ADAR HUKUK
Açılan Dava Geri Çekilir mi? Geri Alma, Feragat ve Masraflar
Açılan bir davanın sona erdirilmesi mümkün olabilir, fakat günlük dilde 'geri çekme' olarak kullanılan ifade birkaç farklı hukuki işleme karşılık gelir. Davayı geri alma, talep sonucundan feragat, sulh olma veya dosyayı takip etmeme aynı sonucu doğurmaz. Özellikle boşanma davasında barışma, karşı dava ve çocuklara ilişkin geçici kararlar işlemin etkisini değiştirebilir. Önce davayı niçin sona erdirmek istediğiniz ve daha sonra aynı talebi yeniden ileri sürme düşünceniz netleştirilmelidir. Verilecek dilekçedeki kelimeler bu nedenle önem taşır.
Takvim günü planlama
Yalnız takvim günü toplar; usul süresi, adli tatil veya resmî tatil uzatması hesaplamaz.
Planlama tarihi: —
Davalının açık rızası nasıl değerlendirilir?
HMK 123 kapsamında davanın geri alınması için davalının açık rızası aranır. Sessiz kalması, duruşmaya gelmemesi veya davacıyla özel konuşmasında barışmayı kabul etmesi tek başına dosyada açık muvafakat bulunduğunu göstermeyebilir. Geri alma talebi dilekçeyle veya duruşmada anlaşılır biçimde bildirilir; davalının beyanı usulüne uygun şekilde dosyaya alınmalıdır. Mahkeme sonuçta davanın açılmamış sayılmasına karar verir. Yargılama giderleri konusunda tarafların anlaşması varsa bunun da açıkça belirtilmesi faydalıdır. Buna rağmen özel anlaşmanın her resmi harcı kaldırdığı varsayılamaz. İşlem hüküm kesinleşinceye kadar gündeme gelebilir; dosyanın ilk derece veya kanun yolu aşamasında bulunması başvurulacak merci bakımından incelenir.
Feragat neden farklı ve daha ağır sonuç taşır?
Feragat davacının talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesidir. HMK 309 gereğince karşı tarafın ve mahkemenin onayına bağlı değildir; kayıtsız ve şartsız olmalıdır. HMK 311 kesin hüküm gibi sonuç öngörür. Bu nedenle yalnız bugünkü dosyayı kapatmak isteyen kişinin 'tüm haklarımdan feragat ediyorum' yazması amaçladığından daha geniş sonuç doğurabilir. Kısmi feragatte hangi talebin veya miktarın bırakıldığı açık gösterilir. İrade bozukluğu iddiaları kendi koşullarıyla değerlendirilir; sonradan fikir değiştirmek tek başına feragati hükümsüz hale getirmez. Avukatın bu işlemi yapması bakımından özel yetki şartı da kontrol edilir. Vazgeçme metni sunulmadan önce hem esas talepler hem masraf ihtimali incelenmelidir.
Duruşmaya gitmemek davayı kapatır mı?
Duruşmaya katılmamak her durumda hemen sona erme sonucunu doğurmaz. HMK 150 çerçevesinde hangi tarafın hazır olduğu, tarafların dosyayı takip isteği ve davanın bulunduğu aşama önemlidir. İşlemden kaldırılan dosyanın kanuni sürede yenilenmesi mümkün olabilir; yenileme yapılmaması sonunda açılmamış sayılma sonucu gündeme gelir. Dosyanın işlemden kaldırıldığı tarih ve yenilemenin harç doğurup doğurmadığı ayrıca kontrol edilir. Davalının yokluğunda yargılamaya devam edilmesi ihtimali de bulunmaktadır. Bu yolu bilinçli bir geri alma işleminin kolay alternatifi sanmak doğru değildir. Tebligat ve ara kararlar okunmadan yalnız duruşmaya gitmeyerek davanın güvenli biçimde sona ereceği varsayılamaz.
Karşı dava ve birden fazla talep varsa
Davacı kendi davasını geri almak isterken davalı ayrı bir karşı boşanma davası açmış olabilir. Bu halde asıl davanın sona ermesi karşı davanın da mutlaka sona erdiğini göstermez. Aynı dosyada birden çok talep bulunması durumunda vazgeçilen kapsam ayrıca belirtilir. Boşanma, nafaka, tazminat ve bağımsız malvarlığı talepleri birbirine karıştırılmamalıdır. Çocuğun yararı ve kamu düzeniyle ilgili kararlar tarafların özel anlaşmasıyla her durumda ortadan kaldırılamaz. İşlem öncesinde dava ve karşı dava dilekçeleri, son ara karar ve varsa protokol birlikte okunur. Amaç bütün uyuşmazlığı bitirmekse her dosyanın ayrı hukuki durumu ve uygulanabilecek usul işlemi belirlenmelidir.
Barışma sonrası yeniden boşanma davası
Boşanma davası sırasında eşlerin barışması yeni bir değerlendirme gerektirir. Hangi eski olayların affedildiği veya hoşgörüyle karşılandığı, sonraki davada bunlara dayanılıp dayanılmayacağını etkileyebilir. Geri alma ile feragat aynı hukuki geçmişi yaratmaz. Buna rağmen her iki işlemden sonra da yeni ortaya çıkan olaylar ve önceki dosyanın kapsamı somut olarak incelenmelidir. 'Bir daha hiç dava açılamaz' veya 'hiçbir sonuç olmadan tekrar açılır' şeklindeki genellemeler doğru değildir. Önceki dava dilekçesi ve sona erme kararı saklanır. Yeni davada hangi vakıanın hangi dönemde gerçekleştiği açıklanmalıdır. TMK 166/4'teki ret sonrası ortak hayatın kurulamamasına ilişkin özel yol da kendi koşullarıyla değerlendirilir.
Dilekçede amaç ve masraf düzeninin açıklanması
Örneğin eşler yeniden ortak hayat kurmak için dosyayı sonlandırmak istiyorsa, davacı geri alma istemini açıkça belirtip davalının muvafakatinin dosyaya alınmasını isteyebilir. Taraflar giderlerin kime ait kalacağı konusunda anlaşmışsa bunu ayrıca açıklayabilir. Ancak bu örnek her davaya doğrudan kopyalanacak kesin bir metin değildir; karşı dava, bağımsız alacak ve önceden verilmiş kararlar kontrol edilmelidir. Feragat seçilecekse talep kapsamı ve kesin hüküm benzeri etkisi anlaşılmalıdır. Mahkemenin sona erme kararı alındıktan sonra dosya hesabı ve tedbirlerin akıbeti takip edilir. Başvurunun kayıt belgesi saklanır; yalnız karşı tarafla mesajlaşarak davanın resmi olarak bittiği kabul edilmez.
Geri alma, feragat ve takip etmeme farklı işlemlerdir
HMK 123'e göre davacı, hüküm kesinleşinceye kadar davalının açık rızasıyla davasını geri alabilir; bunun sonucunda davanın açılmamış sayılmasına karar verilir. Feragat ise HMK 307 ve devamında talep sonucundan vazgeçme olarak düzenlenir; karşı tarafın rızasına bağlı değildir ve kesin hüküm gibi sonuç doğurur. Duruşmaya gitmemek veya dosyayı takip etmemek bu iki işlemle aynı değildir; HMK 150 uyarınca işlemden kaldırma ve süresinde yenilememe halinde açılmamış sayılma gündeme gelebilir. Bu yüzden 'davamı kapatın' şeklindeki belirsiz beyanın hangi hukuki işlem olarak anlaşılacağı önem taşır. Boşanmada sonradan ortaya çıkan yeni olaylar, önceki dava ve vazgeçilen olayların kapsamı birlikte incelenir. Çocuklara ilişkin haklar ve karşı dava da ana davanın akıbetinden bağımsız değerlendirme gerektirebilir.
Harç, gider avansı ve avukatlık ücreti
Dosyayı sona erdirme kararında yalnız esas haktan vazgeçilip vazgeçilmediği değil gider sorumluluğu da açık değerlendirilir. HMK 312, feragat eden tarafın yargılama giderlerine ilişkin konumunu düzenler; kısmi feragatte kapsam önemlidir. Harçlar Kanununun 22. maddesi, feragat, kabul veya sulhun yargılamanın hangi aşamasında gerçekleştiğine göre karar harcı bakımından özel oranlar içerir. Bu, başlangıçta yatırılan bütün harçların ve kullanılmış tebligat giderlerinin geri verileceği anlamına gelmez. Geri almada verilen açılmamış sayılma kararının gider bölümü ayrıca okunur. Taraflar karşılıklı gider talepleri yönünden bir mutabakata varmışsa bunun kayıtsız bir genel ifadeyle değil anlaşılır kapsamla dosyaya sunulması yararlıdır. Kendi avukatıyla sözleşme ücreti ve karşı vekalet ücreti de birbirinden ayrılır. Ücret sözleşmesinin mevcut olması, dosyanın erken kapanmasıyla bedelin otomatik sıfırlanacağı sonucunu doğurmaz. Kullanılmamış avans ise dosya hesabında ayrıca belirlenir.
Cevap süresi, duruşma ve kesinleşme
Geri alma veya feragat dilekçesi verildiği anda mevcut bütün usuli yükümlülüklerin sona erdiği varsayılmamalıdır. Örneğin davalı açık muvafakat vermemişse geri alma talebinin sonucu beklenirken mahkemenin duruşma ve delil kararları önemini koruyabilir. Davacı yalnız bir kanun yolu başvurusundan vazgeçmek istiyorsa bunun esas dava talebinden feragatla aynı işlem olmadığı açık gösterilmelidir. İlk derece kararının verildiği, ancak kesinleşmediği aşamada hangi merciye hangi beyanın sunulacağı dosyanın bulunduğu yere göre belirlenir. Yazılı metnin kayıt tarihi ve duruşmada alınan beyan saklanır. Mahkeme işlemi hukuken nitelendirirken belirsizliği gidermek için açıklama isteyebilir. Taraflar dilekçedeki kapatın ifadesinden farklı anlamlar çıkarmışsa sorun mahkeme önünde netleştirilir. Son karar geldikten sonra tebliğ ve kesinleşme izlenir. Bu resmi aşamalar tamamlanmadan yalnız karşı tarafın telefonla davadan vazgeçildiğini söylemesine dayanarak başka dava veya evlenme planı yapılmamalıdır.
Dava sürerken barınma, geçim ve çocukların korunması
Davanın sona ermesinin geçici önlemlere etkisi, kararın türü ve diğer dosyalarla birlikte incelenir. TMK 169 kapsamında verilmiş dava süresince geçerli nafaka veya çocuk bakım düzeni için sona erme kararının kapsamı önemlidir. Önceden doğmuş ödeme borcu ile ileriye yönelik önlemin devamı aynı soru değildir; dosyayı kapatmak bütün geçmiş nafaka taksitlerini kendiliğinden yok etmez. Karşı boşanma davası devam ediyorsa o dosyada gerekli geçici kararlar ayrıca değerlendirilebilir. Bağımsız nafaka davası veya başka koruma kararı da kendi hukuki dayanağına sahiptir. Özellikle 6284 kapsamında verilmiş bir karar, eşler boşanma dosyasını geri aldığı için otomatik olarak kaldırılmış sayılmaz; ilgili kararın süresi, değişiklik ve kaldırma usulü dikkate alınır. Barışma halinde çocukların fiili bakım ve görüşme düzeni mahkemeye doğru aktarılır. Taraflardan biri mevcut karara aykırı fiili durum oluşturmak yerine gerekiyorsa uygun değişiklik talebini ilgili dosyaya sunmalıdır.
Sık sorulan sorular
Davalı istemezse davamı geri alamaz mıyım?
HMK 123 kapsamında geri alma davalının açık rızasına bağlıdır. Feragat farklı bir işlemdir ve daha ağır sonuçlar taşır. Davalının rızası yokken iki yolu aynı kabul etmemek gerekir.
Geri çekme dilekçesi verirsem masraflar iade edilir mi?
Bütün giderlerin iadesi garanti değildir. Harç, kullanılmış gider ve kalan avans ayrı incelenir. Ayrıca karşı vekalet ücreti veya gider yükümlülüğü doğabilir; sona erme kararı okunmalıdır.
Avukatım benim adıma feragat edebilir mi?
Feragat HMK 74 bakımından özel yetki gerektiren işlemlerdendir. Vekaletnamenin kapsamı kontrol edilmelidir. İşlemin hangi talebi kapsadığı ve doğuracağı sonuçlar müvekkille açıkça değerlendirilir.
Davayı geri alırsam karşı dava da biter mi?
Karşı davanın durumu ayrıca değerlendirilir; asıl davanın geri alınması karşı davayı otomatik olarak sona erdirmez. Dosyada birden çok talep varsa her birinin akıbeti belirlenmelidir.