Vasiyeti yerine getirme görevlisi nedir?

Atama yetkisi ve ehliyet

Mirasbırakan vasiyetnameyle bir veya birden çok görevli atayabilir. Göreve başlanırken fiil ehliyetinin bulunması gerekir. Bir kişinin vasiyet alacaklısı veya mirasçı olmasıyla görevli sıfatı aynı değildir; birlikte bulunması hâlinde menfaat ve yetki sorunları ayrıca değerlendirilebilir. Tasarrufun geçerliliği ve atamanın kapsamı okunur. Sadece mirasçıların kendi aralarında seçtiği yönetici her durumda TMK 550 görevlisi sayılmaz; başka temsil kurumları ayrıca vardır.

On beş günlük kabul etmeme bildirimi

Sulh hâkimi atanan kişiye görevi bildirir. Bildirimden başlayarak on beş gün içinde kabul edilmediği hâkime bildirilmezse görev kabul edilmiş sayılır. Bu düzenleme sıradan vekâlet teklifinden farklıdır. Bildirim tarihi ve usulü saklanmalı, görevi üstlenmek istemeyen kişi sessizliğin sonuçlarını bilmelidir. Kanundaki bu süre her başka miras itirazına genellenmez; atama bildirimiyle vasiyet içeriğinin tebliği farklı hukuki işlevler taşıyabilir.

Birden fazla görevlinin çalışması

TMK 551 tasarruftan veya işin niteliğinden başka sonuç anlaşılmıyorsa görevin birlikte yürütülmesini düzenler. Bir görevlinin kabul etmemesi veya sona ermesi diğerlerinin devamına etki edebilir. Acele hâllerde gerekli işlemler için özel kural bulunur. Her görevlinin bütün malvarlığında tek başına sınırsız tasarruf yetkisi olduğu varsayılmaz. İmza düzeni, karar kapsamı ve acil ihtiyaç birlikte değerlendirilmeli; yapılan işlem ve gerekçesi kayıt altına alınmalıdır.

Yakın kavramlarla karşılaştırma

Envanter ve tereke yönetimi

TMK 552 kapsamında gecikmeksizin mal, hak ve borç listesi düzenleme; yönetim; alacakları tahsil ve borçları ödeme gibi görevler bulunur. Liste mümkünse mirasçılar hazırken hazırlanır. Görevli kendi kişisel malvarlığıyla tereke hesabını karıştırmamalıdır. Her tahsil ve ödeme dayanağıyla belgelenirse denetim kolaylaşır. Sadece görünen taşınmazlar değil borçlar ve devam eden davalar da araştırılır; net tereke hesabı son arzuların uygulanması için önemlidir.

Vasiyetlerin ifası ve paylaşma planı

Görevli tasarrufun kapsamına göre vasiyetleri yerine getirir ve paylaşma planı hazırlayabilir. Bu yetki mirasbırakanın sınırlaması varsa ona göre değişir. Görevli, kanuna aykırı içerik veya saklı pay çekişmesini kendi takdiriyle kesin çözmüş mahkeme gibi davranamaz. Mirasçılarla alacaklıların hakları ve gerekli hukuki başvurular gözetilir. Plan hazırlanması, bütün mirasçıların ayni haklarının sınırsız değiştirilebileceği anlamına gelmez; uygulanacak işlem koşulları korunur.

Dava ve takiplerde temsil

Terekeyle ilgili dava ve takiplerde miras ortaklığını görevi ölçüsünde temsil etme yetkisi vardır. Mirasçılarca açılan ilgili davalara katılma ve yapılan işlemleri bildirme yükümlülükleri kanunda düzenlenir. Her kişisel mirasçı davasının otomatik tarafı hâline gelmez. Talebin terekeye mi mirasçının kişisel hakkına mı ilişkin olduğu ayrılır. Önceki dosyalar, tebligatlar ve görev sınırlaması görülmeden dava sıfatı hakkında kesin sonuç verilmemelidir.

Taşınmaz devrinde izin sınırı

TMK 553 uyarınca mirasbırakan taahhüt etmiş olmadıkça tereke malının devri veya sınırlı ayni hak kurulması sulh hâkiminin yetkisine bağlıdır; olağan giderleri karşılayacak ölçüdeki tasarruf için özel istisna vardır. Bu nedenle görevli atanmak bütün evleri dilediği bedelle satabilmek değildir. İhtiyaç, tasarruf kapsamı ve izin incelenir. Tapu ve sözleşme işlemi öncesinde temsil kararı ve gerekli yetki belgeleri birlikte kontrol edilmelidir.

Denetim, özen ve sorumluluk

Görev sulh hâkiminin denetimindedir. Şikâyet veya resen incelemede gereken önlemler, yetersizlik, kötüye kullanma veya ağır ihmalde sona erdirme gündeme gelebilir. TMK 556 özen ve vekil gibi sorumluluk düzenler. Bir kararın sonucundan hoşnutsuzlukla belgeli ihmal aynı şey değildir. İddia, işlem, tarih ve zarar somutlaştırılır. Mirasçıların bilgi istemesiyle görevlinin görev dışına çıkan kişisel taleplerini yerine getirmesi farklıdır; kapsam korunmalıdır.

Ücret, ayrılma ve itiraz

Görevli hizmeti karşılığında uygun ücret isteyebilir; sabit yüzde veya bütün dosyalara aynı bedel yoktur. Sulh hâkimine beyanla ayrılma mümkün olmakla birlikte uygunsuz zamanda görev bırakılamaz. TMK 555’te görevine son verilmesi kararına tebliğden on beş gün içinde asliye mahkemesine itiraz düzenlenir. Bu süreyle kabul etmeme süresi farklı işlemlere ilişkindir. Kararın türü ve güncel kanun metni esas alınmalı; genel kanun yolu ezberiyle takvim oluşturulmamalıdır.

Doğrulanmış karar ve temsili örnek

UYAP 550668300 numaralı kararda açılma mahkemesinin yazı işleri müdürünü kendiliğinden vasiyeti yerine getirme görevlisi ataması uygun bulunmamıştır; atama mirasbırakana aittir. Eski karardaki usul süreleri güncele taşınmaz. Temsili olarak vasiyetle atanmış kişi bildirim aldıysa kabul ve kapsamı, mal devretmek istiyorsa izin ihtiyacını ayrı kontrol eder. Görev, soyut unvan değil son arzuların kanuna uygun uygulanmasına ilişkin denetlenebilir sorumluluktur.

Görevin sınırlandırıldığı belge

Mirasbırakan yalnız belirli dairenin devri için görev vermişse genel tereke yönetimindeki bütün yetkilerin otomatik doğduğu varsayılmaz. Metindeki sınırlama, mahkeme bildiriminde ve üçüncü kişilere yapılan işlemlerde doğru gösterilmelidir. Bir görevin tamamlandığına ilişkin belge, başka görevin devam edip etmediğini de açıklığa kavuşturabilir.

Sık sorulan sorular