Araç satış sözleşmesi nedir?

Satış borcu ile mülkiyet devri

Satış ilişkisinde bedel ödeme, aracı teslim etme ve mülkiyeti devretme yükümlülükleri bulunur. Tescilli araçta kanunun aradığı noterlik işlemi özel önem taşır. Tarafların kendi aralarında yazdığı belge bazı fiili ödemeleri açıklasa da kanuni devrin yerine geçtiği kabul edilmemelidir. Araç henüz teslim edilmemiş olabilir veya noter devrine rağmen bedel tartışması sürebilir. Hangi aşamanın tamamlandığı ayrı ayrı belirlenir. Araç kimliği, şasi bilgisi, satış bedeli ve taraf sıfatlarının doğru kaydedilmesi sonradan doğacak uyuşmazlıkların çözümünü kolaylaştırır.

Noterlikte işlem zorunluluğu

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu 20, tescilli araçların satış ve devrinin noter tarafından yapılmasını düzenler; noter dışında yapılan satış ve devir geçersizdir. Maddenin kayıt, borç ve devir engeli kontrolleri işlemde önemlidir. Sadece ruhsatın alıcıya bırakılması veya satış bedelinin gönderilmesi bu şekil koşulunu tamamlamaz. Geçersiz işlem sonrasında ödeme ve kullanım nedeniyle doğan talepler ayrı hukuki değerlendirme gerektirir. İnternetteki eski metinlerde görülen tarihsel ücret tutarları bugünkü satış maliyeti gibi aktarılmamalıdır. İşlem günü geçerli mevzuat ve tarife uygulanır.

Güvenli ödeme sisteminin rolü

Ticaret Bakanlığının resmî açıklamasına göre 27 Eylül 2024 tarihinden itibaren ikinci el motorlu kara taşıtı satışında nakit, havale veya EFT gibi yöntemlerle yapılan ödemelerde güvenli ödeme sistemi zorunludur. Satıcı sistemde kayıt oluşturur; alıcı kendisine iletilen referansla bilgileri kontrol ederek tutarı sistem hesabına aktarır. Noter devriyle ödeme süreci birbirine bağlanır. Bu düzen, sıradan kişisel hesaba para gönderilmesini aynı işlem kabul etmez. Satış türü ve özel durumlar noterlik ile yetkili ödeme kuruluşundan teyit edilir. Bedelin gerçeğe uygun kaydı da ayrıca önemlidir.

Satıcı, malik ve temsil yetkisi

Satışı yapan kişinin kayıtlı malik veya yeterli yetkiye sahip temsilci olması gerekir. Vekâletnamede araç satışı ve gerektiğinde bedel tahsili gibi yetkilerin kapsamı incelenir. Şirket aracında temsil düzeni, birden fazla malik veya miras ilişkisinde ilgili kişilerin hakları ayrıca değerlendirilir. Anahtarı elinde bulunduran kişi otomatik satış yetkilisi değildir. Vekilin kendisiyle işlem yapması veya çıkar çatışması gibi özel durumlar farklı kurallara tabi olabilir. Kimlik ve yetki incelemesi ödeme öncesinde planlanmalıdır; yalnız aracı gösteren kişinin sözlü beyanına güvenilmemelidir.

Gerekli belgeler ve kayıt kontrolü

Kimlik, araç tescil bilgileri, temsil varsa uygun vekâlet veya şirket kayıtları, işlemde gereken sigorta ve ödeme sistemi bilgileri hazırlanır. Trafik borçları, vergi, rehin veya devir engeli gibi kayıtların etkisi incelenir. Her haciz kaydının aynı sonucu doğurduğu veya bütün borçların sonradan alıcıya geçtiği yönünde genelleme yapılmamalıdır. Noter sistemindeki kontrolün sonucu ve engelin hukuki niteliği önemlidir. Yabancı kişi, miras, engelli aracı veya özel statülü taşıtta ek belge ve sınırlamalar bulunabilir. Önceden noterlikle belge listesi netleştirilmelidir.

Sigorta, muayene ve teslim

Satışın yapılabilmesi için yürürlükteki zorunlu mali sorumluluk sigortası kuralları kontrol edilir. Eski uygulamadaki satış sonrası süre açıklamalarına dayanılarak alıcının hiçbir poliçe hazırlığı yapmasına gerek olmadığı düşünülmemelidir. Muayene ve kayıt koşulları da güncel sistem üzerinden değerlendirilir. Hukuki devir ile fiziksel teslim zamanı aynı olmayabilir. Anahtar, ruhsat veya geçici belge, ekipman ve araç içindeki eşyanın teslimi tutanakla belirlenebilir. Kaza, ceza ve kullanım tartışmalarında devir ve teslim saatleri önem kazanır. Taraflar bu zamanları belirsiz bırakmamalıdır.

Ayıp ve kilometre tartışmaları

Noter satışı, araçtaki bütün ayıpların alıcı tarafından bilindiği veya satıcının her sorumluluktan kurtulduğu anlamına gelmez. Satıcının sıfatına göre TBK veya tüketici mevzuatı uygulanabilir. Kilometre, ağır hasar, değişen parça ve vaat edilen özellikler hakkında kayıtlar korunur. Ekspertiz raporu yararlı olabilir; kapsamı dışında kalan her sorunu kesin dışlamaz. Ayıbın öğrenilmesi ve bildirilmesi bakımından ilgili kanuni süreler ayrıca araştırılır. Genel bir tek süre bütün araç satışlarına uygulanmamalıdır. İlanda ve yazışmalarda verilen somut taahhütler sözleşme değerlendirmesinde önemlidir.

Örnek: ödeme yapıldı devir olmadı

Alıcı bedeli doğrudan satıcının hesabına gönderip aracı teslim almış fakat noter devri gerçekleşmemiş olabilir. Bu durumda fiili kullanım, tescilli mülkiyet ve geçersiz satış ilişkisi birlikte incelenir. Paranın iadesi veya başka talepler için dekont, yazışma ve teslim kayıtları saklanır. Salt anahtar teslimiyle kanuni şeklin tamamlandığı savunulamaz. Öte yandan her ödeme anlaşmazlığının otomatik dolandırıcılık olduğu da söylenemez; başlangıçtaki irade ve olayın koşulları araştırılır. Kullanılacak hukuk ve ceza yolları somut delillere göre değerlendirilir.

İptal, iade ve başvuru yolları

Noterde imzalanan araç satışı sırf taraflardan biri sonradan vazgeçti diye tek yanlı olarak her zaman geri alınamaz. Hata, hile, ayıp, yetkisiz temsil veya ödeme ihlali farklı koşullar doğurur. Tarafların anlaşarak geri devir yapması da yeni işlem ve masraf gerektirebilir. Dava türüne göre görevli mahkeme ve dava şartı arabuluculuk araştırılır. Tüketici işlemiyle iki özel kişinin satışı aynı görev kurallarına tabi olmayabilir. İhtiyati koruma gerekip gerekmediği de ayrıca değerlendirilir. Tebligat ve öğrenme tarihleri kaydedilmeli, genel internet süreleriyle yetinilmemelidir.

Resmî kaynak ve işlem maliyeti

Karayolları Trafik Kanunu 20 noterlik şeklinin, Ticaret Bakanlığı açıklaması güvenli ödemenin, TBK ise satış ve ayıp sorumluluğunun temel çerçevesini sunar. Bakanlığın güncel açıklaması ödeme adımlarını gösterir; her özel durumu çözmüş yargı kararı değildir. Noter ücreti, değer veya mevzuata bağlı diğer kalemler ile ödeme sistemi bedeli birbirinden ayrılmalıdır. İşlem öncesi güncel döküm alınır. Satış sözleşmesinin nüshası, dekontlar ve teslim kayıtları birlikte saklanır.

Sık sorulan sorular