Sözleşmede hata, hile, korkutma, inançlı işlem ve sebepsiz zenginleşme

Hata, aldatma ve korkutma

Yanılmanın esaslı olup olmadığı, aldatıcı davranışın sözleşme yapma kararına etkisi ve korkutmanın ağırlığı ayrı koşullara tabidir. Yanlış bilgiyi kimin verdiği, karşı tarafın neyi bildiği ve gerçek durumun ne zaman öğrenildiği kaydedilir.

TBK m.39 kapsamındaki süre ve onama etkisi önemlidir. Gerçek durum öğrenildikten sonra yapılan ödeme veya başka davranışlar dosyada ayrıca değerlendirilir. Talep yalnız 'kandırıldım' şeklinde değil, hangi beyanın hangi belgeyle yanlışlandığı gösterilerek kurulmalıdır.

Genel işlem koşulları

Önceden hazırlanan sözleşme metninde bir hükmün yer alması, onun her durumda geçerli ve uygulanabilir olduğu anlamına gelmez. Karşı tarafa bildirilme, içerik hakkında bilgi edinme olanağı, alışılmadık hükümler ve dürüstlük kuralı çerçevesi değerlendirilir.

Metnin müzakere edildiği ileri sürülüyorsa hangi hükmün gerçekten görüşüldüğü önemlidir. Her sayfada imza bulunması tek başına bütün maddelerin tek tek müzakere edildiğini göstermez. Tüketici veya ticari ilişki niteliğine göre özel kurallar da devreye girebilir.

İnançlı işlem ile görünürdeki işlem

İnançlı işlem iddiasında bir mal veya hakkın belirli amaçla devredildiği ve koşul gerçekleşince geri verilmesi gerektiği ileri sürülebilir. Tapu veya sözleşmedeki görünür işlem ile tarafların iç ilişkisi ayrı incelenir. İspat bakımından yazılı belge, delil başlangıcı ve diğer kanuni imkânlar dosyaya göre değerlendirilir.

İnançlı işlem, muvazaa ve ödünç ilişkisi aynı başlık değildir. Paranın gönderilmesi her zaman taşınmazın emanet devredildiğini ispatlamaz. Devir amacı, geri verme koşulu ve tarafların sonraki davranışları birlikte ele alınmalıdır.

Sebepsiz zenginleşme ne zaman gündeme gelir?

Geçerli bir hukuki sebep olmadan malvarlığı değerinin bir taraftan diğerine geçmesi veya mevcut sebebin sonradan ortadan kalkması iade tartışması doğurabilir. Önce sözleşme, haksız fiil veya özel kanundan doğan daha belirli bir talep bulunup bulunmadığı araştırılır.

Zenginleşme, fakirleşme, bağlantı, iyi-kötü niyet ve iade kapsamı ayrı değerlendirilir. Talep süresi öğrenme ve zenginleşme olgularıyla birlikte ele alınmalıdır. Bir havalenin açıklamasının boş olması, tek başına her ödemenin sebepsiz olduğu sonucunu doğurmaz.

Sık sorulan sorular