ADAR HUKUK
Aile Mahkemesi Nerede Olur? Görevli ve Yetkili Yeri Bulmak
Aile mahkemesi nerede olur sorusu yalnızca sokak adresi sormaz. Bazen bir ilçede ayrı aile mahkemesi bulunup bulunmadığı, bazen davanın hangi şehirde açılacağı, bazen de mevcut dosyanın hangi salonda görüleceği araştırılır. Bu üç soruyu ayrı cevaplamak doğru başvuru için gereklidir. Bu rehber mahkemenin kuruluşu, görevli mahkeme türü, coğrafi yetki ve fizikî bina arasındaki farkları açıklar; İstanbul örnekleriyle dilekçe ve takip hazırlığının hangi sırayla yapılacağını gösterir.
Takvim günü planlama
Yalnız takvim günü toplar; usul süresi, adli tatil veya resmî tatil uzatması hesaplamaz.
Planlama tarihi: —
Her ilçede ayrı aile mahkemesi olur mu
4787 sayılı Kanun aile mahkemelerinin kuruluş ve görev düzenini belirler. Her ilçede bağımsız bir aile mahkemesi veya ayrı adliye binası bulunduğu varsayılmaz. Aile mahkemesi bulunmayan yerde kanunun öngördüğü görevlendirme çerçevesinde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla dava ve işleri görebilir. Büyük şehirde bir adliye birden çok ilçeye hizmet edebilir; aynı adliyede birden çok numaralı aile mahkemesi yer alabilir. İlçenin belediye sınırıyla mahkemenin yargı çevresi farklı kavramlardır. Güncel kuruluş ve çevre bilgisi resmî adliye sayfalarıyla HSK kararlarından araştırılır; harita aramasında görünen eski bina tek başına yeterli kanıt değildir.
Önce uyuşmazlığın hukuki türü
Boşanma, ayrılık, velayet, kişisel ilişki ve eşler arasındaki mal rejimi talepleri aile hukuku çerçevesinde değerlendirilir. Ancak bir miras uyuşmazlığı veya vesayet işi aile üyelerini ilgilendiriyor diye otomatik aile mahkemesine ait değildir. İstenen sonuç, borcun veya hakkın kaynağı ve özel kanun düzenlemesi belirlenir. Aile mahkemesinin görevi kamu düzeniyle ilgilidir; mahkeme bu hususu kendiliğinden inceleyebilir. Doğru adliye adı yazmak yanlış mahkeme türünü seçmenin sonuçlarını ortadan kaldırmaz. Eşler arasında bağımsız ticari borç veya iş ilişkisi varsa talebin kaynağı ayrıca tartışılır; dava aile bağı üzerinden sınıflandırılmamalıdır.
Boşanma davası hangi yerde açılabilir
TMK 168 boşanma ve ayrılık için eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesini yetkili kılar. Nikâhın kıyıldığı yer, düğün salonunun ilçesi veya avukatın ofisine yakın adliye tek başına bu yetkiyi sağlamaz. Yerleşim yeri sürekli kalma niyetiyle oturulan yer bakımından incelenir. Geçici misafirlik, yazlık veya kısa süreli iş ziyaretiyle kalıcı yaşam ayrılmalıdır. Nüfus adresi önemli olsa da somut tartışmada fiilî yaşam, kira, iş ve okul düzeni gerekebilir. Eşlerden birinin başka şehirde olması yetki seçeneklerinin birlikte araştırılmasını gerektirir.
Diğer aile taleplerinde özel yetki
Boşanma için geçerli olan TMK 168 bütün aile uyuşmazlıklarına aynı şekilde uygulanmaz. Nafaka değişikliği, mal rejimi tasfiyesi, yabancı kararın tanınması veya bazı çekişmesiz işler için özel düzenlemeler ve HMK’nın ilgili kuralları incelenmelidir. Eski boşanmayı gören mahkeme her sonraki taleple otomatik görevli ve yetkili hâle gelmez. Talep ayrı dava gerektiriyorsa tarafların güncel durumuyla uygulanacak kanuni seçenekler araştırılır. Yurt dışı yerleşim ve yabancı vatandaşlıkta milletlerarası yetki, uygulanacak hukuk ve tebligat ayrıca değerlendirilir. Yabancı bir kararın nüfusa kaydı ile mahkemede tanıma veya tenfiz aynı yöntem değildir; belge ve amaç önemlidir.
İstanbul’da adres seçimine örnekler
İstanbul Adalet Sarayı ana bina adresi Çağlayan Meydanı, Şişli Merkez Mahallesi, Abide-i Hürriyet Caddesi No:223, Şişli/İstanbul’dur; genel santral 0212 375 75 75’tir. Bakırköy aile mahkemeleri resmî sayfada Fevzi Çakmak Mahallesi, Ahmet Taner Kışlalı Caddesi No:6, Bahçelievler adresindeki Yenibosna ek binasında gösterilir; ek bina santrali 0212 496 33 00’dır. Gaziosmanpaşa ise 5. Levent Mahallesi, Mareşal Fevzi Çakmak Caddesi B Blok No:29/1, Eyüpsultan adresini yayımlar. Bu santraller doğrudan numaralı mahkeme kalemi değildir. Dosyanın tam adından sonra bina kontrol edilir, adres listesinden yetki sonucu çıkarılmaz.
Numaralı mahkemeyi ve salonu bulmak
Yeni dava tevzi kurallarına göre numaralı aile mahkemesine atanır. Başvurucu belirli hâkimi seçebileceğini veya ilk gittiği kalemin bütün yeni davaları alacağını varsaymamalıdır. Mevcut dosyada ise adliye adı, mahkeme numarası, yıl ve esas numarası birlikte kullanılır. Karar numarası ile esas numarası ayrılır; transfer olmuş dosyada yeni kayıt kontrol edilir. Salon ve kat bilgisi duruşma davetiyesi veya resmî yerleşim planından teyit edilir. Yerleşim değişiklikleri nedeniyle eski oda bilgisi kesin kabul edilmez. İletişimde yalnızca aile mahkemesi veya yedinci mahkeme demek birden çok adliyede aynı numara bulunduğundan yeterli olmayabilir.
Başvuru dosyası ve belgeler
HMK 119 kapsamında dilekçeye taraf kimlikleri, adresleri, olayları, delilleri, hukuki sebepleri ve sonuç talepleri yazılır. Aile davasında evlilik ve çocuk bilgileri, önceki kararlar, gelir ve ihtiyaç belgeleri, varsa protokol ve olaylara ait deliller hazırlanır. Belgelerin hangi iddiayı desteklediği açıklanır. Tanıklar için tebligata elverişli adres ve bilinen olay belirtilir. Yabancı dilde evrak için uygun tercüme ve tasdik araştırılır. Vekil takip ediyorsa vekâletnamenin gereken özel yetkileri kontrol edilir. Yeni dava ile mevcut dosyaya delil verme aynı işlem değildir; evrakın doğru kayıt kanalına sunulması ve alındısının saklanması gerekir.
Dava açma yöntemi ve dosya kaydı
Hukuk ön büro veya tevzi üzerinden yapılan başvuruda harç ve gider avansı ilgili usule göre yatırılır, esas numarası alınır. Elektronik başvuru UYAP’ın kullanıcı yetkisi ve imza şartlarına bağlıdır; sadece e-Devlet’e giriş yapabilmek bütün dava işlemlerini tamamlamak anlamına gelmez. Genel kurum e-postasına dilekçe göndermek veya santrale talep söylemek usulüne uygun kaydın yerine geçmez. Kaydın hangi mahkemeye işlendiği kontrol edilir. Yanlış görev veya yetki kararı verilmişse gönderme talebine ilişkin HMK 20 süreci ve kararın kesinleşme durumuna bağlı süreler ayrıca değerlendirilir; dosyanın kendiliğinden başka yere gittiği varsayılmaz.
Ulaşım, duruşma ve süreler
Resmî açık adres üzerinden güncel toplu taşıma veya araç rotası kurulur. Haritadaki şehir merkezi ya da ana adliye adresi ilgili ek binanın yerini tutmayabilir. Kimlik kontrolü, giriş ve salon arama için zaman ayrılır. Duruşmaya katılamama durumunda gerekçeli mazeret sunulur ve karar izlenir. Yazılı usulde genel cevap süresi tebliğden itibaren iki haftadır; uygun koşullarda aynı süre içinde ek süre istenir. İstinaf kural olarak gerekçeli karar tebliğinden itibaren iki haftadır. Adli tatil, elektronik tebligat ve kesin süreler ayrıca incelenir. Yanlış adrese gitmek bu süreleri otomatik uzatmaz.
Ücret ve adli yardım karşılaştırması
Mahkemenin fizikî binasına göre aile davasının ayrı bir fiyatı belirlenmez. Harçlar talep türü ve tarifeye; gider avansı öngörülen tebligat ve işlemlere bağlıdır. Tanık, bilirkişi, tercüme ve yabancı ülke tebligatı ilave gider yaratabilir. Avukatlık ücreti farklı bir sözleşme kalemidir ve ayrı dava veya istinaf kapsamı açıklanmalıdır. Ödeme gücü olmayan kişi mahkemeden adli yardım isteyebilir; barodan avukat görevlendirme başvurusu ayrı değerlendirilir. Gelir, malvarlığı ve zorunlu gider belgeleri hazırlanır. Bütçe aracı yaklaşık planlama sağlar; mahkemenin eksik avans yatırma kararını veya resmî tahsilat tutarını değiştirmez.
Örnek: belediye ilçesiyle yetkiyi karıştırmak
Bağcılar’da yaşayan bir kişinin nikâhı başka şehirde kıyılmış, son ortak konutu İstanbul’da olmuş olsun. İlk kontrol nikâh dairesinin adresi değildir; eşlerin gerçek yerleşim yeri ve son ortak yaşam şartlarıdır. Bakırköy seçeneği kurulabiliyorsa resmî aile mahkemesi yerleşimi olan Yenibosna ek bina araştırılır. Davanın türü boşanma değil mal rejimi ise ayrıca kendi yetki hükmü incelenir. Dosya açılınca numaralı mahkeme ve esas kaydı alınır. Bu senaryo mahkemenin nerede olduğu sorusuna tek cevap yerine görev, yetki, tevzi ve bina olmak üzere dört ayrı adım gerektiğini ortaya koyar.
Kesinleşme ve nüfus kaydını ayrıca izlemek
Boşanma davasının nerede görüldüğü ile kesinleşmiş kararın nüfus kayıtlarına işlenmesi farklı takip aşamalarıdır. Mahkemeden alınan karar örneğinde doğru taraf ve karar bilgisi kontrol edilir. Kanun yolu süreci tamamlanmadan kesinleşme varsayılmaz. Sonrasında nüfus kaydında medeni durum incelenebilir; kayıtta gecikme veya farklılık varsa ilgili resmî süreç araştırılır. Yabancı ülkede kullanılacak belge için nüfus kayıt örneği her zaman gerekçeli karar ve kesinleşme şerhinin yerine geçmez. Belgenin hangi makam tarafından hangi amaçla istendiği öğrenilir. Doğru mahkeme adresine ulaşmak bu sonraki belge şartlarının tümünün otomatik sağlandığı anlamına gelmez.
Sık sorulan sorular
Nikâhın kıyıldığı yerde mi dava açılır?
Boşanma yetkisinde nikâh yeri tek başına belirleyici değildir. TMK 168’deki eşlerin yerleşim yeri ve son ortak yaşam seçenekleri değerlendirilir; diğer aile talepleri kendi kurallarına tabidir.
İlçemde aile mahkemesi yoksa ne olur?
Kanunun öngördüğü kuruluş ve görevlendirme sistemi incelenir. İlgili adliye başka ilçelere de hizmet verebilir veya asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapabilir; resmî güncel bilgi alınmalıdır.
Yakınımdaki herhangi bir adliyeyi seçebilir miyim?
Fizikî yakınlık kanuni yetkinin yerini tutmaz. Geçerli yetki seçenekleri ve uyuşmazlığın görevli mahkemesi belirlenmeden yakın adliyeye başvurmak usul sorunu doğurabilir.
Mahkeme kalemine telefon etmek dava açar mı?
Hayır. Dava uygun fizikî veya elektronik kayıt kanalında usulüne uygun dilekçeyle açılır. Kayıt belgesi, esas numarası ve ödeme makbuzları alınır; telefon sadece bilgi ve yönlendirme için kullanılır.