Anlaşmalı boşanma nedir?

Uzlaşmanın hukuki niteliği

Anlaşmalı boşanma sıradan bir sözleşmeyle evliliğin sona ermesi değildir. Eşlerin iradesi, evliliğin süresi ve hâkimin uygun bulması birlikte sonuç doğurur. İmzalı protokolün bulunması ile boşanma kararı verilmesi farklı aşamalardır. Mahkemenin gerekli gördüğü değişiklikler eşlerce kabul edilmedikçe başlangıçtaki uzlaşma tek başına hüküm kurulmasına yetmez.

Kanuni şartlar

TMK m.166/3 anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmesini arar. Eşler birlikte başvurabilir veya biri diğerinin açtığı davayı kabul edebilir. Bununla birlikte salt kabul beyanı yeterli değildir. Hâkim tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli, mali sonuçlar ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulmalıdır.

Bir yıllık koşul oluşmamışsa eşlerin imzaladığı metin tek başına anlaşmalı boşanma hükmüne imkân vermez. Somut olayın çekişmeli boşanma sebepleri yönünden değerlendirilmesi gerekebilir. Koşulları atlamak için gerçeğe aykırı olay veya tanık anlatımı oluşturulamaz.

Hukuki dayanak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — Adalet Bakanlığı (https://mevzuat.adalet.gov.tr/mevzuat/103249). İlgili maddeler, yukarıdaki konuya özgü açıklamayla birlikte okunmalıdır.

Protokolün kapsamı

Protokolde boşanma iradesi, eşler arasındaki yoksulluk nafakası ve tazminat düzeni, çocukların velayeti, kişisel ilişki ve bakım giderleri açık yazılmalıdır. Hangi ödemenin kime, ne zaman ve nasıl yapılacağı tereddüt yaratmamalıdır. Çocukla ilgili hükümler tarafların birbirine verdiği ödünlerin karşılığı gibi kurulamaz.

Mal rejimi, ziynet, konut kullanımı, kredi ve borçlar ayrıca değerlendirilir. Bu alanların her birinin anlaşmalı boşanmanın zorunlu unsuru olduğu varsayılamaz; ancak geniş feragat ve ibra ifadeleri önemli sonuçlar doğurabilir. Belirli bir taşınmaz için tapu devri öngörülüyorsa taşınmazın doğru tanımı ve yerine getirme biçimi önemlidir.

Hukuki dayanak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — Adalet Bakanlığı (https://mevzuat.adalet.gov.tr/mevzuat/103249). İlgili maddeler, yukarıdaki konuya özgü açıklamayla birlikte okunmalıdır.

Hâkimin denetimi neden gereklidir?

Eşlerin imzaladığı metin mahkemeyi her koşulda bağlamaz. Hâkim eşlerin ve çocukların menfaatlerini gözeterek değişiklik önerebilir. Bu değişikliklerin de taraflarca kabul edilmesi gerekir. Böylece anlaşma, yalnız kâğıt üstünde bir uzlaşma olmaktan çıkar ve kararın parçası olacak ölçüde denetlenir.

Çocuk için hiç katkı ödenmemesi veya uygulanması imkânsız bir görüşme takvimi hâkimin incelemesini gerektirebilir. Tarafların boşanmak için acele etmesi, çocuğun bakım ve eğitimiyle ilgili güncel ihtiyaçların göz ardı edilmesini haklı kılmaz.

Duruşmaya katılım ve temsil

Kanun tarafların bizzat dinlenmesini aradığından, avukatın bulunması kişisel irade açıklamasının yerine geçmez. Yurt dışında yaşayan taraf bakımından katılımın hangi usulle sağlanabileceği önceden dosya ve mahkemenin uygulaması üzerinden değerlendirilmelidir. Genel bir internet örneğinden hareketle her dosyada aynı yöntemle boşanılacağı kabul edilmemelidir.

Duruşma öncesi protokolün son hâlinin her iki tarafça anlaşılması gerekir. Sözlü anlatımla yazılı metin çelişiyorsa bu farklılık giderilmelidir. Bir tarafın baskı altında olduğunu söylemesi veya önemli bir maddeden vazgeçmesi hâlinde hâkimin serbest irade ve uzlaşma incelemesi etkilenir.

Çocuklar için uygulanabilir plan

Velayet, çocuğun günlük ikamet düzeni ve kişisel ilişki ayrı başlıklardır. Hafta sonları, resmî ve dini bayramlar, yarıyıl ve yaz tatilleri açık bir takvimle ele alınabilir. Teslim ve dönüş saatleri ile okulun bulunduğu şehir gibi pratik konular belirsiz bırakılmamalıdır.

İştirak nafakasının tutarı, ödeme tarihi ve varsa artış düzenlemesi yazılır. Olağan giderlerle özel okul, beklenmeyen tedavi veya yurt dışı eğitim gibi farklı giderler karıştırılmamalıdır. Gelecekteki koşul değişikliklerinin çocuk yararı doğrultusunda yeni değerlendirme gerektirebileceği bilinmelidir.

Ödeme ve malvarlığı örneği

Örnek olarak bir eş diğerine belirli bir tutarı üç taksitle ödeyecek, araç da devredilecek olsun. Tutar, vade, ödeme hesabı ve aracın bilgileri belirtilmeden yalnız bütün haklar ödenmiştir denmesi sonradan ispat sorunu doğurabilir. Gerçekleşmemiş bir işlem gerçekleşmiş gibi yazılmamalıdır.

Taşınmaz ve kredi konusunda bankanın sözleşmeden doğan hakları eşlerin kendi aralarındaki anlaşmadan ayrı olabilir. Eşlerden birinin krediyi üstleneceği yönündeki protokol, bankayı kendiliğinden borçlu değişikliğine zorlamaz. Üçüncü kişilerle ilişkiler ayrıca çözülmelidir.

Karardan sonraki işlemler

Tek duruşmada karar verilmesi ile evliliğin aynı anda sona ermesi farklıdır. Gerekçeli karar, tebligat, kanun yolu ve kesinleşme aşamaları takip edilir. Nüfus kaydının güncellenmesi ve protokolde üstlenilen edimlerin yerine getirilmesi kontrol edilir.

Protokoldeki bir borç yerine getirilmezse izlenecek yol, hükümde nasıl düzenlendiğine ve edimin niteliğine göre belirlenir. Boşanma kararının bulunması her sözleşme cümlesinin doğrudan aynı yöntemle icra edilebileceği anlamına gelmez. Karar metni ile protokol birlikte okunmalıdır.

Feragat ve ibra ifadeleri neden somut yazılmalıdır?

Tarafların birbirinden hiçbir hak ve alacağı kalmadığına ilişkin geniş bir cümle, beklenmedik yorum tartışmalarına yol açabilir. Nafaka, boşanma tazminatı, ziynet ve mal rejimi birbirinden farklı taleplerdir. Metinde hangi haktan vazgeçildiği ve hangisinin saklı tutulduğu anlaşılmalıdır. Bir taraf mal rejimi talebini sonradan ileri sürmek istiyorsa yalnız bunu konuşmuş olmakla yetinmemeli, yazılı metnin kapsamını kontrol etmelidir.

İbra beyanının fiilen yapılmış ödemeyi mi, ileride yapılacak ödemeyi mi anlattığı da önemlidir. Henüz teslim edilmeyen ziynetin teslim edilmiş gibi yazılması tarafı ispat güçlüğüne sokabilir. Metin gerçekleşen olayları doğru göstermeli; gelecekteki yükümlülükleri vade ve koşullarıyla ayırmalıdır. Hukuki anlamı bilinmeyen kalıp sözcüklerin internetten alınması yerine her hükmün pratik sonucu okunmalıdır.

Protokol taslağından uygulanabilir hükme

Bir borcun tutarı, vadesi ve konusu belirli değilse tarafların iyi niyeti daha sonra çıkan uyuşmazlığı çözmeye yetmeyebilir. Araç devrinde plaka ve tanımlayıcı bilgiler, taşınmazda tapu bilgileri, para ödemesinde miktar ve tarih açıklaştırılır. Edimin gerçekleşmesi için başka bir kurum veya üçüncü kişinin onayı gerekiyorsa bu unsur ayrıca değerlendirilir. Gerçekleşmesi tarafların gücünü aşan koşullar fark edilmeden üstlenilmemelidir.

Örnek olarak aile konutunda bir süre oturmaya devam edecek eşin kira ve aidat ödemeleri belirsiz bırakılabilir. Bu durumda tahsis süresi, zorunlu giderler ve kullanımın bitişi yeni uyuşmazlık yaratabilir. Protokol yalnız boşanma gününü değil, tarafların ayrı hayat kuracağı dönemi de anlaşılır biçimde düzenlemelidir. Çocukların okuldan alınması ve eşyalarının paylaşımı gibi uygulama ayrıntıları da gerektiğinde ele alınabilir.

Uzlaşma bozulursa ve koşullar değişirse

Tarafların protokol üzerinde önce uzlaşmış olması, duruşmada iradelerini açıklamadan önce her koşulda aynı kabulü sürdürmek zorunda oldukları anlamına gelmez. Bir eşin gerekli bir konuda anlaşmadan dönmesi halinde anlaşmalı boşanma şartları yeniden değerlendirilir. Böyle bir değişiklikte önceki dosyanın usul durumu, iddia ve taleplerin kapsamı planlanmalıdır. Çekişmeli yargılamanın nasıl sürdürüleceği otomatik bir internet formuyla belirlenemez.

Boşanma sonrasında özellikle çocukların ihtiyaçları ve tarafların ekonomik koşulları değişebilir. Bütün protokol hükümlerinin aynı değiştirilebilirlik rejimine tabi olduğu düşünülmemelidir. Çocuk düzeni, nafaka ve belirli malvarlığı edimleri kendi hukuki kurallarıyla incelenir. Değişiklik istemi için yeni olayın gerçekten neyi etkilediği ve önceki hükmün neden yetersiz kaldığı açıklanmalıdır.

İmzadan önce son okuma örneği

Örnek olarak protokolde eşe ödenecek tazminat ile çocuk için aylık ödeme tek tutar altında yazılmış olsun. Bu ifade hangi hakkın ne zaman sona ereceği ve hangi ödemenin çocuğa ait olduğu bakımından belirsizlik yaratabilir. Her borcun türü, miktarı ve vadesi ayrılarak hükmün okunabilirliği artırılır. Aynı şekilde tapu devri ve konutta geçici oturma hakkı ayrı maddelerle gösterilir.

Karşı örnekte taraflar yalnız taşınmazı nasıl paylaşacaklarında anlaşamamış fakat boşanmanın zorunlu sonuçlarında uzlaşmış olabilir. Mal rejimi uyuşmazlığının ayrıca bırakılmasının mümkün olup olmadığı, kullanılan protokol ifadeleri ve dava durumu üzerinden değerlendirilir. Her anlaşmazlığın aynı nitelikte olduğu varsayılmaz. Son okuma sırasında tarafların kimlik ve adresleri, çocuk bilgileri, ödeme hesapları ve metindeki tarihler kontrol edilir.

Örneğin ödeme günü tatil gününe denk geldiğinde taraflar arasında gereksiz belirsizlik oluşmaması için vade düzeni açık yazılabilir. Bunun yanında hükümde mümkün olmayan bir devir vaadi bulunup bulunmadığı kontrol edilir. Tarafların imzası, üçüncü kişiye ait bir malı devretme yetkisi yaratmaz. Gerçekleştirilebilirlik, anlaşmanın açıklığı kadar önemlidir.

Sık sorulan sorular