Mirasçılıktan çıkarma nedir?

Mirasbırakanın kişisel tasarrufu

Çıkarma ölüme bağlı tasarrufla yapılır. Mirasbırakanın sağlığında sözlü olarak “miras vermiyorum” demesi her durumda kanuni biçimi tamamlamaz. Tasarrufun geçerliliği, ehliyet ve irade koşulları ayrıca aranır. Mirasçılar arasındaki dava, mirasbırakanın yerine yeni çıkarma sebebi yaratmak değildir. Yoksunluk gibi kanuni nedenlerle mirasçı olamama ise farklı kurumdur. Önce hangi tasarruf veya kanuni olayın ileri sürüldüğü belirlenmelidir.

Ağır suç nedeniyle çıkarma

TMK 510 mirasçı tarafından mirasbırakana veya yakınlarından birine karşı ağır suç işlenmesini düzenler. Her suç veya aile içi tartışma otomatik yeterli sayılmaz. Fiilin ağırlığı, aile bağlarına etkisi ve somut koşulları incelenir. Ceza dosyası varsa maddi olay ve kararın niteliği önemlidir; yalnız suç duyurusunda bulunmak fiilin kesinleştiği anlamına gelmez. Tasarrufta hangi olayın çıkarma nedeni olduğu anlaşılır biçimde gösterilmelidir.

Aile yükümlülüklerinin önemli ihlali

Mirasbırakana veya aile üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde yerine getirilmemesi diğer kanuni nedendir. Her görüşmeme veya tercih çatışması aynı ağırlıkta değildir. Bakım ihtiyacı, kişinin imkânı, ilişkinin neden bozulduğu ve karşılıklı davranışlar araştırılır. Mirasçının kendi haklarını korumak için yaptığı her başvuru otomatik çıkarma sebebi sayılmamalıdır. Soyut “hayırsız evlat” nitelemesi yerine ilgili yükümlülük ve somut ihlal açıklanmalıdır.

Yakın kavramlarla karşılaştırma

Sebebin tasarrufta belirtilmesi

TMK 512 çıkarma sebebinin tasarrufta belirtilmesini arar. Sonradan yararlanan mirasçıların başka olay eklemesiyle eksik sebebin her durumda tamamlandığı varsayılmaz. Çıkarma iradesi ve dayandığı olay açık olmalıdır. Aynı belgede mirasçı atama veya belirli mal bırakma bulunması farklı hükümler doğurabilir. Belgenin bir maddesi çekişmeli olduğunda tamamının otomatik geçersiz olacağı söylenmemelidir; kanuni sonuçlar ve tasarrufun kapsamı ayrı değerlendirilir.

İspat yükü kime aittir?

Çıkarılan kişi itiraz ederse belirtilen sebebin varlığını çıkarmadan yararlanan mirasçı veya vasiyet alacaklısı ispatlar. Bu özel düzenleme genel ispat varsayımıyla karıştırılmamalıdır. Belirtilen olaya ilişkin sağlık, ceza veya bakım kayıtları ve doğrudan tanıklar önem taşıyabilir. Çıkarılanın yalnız olumsuz bir olguyu sınırsız kanıtlama yükü altında olduğu düşünülmez. Her tarafın iddia ettiği farklı hukuki sonuç ve açık yanılma iddiası ayrıca incelenir.

Sebep kanıtlanamazsa hangi sonuç doğar?

TMK 512/3 tasarrufun kural olarak saklı pay dışında yerine getirilmesini düzenler. Sebebin ispat edilememesi her olayda bütün vasiyetin yok olduğu anlamına gelmez. Mirasbırakanın çıkarma nedeni hakkında açık yanılmaya düşmesi farklı sonuç doğurabilir. Tenkis ve iptal ayrımı önemlidir. Talep hazırlanırken yalnız çıkarma geçersiz denmesi yerine istenen saklı pay, tam pay veya tasarruf sonucu açıkça gösterilmelidir; hesap ve delil buna göre kurulur.

Çıkarılan kişinin altsoyu

TMK 511 miras payının, başka tasarruf yoksa çıkarılan kişi önce ölmüş gibi geçişini ve altsoyun saklı payını düzenler. Bu nedenle bir kişinin çıkarılması onun bütün çocuklarının otomatik aynı sonuçla mirastan uzaklaşması değildir. Aile ağacı ve tasarrufun kalan kısmı incelenir. Yasal pay ile saklı pay ayrı hesaplanır. Sonradan doğum veya ölüm gibi olaylar varsa mirasçılık çevresine etkisi değerlendirilmelidir; yalnız çıkarılanın adı üzerinden toplam paylaşım kurulmaz.

Borç ödemeden aciz nedeniyle özel çıkarma

TMK 513 borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyun saklı payının yarısına ilişkin koruyucu nitelikte özel düzenleme içerir. Bu yol genel cezalandırıcı çıkarmayla aynı değildir. Belgenin niteliği, kazandırmanın kime yapılacağı ve ölüm anındaki koşullar incelenir. Sırf mirasçının borcu olması her durumda bu kurumu işletmez. Kanundaki kapsam ve geri dönme koşulları değerlendirilmeden bütün payın alacaklılardan sınırsız kaçırılabildiği söylenmemelidir.

Belgeler, süre ve masraf

Tasarrufun aslı veya onaylı örneği, açılma-tebliğ kayıtları, mirasçılık belgesi ve belirtilen sebebe ilişkin deliller hazırlanır. Talebin iptal, tenkis veya belge sonucu olması süre ve görev değerlendirmesini etkiler. TMK 559 ile 571’in farklı yapıları somut olaya göre ele alınır. Dava değeri, tereke hesabı ve bilirkişi gereksinimi masrafı değiştirebilir; tek sabit bedel verilmez. Öğrenme tarihleri ve istenen hukuki sonuç gecikmeden açıklığa kavuşturulmalıdır.

Doğrulanmış güncel karar ve örnek

UYAP 1210554000 numaralı kararda çıkarma sebebi kanıtlanamazsa tasarrufun saklı pay dışında yerine getirilmesi ve açık yanılma ayrımı açıklanmıştır. Bu yaklaşım bütün tasarrufun otomatik iptali beklentisini önler. Temsili olarak bakım yükümlülüğünü ihlal ettiği yazılan mirasçı itiraz ederse yararlananların bu belirli sebebi kanıtlaması gerekir. Diğer kardeşin sonradan öne sürdüğü aile kırgınlığı yeni sınırsız çıkarma yetkisi yaratmaz; gerçek tasarruf ve kanuni koşullar esastır.

Sebebin sonradan genişletilmemesi

Tasarrufta tek olay çıkarma nedeni olarak belirtilmişse yararlananların bütün yaşam boyu tartışmaları yeni sebep gibi eklemesi ayrıca değerlendirilir. Dosya hazırlığında belgedeki olay ile sonradan anlatılan iddia ayrılmalıdır. Mahkemenin özel ispat ve sonuç düzenini uygulayabilmesi için hangi kanuni sebebin gerçekten tasarrufa yazıldığı açık gösterilmelidir.

Sık sorulan sorular