Yardım nafakası nedir?

Kimler arasında yardım yükümlülüğü vardır?

TMK364 üstsoy, altsoy ve kardeşleri kapsar; her akraba sırf akrabalık nedeniyle bu madde kapsamında borçlu olmaz. Anne, baba, çocuk ve daha üst ya da alt kuşaklar yönünden hısımlık ilişkisi incelenir. Kardeşler için ayrıca refah içinde bulunma şartı vardır. Davalı seçilirken yalnız en varlıklı görünen akrabaya yönelmek yerine kanuni sıra ve her kişinin mali koşulları değerlendirilmelidir.

Yoksulluğa düşme koşulu

Talep edenin gelir ve malvarlığı, zorunlu yaşam giderleri ve ihtiyaçları birlikte incelenir. Hiç çalışmamak tek başına yeterli olmadığı gibi küçük bir gelire sahip olmak da her durumda hakkı ortadan kaldırmaz. Fiilen kullanılabilen kaynaklarla temel ihtiyaçların karşılanıp karşılanmadığı önemlidir. Yapılacak yardım kişinin bütün isteklerini finanse eden sınırsız bir gelir değil, kanuni koşullar içindeki geçim desteğidir.

Ergin öğrencinin durumuna özel ayrım

TMK328/2 uyarınca çocuk ergin olsa da eğitimi sürüyorsa ana ve baba, koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitim bitinceye kadar bakım yükümlülüğünü sürdürebilir. Bu talebin ergin çocuk tarafından kendi adına ileri sürülmesi gerekir. Küçüklükte anne veya babaya ödenen iştirak nafakasının süresiz devam ettiği varsayılmaz. Öğrencilik, eğitimin niteliği, çalışma imkânı ve gerçek ihtiyaç somut belgelerle açıklanmalıdır.

Benzer kavramlardan farkı

Mirasçılık sırası ve birden fazla yükümlü

TMK365 davanın mirasçılıktaki sıra gözetilerek açılmasını düzenler. Yakın derecedeki yükümlünün ödeme gücü, diğer kişilerin durumu ve hakkaniyet araştırılır. Talep edenin aynı ihtiyacı birden fazla kişiden mükerrer tahsil etmesi amaçlanmaz. Bir yükümlüye başvurmanın hakkaniyete aykırı olması durumunda indirim veya kaldırma hususu da değerlendirilir. Aile ağacını ve gelir durumlarını açıklamak davalı seçiminin hukuki temelini güçlendirir.

Kardeşten nafaka istemenin sınırı

Kardeş yükümlülüğü üstsoy-altsoyla tamamen aynı değildir; kanun refah içinde olma şartını arar. Bir kardeşin maaş alması otomatik olarak refah içinde olduğunu göstermez. Kendi zorunlu giderleri, bakmakla yükümlü olduğu kişiler ve malvarlığı dikkate alınabilir. Talep edenin ihtiyacı ile yükümlünün yaşam koşulları arasında uygun denge kurulmalıdır. Yakınların ahlaki yardım beklentisiyle mahkemece uygulanabilir borç birbirine karıştırılmamalıdır.

Gerekli belgeler hangi soruları cevaplar?

Nüfus kayıtları hısımlığı; öğrenci belgesi ve eğitim giderleri eğitimi; gelir, sosyal güvenlik ve malvarlığı kayıtları ihtiyaç ve ödeme gücünü açıklayabilir. Kira, sağlık ve zorunlu ulaşım giderleri de somut ihtiyaçla ilişkilendirilir. Ödenen burs veya aile desteği varsa gizlenmemelidir. Yalnız toplu bir aylık tutar söylemek yerine hangi zorunlu giderlerin mevcut kaynaklarla karşılanamadığı anlaşılır biçimde gösterilmelidir.

Dava, yetki ve ödeme düzeni

TMK365 kapsamında taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir; aile mahkemesinin görev alanı ayrıca dikkate alınır. Talep, ihtiyacın ve ödeme gücünün gerektirdiği ölçüde belirlenir. Hâkim gelecek yıllarda ödenecek miktara ilişkin düzenlemeyi talep üzerine değerlendirebilir. Kanunda bütün yardım nafakaları için belirlenmiş tek bir sabit miktar veya bütün öğrenciler için değişmez bir yaş sınırı bulunmaz.

İhtiyaç değişirse ne yapılabilir?

Eğitimin bitmesi, işe başlama, sağlık giderlerinin artması veya yükümlünün mali koşullarının değişmesi önceki düzenlemenin yeniden incelenmesini gerektirebilir. Bununla birlikte her değişiklik aynı sonucu doğurmaz. Mevcut kararın hükmü ve uygulanabilir kanuni sebep okunmalıdır. Taraflar kendi yorumlarıyla ödeme kesmek veya borç miktarını artırmak yerine gerekli hukuki talebi belirlemelidir. Önceden ödenen tutarlar tarih ve açıklamalarıyla belgelenmelidir.

Temsili olay: üniversite öğrencisi

On dokuz yaşında, düzenli geliri bulunmayan bir üniversite öğrencisinin eğitim, barınma ve temel ihtiyaçları nedeniyle yardım istemesi mümkündür; fakat öğrencilik tek başına kabul garantisi değildir. Bursları, çalışma imkânı, eğitimin devamı ve ebeveynlerin mali gücü araştırılır. Başvuru ergin öğrenci adına hazırlanır. Küçükken verilen iştirak nafakası kararına dayanılarak aynı tutarın hiçbir inceleme olmadan artırılması beklenmemelidir.

Doğrulanmış Hukuk Genel Kurulu kararı

HGK E.2013/1627, K.2015/1020 kararında ergin çocuğun eğitimi ile TMK328/2 ve 364 bağlamındaki yardım yükümlülüğü ele alınmıştır. Karar, diplomanın veya yaşın tek başına dosyanın bütününü çözmediğini gösteren bir örnektir. Güncel başvuruda eğitimin gerçek seyri ve geçim koşulları ayrıca incelenir. Karardaki geçmiş parasal tutarlar bugün için bir alt sınır veya ücret tarifesi olarak kullanılmaz.

Başvurudan önce hazırlanabilecek ihtiyaç tablosu

Aylık zorunlu gider, giderin belgesi, mevcut gelir ve açık kalan tutar ayrı yazılabilir. Eğitim süreci için kayıt tarihi, bölüm, devam durumu ve beklenen bitiş bilgileri eklenir. Davalıya ilişkin bilinen mali bilgiler açıklanırken tahmin ile belgeye dayanan veri ayrılmalıdır. Böyle bir tablo mahkemenin takdirini ortadan kaldırmaz; talebin nedenini görünür kılar ve aynı ihtiyacın başka ödemelerle karşılanıp karşılanmadığını değerlendirmeye yardımcı olur.

Sık sorulan sorular