ADAR HUKUK
Evlilik İptali Süresi: Altı Ay, Beş Yıl ve Butlan Ayrımı
Evlilik iptalinde süre, dava sebebine göre belirlenir. Nispi butlandaki altı ay ve beş yıl ile mutlak butlanı ve kısa evlilikte boşanmayı ayırın.
Süre hesabından önce iptal sebebi belirlenir
Evliliğin iptali ile boşanma farklı işlemlerdir. İptal davasında evlenmenin kurulduğu anda var olan kanuni sakatlık araştırılır. Mutlak butlan ve nispi butlan ayrımı yapılmadan bütün olaylara tek bir süre uygulamak yanlış sonuca götürebilir. Evliliğin birkaç hafta sürmesi veya eşlerin sonradan anlaşamaması süreyi ya da iptal hakkını kendiliğinden yaratmaz.
Nispi butlanda iki ayrı son gün
TMK m.152, nispi butlan bakımından sebebin öğrenilmesinden veya korkunun etkisinin kalkmasından başlayan altı aylık süre ile evlenmeden itibaren beş yıllık üst sınırı birlikte düzenler. İki tarihin ayrı hesaplanması gerekir. Altı aylık süreyi henüz doldurmamış olmak, evlenmeden sonraki beş yıllık sınır aşılmışsa tek başına yeterli değildir. Ay hesabı, rastgele 180 gün kabul edilerek yapılmamalıdır.
Öğrenme tarihi nasıl hazırlanır?
Öğrenilen bilginin ne olduğu, ne zaman ve hangi yolla edinildiği yazılmalıdır. Sağlık belgesi, yazışma, tanık veya resmi kayıt, hem iptal sebebi hem öğrenme tarihi bakımından farklı değer taşıyabilir. Örneğin bir raporun düzenlenme tarihi ile eşin rapordan haberdar olduğu tarih aynı olmayabilir. Dava hazırlığında bu iki kayıt ayrı tutulur; süreyi başlatan hukuki olgunun hangisi olduğu açıklanır.
Mutlak butlana aynı süre uygulanır mı?
TMK m.152’deki süre, bütün evlenmenin geçersizliği iddiaları için ortak kural değildir. Mutlak butlan sebepleri TMK m.145 ve devamında ele alınır. Dava açabilecek kişiler, savcının rolü ve bazı sebeplerin sonradan ortadan kalkmasının etkisi ayrıca incelenir. Eşin mevcut evliliği veya yasak hısımlık iddiasını nispi butlanın öğrenme süresiyle değerlendirmek doğru değildir.
Dava dosyası ve kararın etkisi
Nikâh belgesi, tarafların kimlik ve adres kayıtları, evlenme anındaki durum ve sebebe ilişkin deliller birlikte hazırlanır. Butlan kararı verilinceye kadar evlilik hukuki sonuç doğurur. Çocukların durumu, iyiniyet, nafaka ve malvarlığı sonuçları ayrıca değerlendirilir. Dava adının iptal olması, geçmişteki bütün işlemlerin kendiliğinden yok sayılacağı anlamına gelmez.
Sık sorulan sorular
Evlilik iptali için her zaman altı ay mı var?
Hayır. Önce mutlak ve nispi butlan ayrımı yapılır; TMK m.152’deki altı ay ve beş yıl nispi butlan bakımından değerlendirilir.
Bir aylık evlilik doğrudan iptal edilir mi?
Süre tek başına iptal sebebi değildir. Evlenme anındaki kanuni sakatlığın gösterilmesi gerekir.
Beş yıl dolmadan öğrenirsem ne yapmalıyım?
Öğrenme tarihi ile beş yıllık üst sınır birlikte kontrol edilmeli, en erken dolacak hak düşürücü süre esas alınmalıdır.