Nişanın bozulması nedir?

Nişanlılık ve basit ilişki ayrımı

TMK 118 nişanlanmayı evlenme vaadi olarak düzenler. Her romantik ilişki veya birlikte çekilmiş fotoğraf tek başına nişanlılık sayılmaz. Tarafların evlenme iradesi ve olayların bütünü değerlendirilir; mutlaka tek tip tören yapılması gerekmez. Dava hazırlığında önce ilişkinin hukuki niteliği, başlangıcı ve nasıl sona erdiği açıklanmalıdır. Yalnız hediyenin pahalı olması onu mutlaka nişan hediyesi yapmaz; kazandırmanın amacı önemlidir.

Evlenmeye zorlama ve cayma bedeli

TMK 119 nişanlılığın evlenmeye zorlamak için dava hakkı vermediğini düzenler. Evlenmeden kaçınma için kararlaştırılmış cayma tazminatı veya ceza şartı kanuni değerlendirmeye tabidir. Evlilik kararı özgür iradeyle alınır. Bu, nişanın sona ermesinin hiçbir mali sonucu olamayacağı anlamına gelmez; kanundaki gider ve kişilik hakkı talepleri ayrıca vardır. Zorlama talebiyle doğmuş gerçek zararın koşullu giderimi birbirinden ayrılmalıdır.

Maddi tazminatın konusu

TMK 120 haklı neden olmadan nişanı bozan veya kendisine yüklenebilen nedenle bozulmaya yol açan kusurlu tarafın, dürüstlük kuralı çerçevesinde evlenme amacıyla yapılan harcama ve fedakârlıklar için uygun tazminatını düzenler. Her harcamanın tamamı otomatik kabul edilmez. Düğün hazırlığı, iptal bedeli ve yapılan ödemenin amacı belgelenir. Talepte bulunanın kusur ve gider ilişkisi ayrı incelenmeli; gelecekte evlilikten beklenen bütün gelirler zarar sayılmamalıdır.

Yakın kavramlarla karşılaştırma

Ana-baba veya onlar gibi davrananların gideri

Kanun belirli kişiler için aynı koşullarda yaptıkları harcamalara ilişkin uygun tazminat imkânı tanır. Harcamayı kimin yaptığı ve kimin dava hakkı bulunduğu önemlidir. Nişanlının kendi gideriyle ailesinin ödediği tutar tek toplamda gelişigüzel istenmemelidir. Fatura, banka kaydı ve hizmet sözleşmesi tarafı ayrılır. Aynı salon ücretinin hem nişanlı hem anne-baba tarafından iki kez talep edilmemesi gerekir; iade veya iptal ödemeleri de hesapta gösterilir.

Manevi tazminat için kişilik hakkı

TMK 121 nişanın bozulması yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan tarafın kusurlu diğer taraftan uygun para istemesini düzenler. Her ayrılığın üzüntüsü tek başına yeterli değildir. Olayın ağırlığı, açıklanma biçimi ve kişisel değere etkisi somutlaştırılır. Salt nişanı bitirmek mutlaka tazminat gerektiren haksızlık sayılmaz. Maddi ve manevi taleplerin tutar ve dayanakları ayrı olmalıdır; yüksek bir rakam söylemek ispatın yerini tutmaz.

Hediyelerin geri verilmesi

TMK 122 evlenme dışında sona ermede nişanlıların ve kanunda belirtilen yakınların diğer nişanlıya verdiği alışılmışın dışındaki hediyeleri ele alır. Bu talep tazminattaki kusur koşuluyla aynı değildir. Hediyenin verildiği, kime ait olduğu ve geri dönmediği ispat konusu olabilir. Aynen veya mislen iade mümkün değilse sebepsiz zenginleşme hükümleri gündeme gelir. Tüketilmiş olağan kullanım eşyasıyla değerli nişan ziyneti aynı nitelikte değerlendirilmemelidir.

Olağan hediye ve iade savunması

Hediyenin niteliği, aile ve ekonomik koşullar ile kullanım özellikleri incelenir. Her giysi veya tüketilen malzemenin bedeli geri alınmaz. Hediye aldığını kabul eden kişi iade ettiğini söylüyorsa bu savunmanın ispatı ayrıca değerlendirilir. Eşyaların tesliminde liste ve tutanak belirsizliği azaltabilir. Poşet teslim edildiğini gösteren bir görüntü içinde hangi ziynetin bulunduğunu tek başına açıklamayabilir; doğrudan bilgiye dayalı tanık ve kayıtlar önem kazanır.

Bir yıllık zamanaşımı

TMK 123 nişanlılığın sona ermesinden doğan dava hakları için sona ermeden başlayan bir yıllık zamanaşımı öngörür. Nişanın ne zaman bittiği çekişmeli olabilir; mesaj, ilan ve fiilî olaylar birlikte değerlendirilir. Her borç veya taşınmaz alacağı sırf taraflar nişanlı diye bu maddeye sokulmaz. Talebin hukuki niteliği belirlenmelidir. Sonradan yapılan görüşmelerin süreye etkisi varsayımla değil uygulanacak zamanaşımı hükümleriyle incelenir.

Görev, belgeler ve gider

Aile mahkemesi görevi ve somut talebin yetki kuralları incelenir. Nişan ve ayrılık bilgileri, hediye listesi, fotoğraf, fatura, ödeme ve hizmet sözleşmeleri hazırlanabilir. Tazminatta kusura ilişkin olaylar tarihli anlatılır. Dava değeri, bilirkişi ve delil ihtiyacı gideri etkileyebilir; sabit ücret veya kabul edilecek bedel uydurulmaz. Her eşya için kim verdi, kime verdi, nerede ve ne zaman teslim edildi soruları ayrı cevaplanır.

Doğrulanmış içtihat ve örnek

UYAP 387537200 numaralı kararda alışılmış dışı hediyelerin geri verilmesinde kusur aranmaması, olağan tüketim eşyası ve iade savunmasının ispatı açıklanmıştır. Karardaki eski rakamlar güncel tarife değildir. Temsili olarak nişanı bitiren kişi kusurlu sayılsa bile bütün gündelik hediyelerin iadesi otomatik olmaz; değerli ziynet talebi ayrı incelenir. Tazminat ve eşya iadesi aynı olaydan doğsa da farklı koşullarla değerlendirilmelidir.

İptal edilen organizasyon ödemesi

Salon veya hizmet sağlayıcıdan geri alınan bedel varsa toplam zarar hesabında gösterilir. Aynı ödemenin tamamını karşı nişanlıdan istemekle hizmet sözleşmesine dayanarak iade almak arasında mükerrer tahsil doğmamalıdır. İptal koşulu, fatura ve iade dekontu birlikte incelenir; düğünün yapılmaması her tedarikçiye karşı aynı hakkı vermez.

Sık sorulan sorular