Terekenin tespiti nedir?

Envanter, hak sahipliği ve paylaşım ayrımı

Tespit işlemi, hangi mal ve borçların ölümle açılan malvarlığı içinde bulunduğunu açıklığa kavuşturur. Bir taşınmazın envantere yazılması, çekişmeli mülkiyetin kesin olarak çözüldüğü anlamına gelmez. Tereke tespiti ile mirasçılık belgesi alınması, resmî defter tutulması ve paylaşma davası farklı amaçlara hizmet eder. Kullanıcının ihtiyacı hangi belirsizliğin giderileceğine göre belirlenmelidir.

Tespit, resmî defter ve tasfiye aynı şey değildir

Tereke tespiti talebi malvarlığının hangi unsurlardan oluştuğunu belirlemeye ve gerekli korumayı sağlamaya yöneliktir. Resmî defter tutma ise mirasın kazanılmasına ve sorumluluğa ilişkin özel bir kurumdur; kendi başvuru koşulları ve sonuçları vardır. Resmî tasfiye de borçların ödenip kalan değerin belirlenmesine ilişkin ayrı bir yoldur. Dilekçede yalnız başlık benzerliğinden hareketle üç kurum birbirinin yerine kullanılmamalıdır.

Amaç mirasın borçlu olup olmadığını öğrenmekse gerçek ret süresi de eş zamanlı değerlendirilir. Araştırma talep etmek üç aylık ret süresini her durumda kendiliğinden durdurur biçiminde bir varsayım kurulmaz. Amaç malların paylaşılmasıysa tespit kararının bir dağıtım kararı sağlamayacağı, sonraki aşamanın ayrıca planlanması gerektiği açıklanır.

Kurum araştırması için ipucu tablosu

Bilinen her varlık için kurum, hesap veya sicil bilgisi, son bilinen tarih ve bilgi kaynağı yazılır. Taşınmazda il, ilçe, ada ve parsel; araçta plaka; şirkette unvan ve ticaret sicili; bankada kurum ve varsa hesap bilgisi araştırmayı somutlaştırır. Hiç hesap numarası bilinmemesi araştırmanın her durumda imkânsız olduğu anlamına gelmez, fakat eldeki bilgilerin saklanmaması önemlidir.

Ölüm öncesindeki devirler, ölüm anında hâlâ terekeye ait varlıklar ve ölümden sonra mirasçıların yaptığı işlemler ayrı listelenir. Önceden devredilmiş bir ev doğrudan mevcut tapu malı gibi yazılmaz; muvazaa veya tenkis iddiasının konusu olabileceği belirtilir. Bu ayrım hem envanterin doğruluğunu hem sonraki davanın hukuki sebebini belirler.

Banka, kira ve şirket kayıtlarında ayrıntı

Banka hesabında sadece görünen bakiye değil, hesabın tek veya ortak olması, hangi tutarın mirasbırakana ait bulunduğu ve ölümden sonra işlem yapılıp yapılmadığı önem taşır. Ortak hesaptaki her tutarın yarısının otomatik olarak tereke sayılması doğru olmayabilir. Vadesiz hesapla yatırım hesabı, kiralık kasa ve güvenceye bağlanmış tutarlar ayrı incelenir.

Kiraya verilen taşınmazda ölüm tarihine kadar doğmuş alacak ile ölümden sonraki kira geliri tarihli şekilde ayrılır. Şirket payı ise şirketin banka hesabındaki tüm paranın mirasçıya doğrudan ait olduğu anlamına gelmez. Şirketin tüzel kişiliği, payın hukuki niteliği, pay üzerindeki kısıtlar ve değerlemenin yöntemi ayrıca değerlendirilir.

Eşin mal rejimi ve ortak mülkiyet etkisi

Bir malın mirasbırakan adına kayıtlı olması, paylaşımda ekonomik değerin tamamının koşulsuz olarak mirasçılara dağıtılacağı anlamına gelmez. Eşler arasındaki mal rejiminden doğan alacaklar net terekeyi etkileyebilir. Aynı şekilde paylı malda yalnız mirasbırakan payı; elbirliği veya başka ortaklık ilişkilerinde ise ilgili hak ve borç yapısı belirlenir.

Liste, her malın brüt değeri, mirasbırakana ait oranı, borç veya rehin bilgisi ve üçüncü kişi iddiasını gösterecek biçimde tutulmalıdır. Böylece aynı evin hem tamamının mal listesine alınması hem eşin ayrı alacağının hiç hesaba katılmaması gibi hatalar görülür. Tespit aşaması her mülkiyet çekişmesini kesin hükümle çözen bir dava gibi sunulmamalıdır.

Koruma talebi nasıl somutlaştırılır?

Boş evde eşyaların kaybolması, işletmede stokların bozulması veya bir mirasçının kira gelirini tek başına toplaması farklı koruma ihtiyaçlarıdır. İstenen önlem belirli riskle ilişkilendirilmelidir. Her uyuşmazlık için bütün malvarlığının süresiz bloke edilmesi biçiminde genel bir talep, amaca uygun ve ölçülü koruma değerlendirmesinin yerini tutmaz.

Mühürleme, yazım, muhafaza, yönetim veya temsil ihtiyacı açıklanırken ilgili mal, tehlikenin sebebi, mevcut belgeler ve aciliyet gösterilir. Ortaklığın temsili sorunu varsa tereke temsilcisi olasılığı; belirli taşınmazın devrinden kaynaklanan çekişme varsa uygun dava ve tedbir değerlendirilir. Talepler birbirine karıştırılmadan gerektiğinde birlikte planlanır.

Temsili dosya ve başvuru kontrol listesi

Üç kardeşin yalnızca bir daireyi bildiği, fakat mirasbırakanın ticari faaliyetinin de bulunduğu varsayılsın. Daireyi hemen satmak için anlaşmak, bilinmeyen alacak ve borçları ortadan kaldırmaz. Şirket payı, vergi ve takip kayıtlarıyla banka hareketleri için mevcut ipuçları toplanır; ölüm tarihli envanter geliştirilir. Aynı borcun banka ve icra kaydında iki defa yazılması engellenir.

Başvuruda ölüm ve mirasçılık bilgileri, bilinen mallar, borç belgeleri, kurum listesi ve özel koruma ihtiyacı açıkça sunulur. Sonradan bulunan mal için kaydın güncellenmesi gerekebilir. Sonuçta elde edilen liste paylaşım görüşmelerini ve dava seçimini destekler; her mirasçının belirli bir evi veya banka hesabını tek başına alacağını göstermez.

Envanterde bulunamayan bilgi nasıl yazılır?

Bir bankada hesap bulunduğu yalnız aile anlatımına dayanıyorsa bu bilgi kesin bakiye gibi yazılmamalıdır. Kurum adı ve bilgi kaynağı belirtilerek araştırılması istenir. Varlığı doğrulanmış, değeri henüz belirlenmemiş ve yalnız ihtimal olarak bildirilen unsurlar listede ayrı işaretlenebilir. Böylece tahminler kanıtlanmış malvarlığıyla karışmaz; yeni cevaplar geldikçe envanter denetlenebilir biçimde güncellenir.

Temsilci ve envanter tutan kişi aynı işlevi görmez

Miras ortaklığında birlikte hareket edilememesi halinde tereke temsilcisi atanması ihtiyacı gündeme gelebilir. Ancak mal listesinin çıkarılmasıyla temsilci atanması otomatik olarak aynı işlem değildir. Kimin hangi işlemleri yürütemediği, ortaklığın hangi hakkının korunacağı ve temsil ihtiyacının neden doğduğu somutlaştırılır. Kardeşler arasında anlaşmazlık bulunması tek başına bütün temsil ve tasfiye sorunlarını aynı anda çözen bir karar sağlamaz.

Temsilci talebi varsa görev alanı ve mevcut davalar gösterilir. Yönetim ve kira tahsilatıyla taşınmazın satılması farklı yetki ve sonuçlar doğurabilir. Bir kişinin aile adına yıllardır işlem yapması, mahkemenin vereceği temsil göreviyle aynı değildir; önceki işlemler ve hesap verme yükümlülüğü ayrıca incelenir.

Borç envanterinde mükerrer kayıt kontrolü

Aynı kredi hem bankadan gelen yazıda hem devredilen alacak listesinde hem de icra dosyasında görünebilir. Üç kayıt bulunması üç ayrı borç olduğu anlamına gelmez. Sözleşme numarası, borçlu kimliği, ilk ana para ve alacaklı devir zinciri karşılaştırılır. Yapılmış ödemeler ilgili kayda işlenir; tutar ve tarih farklılığı açıklanır.

Buna karşılık benzer miktardaki iki borcun sırf tutarları yakın diye tek kalem kabul edilmesi de hatadır. Her borcun dayanağı ve ödeme ilişkisi kontrol edilir. Envanterin sonunda toplamın nasıl elde edildiği görülebilmeli; doğrulanmamış veya çekişmeli borçlar kesinleşmiş yükümlülüklerden ayrı belirtilmelidir.

Sık sorulan sorular