Yoksulluk nafakası nedir?

Hak kazanma koşulları

TMK m.175 bakımından boşanma nedeniyle yoksulluğa düşme, talepte bulunan eşin kusurunun daha ağır olmaması ve karşı tarafın mali gücü birlikte değerlendirilir. Nafaka borçlusunun kusurlu olması şart değildir. Destek kadın veya erkek eş tarafından şartları oluştuğunda istenebilir. Sadece evlilik boyunca daha yüksek yaşam standardına alışılmış olması, hiçbir ihtiyaç incelemesi yapılmadan belirli bir tutarı gerektirmez.

Ücretli çalışma da tek başına bütün dosyalarda aynı sonucu doğurmaz. Düzenli gelirin gerçek miktarı, kişinin zorunlu ihtiyaçları, sağlık durumu ve diğer ekonomik imkanları değerlendirilir. Kayıt dışı veya düzensiz gelir iddiası somut dayanaklarla araştırılmalıdır.

Hukuki dayanak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — Adalet Bakanlığı (https://mevzuat.adalet.gov.tr/mevzuat/103249). İlgili maddeler, yukarıdaki konuya özgü açıklamayla birlikte okunmalıdır.

2026 Anayasa Mahkemesi kararı

Anayasa Mahkemesinin resmî açıklaması, 4 Haziran 2026 tarihli E.2025/156 dosyasında TMK m.175/1 içindeki süresiz olarak ibaresinin iptal edildiğini bildirir. İptal hükmünün Resmî Gazete yayımından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi kararlaştırılmıştır. Bu nedenle 17 Ekim 2026 itibarıyla kararın açıklanması ile iptalin yürürlüğe girmesi ayrılmalıdır.

Bu gelişme yoksulluk nafakasının tamamının kaldırıldığı veya bütün mevcut ödemelerin kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez. Güncel dosyada kararın tam metni, yürürlük zamanı ve varsa sonraki kanun değişikliği birlikte kontrol edilmelidir. Henüz yürürlükte olmayan olası bir yeni süre modelini kanunlaşmış gibi sunmak doğru değildir.

Hukuki dayanak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — Adalet Bakanlığı (https://mevzuat.adalet.gov.tr/mevzuat/103249). İlgili maddeler, yukarıdaki konuya özgü açıklamayla birlikte okunmalıdır.

Güncel karar kaynağı: Anayasa Mahkemesi, E.2025/156, K.2026/131: https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/ND/2026/131 . Resmî açıklama ve tam karar birlikte kontrol edilmelidir; bu bölüm 17 Ekim 2026 tarihindeki durum esas alınarak hazırlanmıştır.

Sona erme ve değiştirme

TMK m.176 irat biçimindeki nafakanın sona ermesi ve değiştirilmesi konusunda ayrı koşullar getirir. Yeniden evlenme ve ölüm ile mahkeme kararı gerektiren diğer kaldırma sebepleri birbirinden ayrılır. Mali durum değişikliği veya hakkaniyetin gerektirdiği durumlarda artırma ya da azaltma istenebilir.

Örnek olarak alacaklı eşin düzenli ve yeterli bir gelir elde etmeye başladığı ileri sürülsün. İddia belge ve güncel ekonomik verilerle değerlendirilir; borçlu sosyal medya paylaşımını görüp ödemeyi kendiliğinden kesmemelidir. Dava açılmış olması da her durumda mevcut ilamın uygulanmasını durdurmaz.

Gelir ve gider belgeleri nasıl hazırlanır?

Maaş bordrosu, çalışma ve emeklilik durumu, kira geliri, banka hareketleri ve malvarlığı bilgileri ekonomik tabloyu kurmaya yarar. Karşı tarafın erişilemeyen kayıtları için hangi kurumdan hangi bilginin isteneceği dilekçede somutlaştırılabilir. Tek seferlik bir para girişi ile düzenli gelir ayrılmalıdır. Borç iddiasının varlığı kadar neden doğduğu ve zorunlu olup olmadığı da önemlidir.

Gider tarafında kira, eğitim, ulaşım, sağlık ve düzenli bakım kalemleri anlaşılır bir dönem üzerinden listelenir. Aylık gider ile yıllık gideri doğrudan toplamak yanıltıcı olabilir. Fatura veya sözleşme bulunmayan gündelik ihtiyaçlar da vardır; bunlar gerçekçi ve tutarlı bir bütçe içinde açıklanmalıdır.

Dava ve kararın içeriği

Aile mahkemelerinin görev alanı ile somut talebin yetki ve usul kuralları ayrı kontrol edilir. Boşanma içindeki istek ile bağımsız artırma veya kaldırma davasının bütün işlemleri aynı değildir. Talep edilen tutar, hak sahibi, başlangıç ve ödeme periyodu açık yazılmalıdır. Geçmiş dönem birikmiş alacak ile gelecek dönem düzeni karıştırılmamalıdır.

Hâkimce belirlenen miktarın dayanağı ihtiyaç ve ödeme gücü incelemesidir. Hesaplama araçları ancak varsayımlı bir başlangıç sağlayabilir; mahkeme kararının yerine geçmez. Tarafların aynı rakam üzerinde anlaşmış olması da çocuk bakım hakkı ve diğer emredici kurallar yönünden denetimi ortadan kaldırmaz.

Ödeme, artış ve tahsil

Ödeme yapılırken açıklama kısmında hangi dönem ve hangi nafaka borcunun karşılandığının belirtilmesi sonradan ispatı kolaylaştırır. Çocuğa hediye, okul gezisi veya başka bir harcama yapılması bunların otomatik olarak ilamdaki nakdi borçtan düşülebileceği anlamına gelmez. Karar ve tarafların geçerli anlaşması kontrol edilmelidir.

Artışın kendiliğinden uygulanacağı ileri sürülüyorsa hükümdeki düzenleme okunur. Kararda bulunmayan bir artış oranı sırf piyasada yaygın diye uygulanamaz. Ödenmeyen borçlar bakımından icra ve ilgili diğer başvuru koşulları dosya üzerinden değerlendirilir; güncel ve birikmiş taksitler aynı takip sonucu bakımından her zaman aynı konumda değildir.

Başvuru öncesi kontrol ve yanlış kabuller

Hazırlanacak dosyada son karar veya ara kararın okunaklı örneği, ödeme kayıtları, güncel gelir bilgileri ve ihtiyacın değişimini gösteren belgeler bulunmalıdır. Dava türü belirlenmeden yalnız nafaka istiyorum demek yeterli bir hukuki çerçeve sağlamaz. Önceki dosyanın devam edip etmediği ve kesinleşme durumu kontrol edilir.

En yaygın yanlış, karşı taraf yeniden evlendiği, iş değiştirdiği veya görüşme aksadığı için borcun her durumda otomatik biteceğini sanmaktır. Her nafaka türünün hak sahibi ve sona erme rejimi farklıdır. Somut olayın sonucu, bu rehberdeki bir başka nafaka türüne ilişkin cümleden çıkarılamaz.

Yoksulluk incelemesinde yaşamın gerçek koşulları

Yoksulluk değerlendirmesinde yalnız banka hesabında para bulunup bulunmadığına bakılmaz. Sağlık giderleri, barınma ihtiyacı, çalışma imkanları ve düzenli geçim kaynakları birlikte değerlendirilir. Gelir getirmeyen bir taşınmazla kira geliri sağlayan taşınmaz aynı ekonomik işleve sahip olmayabilir. Bir malın bulunması ile kişinin güncel ihtiyaçlarını sürdürülebilir biçimde karşılayabilmesi arasındaki bağ araştırılır. Belgeler ekonomik tablonun gerçeğe uygun kurulmasına yardımcı olmalıdır.

Çalışabilecek yaşta olmak, her dosyada hemen yeterli işe erişilebildiği anlamına gelmez. Eğitim, mesleki geçmiş, çocuk bakım yükü ve sağlık durumu somutlaştırılır. Buna karşılık kişinin gerçek gelirinin gizlendiği iddiası da salt tahminle bırakılmamalıdır. İş ve malvarlığı kayıtları, düzenli ödemeler ve diğer doğrulanabilir veriler üzerinden değerlendirme yapılır. Nafaka talebinin kabulü veya reddi tek bir toplumsal varsayıma dayandırılamaz.

Talep zamanı, protokol ve önceki beyanlar

Yoksulluk nafakasının boşanma dosyası içinde veya sonradan ileri sürülmesi bakımından usul ve süre değerlendirmesi gerekir. Boşanma kararının kesinleşmesi, önceki talep, feragat veya protokoldeki düzenleme önemlidir. Önceki dosyada nafaka istenmediğinin görülmesi ile geçerli bir feragat bulunduğunun söylenmesi her durumda aynı değildir. Belgenin içeriği ve ilgili hukuki kurallar birlikte okunmalıdır.

Dilekçe hazırlanırken hangi tarihten itibaren ne istendiği, boşanma hükmünün durumu ve ekonomik koşullar açıklanır. Bağımsız başvurunun son gününü genel bir tarih kuralıyla ezbere belirlemek yerine dosyaya ait kesinleşme ve tebliğ kayıtları kontrol edilir. Protokoldeki bir cümle bütün nafaka türleri bakımından aynı sonucu doğurmayabilir; çocuk hakkı ile eşin kişisel talebi ayrılmalıdır.

İptal kararını okurken dikkat edilmesi gerekenler

Anayasa Mahkemesi açıklamasındaki değerlendirme, çatışan hak ve menfaatler arasında ölçülü denge kurulması gereğine dayanır. Mahkeme evlilik süresi, yaş, sağlık ve geçim kapasitesi gibi unsurların önemine işaret eder. Bu gerekçe tek başına kanunda henüz yer almayan sabit bir yıl sayısını yürürlüğe koymaz. Basın duyurusu ile bağlayıcı kararın tam metni ve hüküm bölümü de farklı işlevlere sahiptir.

Mevcut nafaka borcu olan kişinin karar haberine dayanarak ödemeyi kesmesi, mahkeme ilamını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Yeni bir başvuruda kararın zaman bakımından etkisi, sonraki mevzuat ve dosyanın kesinleşme durumu birlikte incelenir. Aynı şekilde hak sahibi bakımından da gelecekte kesinlikle değişiklik olmayacağı söylenemez. Güncel hukuki durum tarih belirtilerek değerlendirilmelidir.

Gelir değişikliğinde karşılaştırmalı örnek

Eşin dönemsel ve düşük bir ücret elde etmesiyle bütün zorunlu giderlerini sürdürülebilir biçimde karşılayacak düzenli gelire kavuşması aynı değildir. Her iki olayda gelir belgesi bulunsa bile ihtiyaç ve ödeme gücü bağlamı değişebilir. Kaldırma veya azaltma değerlendirmesinde değişikliğin kalıcı olup olmadığı ve ekonomik tabloya gerçek etkisi açıklanmalıdır.

Karşı tarafın yeniden evlenmesiyle kendi bakım yüklerinin artması, eski ilamın her durumda otomatik son bulduğu anlamına gelmez. Yeni giderlerin mali güce gerçek etkisiyle nafaka alacaklısının ihtiyacı birlikte incelenir. Talepte güncel ve tutarlı ekonomik tablo kurulması gerekir; tek bir aile olayı bütün hesabın yerine geçmez.

Sık sorulan sorular