Cayma hakkı nedir?

Kavram ve gerekçe aranmaması

Cayma hakkı ayıp iddiasından farklıdır. Ürün kusursuz olsa bile ilgili sözleşme türünde hak tanınmış ve istisna bulunmuyorsa kullanılabilir. Buna karşılık mağazadan alınan her üründe kanuni gerekçesiz iade hakkı olduğu söylenemez. Satıcının gönüllü değişim politikası kanuni caymadan ayrıdır. Önce sözleşmenin mesafeli, taksitle veya başka özel düzenlemeye tabi olup olmadığı belirlenir.

Mesafeli satışta temel süre

Mesafeli sözleşmelerde kural olarak on dört günlük cayma süresi vardır. Malda teslim, hizmette sözleşmenin kurulması başlangıç bakımından önem taşır. Bir siparişin ayrı teslimleri, çok parçalı mallar ve düzenli teslimler için özel başlangıç kuralları bulunur. Mal satıcıdan kargoya verildiğinde tüketiciye teslim edilmiş sayılmaz. Teslimden önce de ilgili mal sözleşmesinden cayma mümkündür.

Diğer sözleşmelerden farkı

Taksitle satışta kanuni cayma süresi yedi gün; tüketici kredilerinde on dört gün gibi farklı düzenlemeler bulunur. Bu sürelerin başlangıcı, bildirimi ve sonuçları aynı değildir. Her sözleşmeye internet alışverişindeki teslim ölçütünü uygulamak yanlıştır. Finansal hizmetler ve işyeri dışında kurulan sözleşmeler de kendi özel hükümleriyle değerlendirilmelidir. Sözleşmedeki başlık tek başına nitelendirmeyi bitirmez.

Bildirim nasıl yapılır?

Mesafeli sözleşmede süresi içinde yazılı veya kalıcı veri saklayıcısı yoluyla açık cayma bildirimi yöneltilmesi yeterlidir. Platformun sunduğu cayma sistemi ve kayıtları kullanılabilir; ispat için alındı ve zaman bilgisi tutulur. Yalnız ürünü haber vermeden kargolamak yerine sözleşmeden vazgeçme iradesi belirgin olmalıdır. Telefon görüşmesinin ispatı sorun yaratabileceğinden kayıtlanabilir bildirim önem taşır.

İade süreci ve 2026 düzeni

Ticaret Bakanlığının 17 Ağustos 2026 tarihli güncel açıklamasına göre tüketici cayma bildiriminden itibaren on dört gün içinde malı geri gönderir. Satıcının iade süresinin başlangıcı belirtilen taşıyıcıya teslim, başka taşıyıcıyla gönderimde satıcıya ulaşma; teslim edilmemiş mal ve hizmette cayma bildirimi esaslarına göre ayrılır. Eski metinlerdeki on günlük gönderim bilgisini otomatik güncel kabul etmemek gerekir.

Kargo masrafı kimde?

Güncel düzende ön bilgilendirmede belirtilen taşıyıcıyla iadede tüketici iade masrafından sorumlu tutulamaz. Taşıyıcı belirtilmemişse de tüketiciden iade bedeli talep edilemez. Belirtilen taşıyıcının tüketicinin bulunduğu yerde şubesi yoksa satıcı ilave masraf olmadan malı aldırmalıdır. Platformdan kaynaklanan bilgilendirme eksikliklerinde özel sorumluluk hükümleri ayrıca değerlendirilir. Başka taşıyıcının isteğe bağlı seçilmesi ayrı ele alınır.

İstisnaların somut incelenmesi

Kişiye özel üretilen ürün, çabuk bozulabilen mal, şartları oluşmuş hijyen ürünü ve belirli tarihli bazı hizmetler istisna kapsamında olabilir. Her açılan kutu hijyen istisnası değildir; ürünün niteliği ve koruyucu unsurun açılması birlikte aranır. Dijital içerik ve hemen ifaya başlanan hizmetlerde özel şartlar kontrol edilir. İstisna, ayıplı mal veya hizmet sorumluluğunu otomatik ortadan kaldırmaz.

Eksik bilgilendirme

Cayma hakkı konusunda gerektiği gibi bilgilendirilmediğinde tüketici normal on dört günlük süreyle bağlı olmayabilir; kanunda ve yönetmelikte uzatılmış süre sınırı bulunur. Bilgilendirmenin yapıldığını ispat yükü ilgili profesyonel taraftadır. Ancak eksik bilgilendirme iddiası bütün sözleşmelerde süresiz iade hakkı yaratmaz. Ön bilgilendirme metni, sipariş anındaki sürüm ve onay kayıtları istenmelidir.

Örnek ve karşı örnek

İnternetten alınan standart gömleği süresinde ve istisna bulunmadan iade etmek caymaya örnektir. Ölçüye göre özel dikilen elbisede sırf beğenmeme nedeniyle aynı hak bulunmayabilir. Özel dikim ürünün yanlış ölçüyle teslimi ise ayıp konusudur. Dosyada sipariş, teslim tarihi, ön bilgilendirme, cayma bildirimi, kargo fişi ve ödeme belgesi birlikte tutulur; cayma ile ayıp gerekçesi açık ayrılmalıdır.

Birden fazla teslimde süre başlangıcı

Tek siparişin malları ayrı günlerde teslim ediliyorsa veya mal birden çok parçadan oluşuyorsa yönetmelikteki özel başlangıç kuralları uygulanır. Düzenli teslim sözleşmelerinde ise ilk teslimin rolü farklıdır. Bu nedenle bütün siparişlerde ilk kargo tarihini esas almak doğru değildir. Siparişin tek mi ayrı sözleşmeler mi oluşturduğu, teslim alan üçüncü kişinin tüketici tarafından belirlenip belirlenmediği ve taşıyıcıya teslim günü ayrıca incelenir. Örneğin mobilyanın eksik parçasının sonradan gelmesiyle tamamen bağımsız başka siparişin geç teslimi aynı hesap değildir. Teslim fişleri ve sipariş numaraları bu ayrımı göstermelidir. Süre hesaplanırken paketlerin geliş sırasının yazılması, hangi olayın kanuni başlangıç olduğu sorusunu somutlaştırır.

Cayma bildiriminde ispat

Tüketicinin süresinde cayma iradesini yöneltmesi ile satıcının iade talebini kabul butonuna basması farklı aşamalardır. Kanuni hakkın kullanımı satıcının keyfi onayına bağlı kılınamaz. Bununla birlikte tüketici bildirimin içeriğini, muhatabını ve zamanını gösterebilmelidir. Platform mesajı, e-posta veya başka kalıcı veri saklayıcısı kayıtları bu amaçla kullanılabilir. Sadece ürünün kargo barkodunu almak, cayma iradesinin satıcıya ne zaman yöneltildiğini her durumda göstermez. Bildirimde sipariş numarası, ürün ve sözleşmeden cayma talebi açık yazılır; teslim ve gönderim belgeleriyle ilişkilendirilir. Satıcının cevap vermemesi halinde de ilk bildirim kaydı saklanır. Tartışma iade kabul edilmedi düzeyinde bırakılmadan kanuni bildirim ve fiili gönderim adımları ayrılır.

Eksik bilgilendirmede uzayan süre

Mesafeli sözleşmede cayma hakkında gerektiği gibi bilgi verilmemişse tüketici normal on dört günlük süreyle bağlı olmayabilir. Yönetmelik bu durumda olağan cayma süresinin bitiminden itibaren bir yıllık son sınır ve sonradan gereği gibi bilgilendirmeyle yeniden başlayan on dört günlük düzeni öngörür. Bu özel mekanizma her sözleşmede süresiz vazgeçme hakkı oluşturmaz. Satıcının sipariş anında hangi metni gösterdiği, bu metnin tüketiciye verilip verilmediği ve ispat kayıtları incelenir. Güncel internet sayfasındaki metin geçmişteki siparişe ait bilgilendirmeyi tek başına kanıtlamayabilir. Tüketici de hangi bilginin eksik olduğunu somutlaştırmalıdır. İstisna kapsamındaki sözleşme ile bilgilendirme eksikliği konusu birbirine karıştırılmadan ilgili madde bütünü değerlendirilir.

Gönüllü iade politikası

Satıcı kanunun verdiğinden daha geniş bir iade veya değişim imkânı sunabilir. Otuz günlük gönüllü iade politikasıyla kanuni on dört günlük cayma aynı kuruma dönüşmez; ek politikanın şartları ayrı okunur. Gönüllü imkân, kanuni hakkı daraltmak için kullanılamaz. Örneğin kanuni cayma koşulları oluşmuşken yalnız hediye çeki verileceğinin söylenmesi ilgili iade yükümlülüğünü değiştirmez. Buna karşılık kanuni süreden sonraki ek değişim hakkı kendi açıklanan şartlarıyla değerlendirilebilir. Başvuruda hangi hakkın kullanıldığı açık belirtilmelidir. Satış anındaki politika, reklam, e-posta ve sözleşme kaydı tutulur. Sonradan değişen internet metni geçmişte verilen daha geniş taahhüdün hiç bulunmadığını otomatik göstermez; zaman ve içerik birlikte incelenir.

Sık sorulan sorular