Kastın konusu suçun unsurlarıdır
Doğrudan kast incelemesinde failin fiili ve suçun maddi unsurlarını bilerek ve isteyerek gerçekleştirmesi ele alınır. Kişinin hareketi yapmış olduğunu kabul etmesi, iddianamede ileri sürülen bütün unsurları kabul ettiği anlamına gelmez. Örneğin bir belgeyi düzenlemek ile belgenin gerçeğe aykırılığını bilmek farklı ispat konularıdır.
Suçun özel bir amaç veya saik aradığı hâllerde bu unsur da ayrıca gösterilmelidir. Genel kastın varlığından özel amacın otomatik olarak doğduğu varsayılamaz. Olay öncesi yazışmalar, kullanılan araç, hedef seçimi ve olay sonrası davranış ancak birbirleriyle ve maddi bulgularla birlikte değerlendirilir.
Öngörme ile kabullenme ayrımı
Olası kastta kişinin suçun unsurlarının gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işlemesi değerlendirilir. Bilinçli taksirde ise öngörülen neticenin gerçekleşmeyeceğine ilişkin tutum önemlidir. 'Sonucu öngörmüş olmalıydı' ifadesi, fiilen öngörmenin ve kabullenmenin yerine geçmez.
Bu nedenle savunma veya iddia, kişinin iç dünyasını tek bir cümleyle açıklamak yerine dış dünyadaki verilere dayanmalıdır. Tehlikenin yoğunluğu, yapılan uyarılar, kaçınma imkânı, alınan önlemler, araçların kullanılış şekli ve davranışın sürdürülmesi somutlaştırılır. Aynı netice, farklı olay koşullarında farklı kusur türleriyle ilişkilendirilebilir.
Dikkat ve özen yükümlülüğünün kaynağı
Taksirde önce hangi dikkat ve özen kuralının ihlal edildiği belirlenir. Mesleki standart, trafik düzenlemesi, iş güvenliği önlemi veya olayın gerektirdiği davranış açıkça gösterilmelidir. Ardından ihlal ile gerçekleşen sonuç arasındaki nedensellik ve sonucun kişiye yüklenebilirliği tartışılır.
Birden fazla kişinin bulunduğu olayda herkesin sorumluluğu kendi davranışına göre değerlendirilir. İşyerinde yönetici olmak, araç sahibi olmak veya olay yerinde bulunmak tek başına bütün sonucu o kişiye yüklemeye yetmez. Bilirkişi teknik eksikliği açıklayabilir; suçun hukuki niteliğini belirleme görevi mahkemeye aittir.
Dosyada ayrımı görünür kılmak
İnceleme tablosunun her satırında davranış, bilinen risk, mevcut önlem, beklenen sonuç ve bunu doğrulayan delil bulunmalıdır. Kamera görüntüsünün öncesi ve sonrası korunmalı; yalnız son saniyeler üzerinden niyet çıkarılmamalıdır. TCK m.23 kapsamında ağırlaşan neticeye ilişkin sorumluluk da ayrı bir sorudur.
DOSYA HAZIRLIĞI
Başvurmadan önce kontrol edin
- İhlal edildiği ileri sürülen kural açık mı?
- Öngörme ve kabullenme için hangi delile dayanılıyor?
- Olayın öncesi ve sonrası birlikte incelendi mi?
- Her kişinin fiili ve sonucu ayrı eşleştirildi mi?
Sık sorulan sorular
Ağır bir sonuç mutlaka olası kast anlamına gelir mi?
Hayır. Neticenin ağırlığı tek başına kusur türünü belirlemez; öngörme, tutum ve olayın somut koşulları incelenir.
Bilirkişi kişinin kastına kesin karar verebilir mi?
Teknik bulgular bilirkişiden alınabilir; kast ve suç vasfı hakkında hukuki değerlendirme mahkemeye aittir.
KURALDAN KAYNAĞA
İlgili kanun maddeleri
Kanun metni ile bu rehberdeki açıklamalar ayrı içeriklerdir. Maddelerdeki değişiklik, iptal ve geçiş notları birlikte okunmalıdır.