ayrıca değerlendirebilir.
Borcun iç üstlenilmesi ile alacaklının taraf olduğu dış üstlenme farklıdır. İki kişinin kendi aralarında 'borcu o ödeyecek' diye anlaşması, alacaklının eski borçluya başvuru hakkını her durumda kaldırmaz. Teminat ve kefalet ilişkilerinin devamı da ayrıca incelenir.
Birden çok borçlu
Müteselsil sorumluluk, her borçludan borcun ne ölçüde istenebileceği ve borçluların kendi aralarındaki paylaşımı bakımından sonuç doğurur. Birlikte imza atılmış olmasıyla hangi sıfatın üstlenildiği açıkça belirlenir. Asıl borçlu, kefil ve garanti veren aynı kişi türü değildir.
DOSYA HAZIRLIĞI
Başvurmadan önce kontrol edin
- Ceza koşulunu tetikleyen ihlal belirli mi?
- Ek zarar ve faiz ayrı hesaplandı mı?
- Devir veya üstlenmenin şekil koşulları tamam mı?
- Her imza sahibinin sıfatı açık mı?
Sık sorulan sorular
Borcu başkasına devrettim demek eski borçluyu kurtarır mı?
Alacaklının taraf olduğu düzenleme ve kanuni koşullar incelenmelidir; iç anlaşma tek başına yeterli olmayabilir.
Gecikme varsa her durumda aşkın zarar ödenir mi?
Talebin koşulları, ek zarar ve nedensellik ayrıca değerlendirilir.
KURALDAN KAYNAĞA
İlgili kanun maddeleri
Kanun metni ile bu rehberdeki açıklamalar ayrı içeriklerdir. Maddelerdeki değişiklik, iptal ve geçiş notları birlikte okunmalıdır.