Saklı pay nedir?

Saklı pay neyi korur?

Mirasbırakanın malvarlığını ölümünden sonrası için düzenleme özgürlüğü sınırsız değildir. Saklı pay, belirli yakınların kanunen korunan bölümünü anlatır. Bu koruma mirasbırakanın sağlığında bütün işlemlerinin mirasçı onayına bağlı olduğu anlamına gelmez. Miras açıldığında ihlal iddiasının uygun hukuki yolla değerlendirilmesi gerekir. Bir çocuğun 'bu malda şimdiden saklı payım var' diyerek her satışı engelleyebileceği biçimindeki yaklaşım kavramı yanlış kullanır.

Kimlerin saklı payı vardır?

TMK 505–506 çerçevesinde altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eşin saklı payları düzenlenir. Kardeşlerin saklı payı güncel hukukta bulunmaz. Bir kişinin yasal mirasçı olması, mutlaka saklı paylı olduğu anlamına gelmez. Ana-babanın veya eşin gerçekten mirasçılığa çağrıldığı aile yapısı da önemlidir. Hesaba başlamadan ölüm tarihi, soybağı ve birlikte mirasçı olan kişiler belirlenir; sonraki aşamada korunan oran hesaplanır.

Oranlar nasıl okunur?

Altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısıdır. Ana ve babadan her biri için kendi yasal payının dörtte biridir. Eşin altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal payının tamamı; diğer durumlarda yasal payının dörtte üçü korunur. Bunlar doğrudan bütün terekeye uygulanan aynı oranlar değildir. Önce kişinin yasal payı bulunur, ardından ilgili saklı pay oranı bu paya uygulanır.

Yakın kavramlarla karşılaştırma

Net tereke neden önemlidir?

TMK 507, tasarruf edilebilir kısmın hesabında ölüm günündeki tereke durumunu esas alır ve belirli borç ve giderlerin indirilmesini düzenler. Brüt tapu değerlerini toplayıp doğrudan oran uygulamak hatalı olabilir. Mirasbırakanın borçları, cenaze ve tereke işlemi giderleri gibi kalemler değerlendirilir. Sağ kalan eşin mal rejimi alacağı da hangi değerin terekeye girdiği bakımından ayrı inceleme gerektirebilir. Hesap, yalnız satış ilanlarındaki fiyatlara dayanmaz.

Geçmiş kazandırmaların hesaba etkisi

TMK 508 ve 560 devamı hükümleri çerçevesinde tenkise tabi kazandırmalar hesaba eklenebilir. Fakat sağlığında yapılan her devir aynı nitelikte değildir. Gerçek satış, bağış, miras payına mahsuben kazandırma ve muvazaalı işlem farklı sorunlar doğurur. İşlemin tarihi, bedeli, karşılığı ve amacı önem taşır. Bir kardeşe mal geçmesinden doğan eşitsizlik hissi, tek başına bütün işlemleri aynı hukuki başlıkta geri aldırmaz.

Tenkis ile geçersizlik ayrımı

Tenkis, saklı payı ihlal eden tasarrufun korunması gereken kısmı sağlayacak ölçüde azaltılmasını amaçlar. Şekil veya ehliyet nedeniyle iptal ile aynı değildir. Geçerli bir vasiyet tenkise konu olabilir; geçersizlik iddiası ise farklı unsurlara dayanır. Muvazaa ve denkleştirme talepleri de ayrıca ayrıştırılır. Doğru dava başlığı seçilmeden yalnız 'mirasımı geri istiyorum' demek, süre ve ispat değerlendirmesini belirsiz bırakır.

Hak düşürücü süreyi doğru okumak

TMK 571 uyarınca tenkis davası hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden bir yıl; her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından on yıl geçmekle düşer. Bir tasarrufun iptalinin başka tasarrufu yürürlüğe koymasına ilişkin özel başlangıç da kanunda yer alır. Tenkis iddiasının def’i yoluyla ileri sürülmesi ise kanunda farklı düzenlenir. Bu yüzden tek bir 'ölümden bir yıl' cümlesi yetersizdir.

Basit hesap ve karşı örnek

Net hesap terekenin 1.000.000 TL, mirasçıların eş ve iki çocuk olduğu varsayılırsa eşin yasal payı 250.000 TL, her çocuğun 375.000 TL’dir. Saklı pay eş için 250.000 TL, çocukların her biri için 187.500 TL olur. Toplam korunan 625.000 TL’dir. Bu örnek, eklenecek bağış ve başka borç bulunmadığını varsayar. Kardeşlerin mirasçı olduğu farklı aile yapısında aynı oranlar uygulanmaz; kardeş için saklı pay üretilemez.

Kontrol edilecek belgeler

Aile şeması, ölüm tarihi, mirasçılık belgesi, vasiyet ve açılma evrakı, tapu hareketleri, satış bedeli belgeleri, bağışlar ve borçlar birlikte toplanmalıdır. Öğrenme tarihinin neye dayandığı kaydedilir. İddia edilen ihlal, kişinin yasal payından ayrı hesaplanır. Ana saklı pay rehberi dava sürecini açıklarken bu sayfa korumanın kapsamını ve hesap mantığını anlatır. Belirli bir işlem için sonuç çıkarmadan önce talep türü ve süre başlangıcı belirlenmelidir.

Hesap tablosunda ayrı gösterilecek kalemler

Saklı pay incelemesinde önce mevcut malvarlığı, indirilecek borç ve giderler, hesaba eklenecek kazandırmalar ve yasal mirasçılar ayrı satırlarda gösterilebilir. Sonra her kişinin yasal payı ve bunun korunan bölümü hesaplanır. Örneğin bir taşınmazın değerinin tartışmalı olmasıyla devir işleminin bağış mı satış mı olduğu farklı uyuşmazlıklardır; biri değerleme, diğeri hukuki nitelik sorusudur. Aynı şekilde ölüm günündeki hesap değeriyle dava sırasında kullanılan başka değerleme aşamaları birbirine karıştırılmamalıdır. Sayısal sonuç ancak dayanaklar doğruysa anlamlıdır. Bir oran hesaplayıcısı aile yapısını, işlem niteliğini veya süre başlangıcını kendi başına doğrulamadığından, bu girdiler ayrıca belgeyle kontrol edilmelidir.

Sık sorulan sorular