Hazırlıktan doğrudan icraya geçiş
Araç temin etmek, yer araştırmak veya bir kişiyle konuşmak bağlamına göre hazırlık hareketi olabilir. Fiilin suçun icrasına doğrudan yönelip yönelmediği, ilgili suçun kanuni tanımı üzerinden açıklanır. Soyut bir 'niyet vardı' değerlendirmesi yeterli değildir.
Elverişlilik de olaydan kopuk olarak değil; kullanılan araç, hedef, zaman, mesafe ve somut şartlarla ele alınır. İddianamede hangi davranışla icraya başlandığı açıkça gösterilmeli; savunmada aynı davranışın hazırlık aşamasında kaldığı ileri sürülüyorsa bunun nedeni somutlaştırılmalıdır.
Tamamlanmamanın sebebi
TCK m.35 bakımından suçun kişinin elinde olmayan nedenlerle tamamlanmaması değerlendirilir. Kolluğun müdahalesi, mağdurun direnmesi veya kullanılan aracın etkisiz kalması gibi olguların gerçekleşme sırası önemlidir. Failin zaten tamamlayamayacağı aşamada 'vazgeçtim' demesi, gönüllü vazgeçmenin koşullarını tek başına sağlamaz.
Suç tamamlanmışsa artık teşebbüs hükümleriyle sonuca gidilmez. Zararın sonradan giderilmesi, koşulları varsa etkin pişmanlık veya başka bir düzenleme kapsamında incelenir. Gönüllü vazgeçme ile etkin pişmanlık aynı kurum değildir.
Gönüllü vazgeçmede aktif önleme
İcra hareketlerinden gönüllü vazgeçilmesi veya kişinin kendi çabasıyla suçun tamamlanmasını yahut neticenin gerçekleşmesini önlemesi farklı olay biçimleridir. Vazgeçme nedeniyle hedeflenen suçtan ceza verilmemesi, o ana kadar tamamlanmış başka bir suçun hiç oluşmadığı anlamına gelmez.
Birden fazla failin bulunduğu dosyada TCK m.41 ayrıca incelenir. Bir kişinin geri çekilmesiyle diğerlerinin eylemlerinin sona ermesi aynı şey değildir. Vazgeçen kişinin tamamlanmayı önlemek için ne yaptığı, kimin davranışına etkide bulunduğu ve bu çabanın zamanlaması kayda geçirilir.
İspat için olay sırası
Kamera, mesaj, arama kaydı ve tanık anlatımı dakikasıyla birlikte sıralanır. Müdahalenin öncesi ile sonrası karıştırılmamalıdır. Maddi zarar doğmadığı savunması, tamamlanmış bir tehlike suçunda tek başına teşebbüs sonucunu doğurmayabilir; suçun netice arayıp aramadığı da belirlenmelidir.
DOSYA HAZIRLIĞI
Başvurmadan önce kontrol edin
- Suçun hangi unsurunun tamamlanmadığı belli mi?
- İlk doğrudan icra hareketi gösteriliyor mu?
- Dış engel ile vazgeçme sırası belirli mi?
- Tamamlanmış başka bir fiil var mı?
Sık sorulan sorular
Zarar oluşmadıysa her zaman teşebbüs mü vardır?
Hayır. Bazı suçlar zarar sonucu aramadan tamamlanabilir. Önce ilgili suçun unsurları belirlenir.
Etkin pişmanlık gönüllü vazgeçmeyle aynı mı?
Hayır. Gönüllü vazgeçme tamamlanma öncesi davranışla; etkin pişmanlık ise kanunun ayrıca düzenlediği koşullarla ilgilidir.
KURALDAN KAYNAĞA
İlgili kanun maddeleri
Kanun metni ile bu rehberdeki açıklamalar ayrı içeriklerdir. Maddelerdeki değişiklik, iptal ve geçiş notları birlikte okunmalıdır.