Noterlik tespit işlemi nedir?

Tespitin konusu ve amacı

Noterlik Kanunu 61, bir şeyin veya yerin durumunu ve şeklini, kıymetini, ilgili kişinin kimlik ve ifadesini tespit etmeye ilişkin çerçeve sunar. Amaç ileride tartışılabilecek belirli durumu usulüne uygun kayıtla korumaktır. Kayıt, tespit anındaki gözlem ve işlemin kapsamıyla sınırlıdır. Bir internet sayfasının görülmesi, o içeriğin kim tarafından üretildiğini veya yıllardır değişmeden durduğunu tek başına göstermez. Tespitin hangi soruya cevap vermesi istendiği önceden açıklanmalıdır. Belirsiz bir genel tutanak, ilerideki bütün ispat sorunlarını çözmez.

Mahkemede delil tespitinden farkı

HMK 400 ve devamındaki delil tespiti, şartları varsa mahkemeden istenen yargısal korumadır; keşif, bilirkişi veya tanık incelemesi gibi yöntemler kullanılabilir. Noterlik tespiti ise noterlik görevidir. Teknik ayıbın nedenini uzmanlıkla belirlemek veya taraflar arasındaki sorumluluğu karara bağlamak her noter tutanağının işlevi değildir. İki yöntem birbirinin her durumda yerine geçmez. Özellikle delilin kaybolma tehlikesi, karşı tarafın katılımı ve teknik inceleme ihtiyacı değerlendirilir. Dava açılmış olup olmaması da mahkemeye başvuruda görevli yeri etkileyebilir.

İnternet içeriğinin belirlenmesi

Elektronik noterlik yönetmeliği, bir durumun belirli zamandaki halinin teknolojik yöntemlerle belirlenmesini, tekrar edilebilir ve değişmez biçimde saklanmasını düzenler. İnternet ortamındaki tespit TNBBS üzerinden yürütülür; noter çalışma saatlerinde tutanak düzenlenmesi öngörülür. Sayfanın tam adresi, tarih, erişilen bölüm ve kayıt kapsamı önemlidir. Sadece tek ekran görüntüsü bağlamı göstermeyebilir. Hesaba giriş gerektiren içerik, dinamik sayfa veya sonradan değişen bağlantı için yöntemin uygunluğu önceden noterlikle konuşulmalıdır. Tespit yetkisiz erişim izni oluşturmaz.

Tutanakta hangi bilgiler bulunmalı?

Talepte bulunanın kimliği ve yetkisi, tespitin konusu, yer ve zaman bilgisi, gözlemin nasıl yapıldığı ve görülen hususlar açık olmalıdır. Fotoğraf veya elektronik ekin hangi tutanağa ait olduğu anlaşılmalıdır. İddia ile noterin bizzat gördüğü durum ayrılmalıdır. Başvuranın anlattığı geçmiş olay noter tarafından görülmüş gibi aktarılmamalıdır. Cihaz, ürün veya paket tespitinde ayırt edici numaralar ve mevcut fiziksel özellikler yararlı olabilir. Gereksiz kişisel veri yerine uyuşmazlıkla bağlantılı bilgilerin kaydı hedeflenir; delilin bütünlüğü korunmalıdır.

Rıza ve erişim sınırları

Elektronik tespitin konusu donanım ise yönetmelik donanım sahibi veya zilyedinin rızasını arar. Bir başkasının hesabına izinsiz girmek, kilitli alanını açmak veya yasak veriyi elde etmek noter tespiti talebiyle hukuka uygun hale gelmez. Fiziksel yerlerde de mülkiyet, kullanım hakkı ve erişim yetkisi değerlendirilir. Noterlik zorla arama veya el koyma yapan yargısal makam değildir. Başvuran erişim yetkisini ve temsil durumunu doğru açıklamalıdır. Tespit yöntemi hukuka aykırı delil tartışmasına yol açabilecekse uygun yargısal yol ayrıca düşünülmelidir.

Başvuru hazırlığı ve belgeler

Kimlik, şirket veya vekil adına başvuruluyorsa temsil belgesi, açık tespit talebi ve konuya ilişkin adres veya nesne bilgileri hazırlanır. Ürünün seri numarası, sözleşmedeki teslim yeri veya internetin tam bağlantısı gibi ayırt ediciler belirtilir. Aciliyet varsa içeriğin silinme ihtimali ve yapılmak istenen kayıt noterliğe açıklanır. Noterin yer dışında işlem yapması gerektiğinde zaman ve ulaşım planı değişebilir. Elde mevcut fotoğraf veya yazışmalar saklanır, fakat bunların noter tarafından o anda görüldüğü iddiasıyla geçmişe dönük tespit yapılmış gibi sunulması istenmemelidir.

Süre, aciliyet ve masraf

Her noter tespiti için ortak bir dava süresi yoktur; asıl uyuşmazlıktaki başvuru süreleri işlemeye devam edebilir. Tespit talebi zamanaşımını veya itiraz süresini kendiliğinden kesen genel bir başvuru sayılmamalıdır. İçerik kaybolacaksa sürat önemlidir. Ücret, tutanak ve ekler yanında yer dışında işlem ve yol giderinden etkilenebilir.2026 tarifesinin 26 Ağustos değişikliği özellikle yol ödeneği ve gider düzenlemesini içerir. Tek bir internet fiyatının bütün tespitleri kapsadığı varsayılmamalıdır. İşlem öncesinde kapsam ve kalemler noterlikle netleştirilmelidir.

Örnek: ayıplı teslim tartışması

Alıcı paketin hasarlı geldiğini ileri sürüyor olabilir. Noter mevcut ambalajı ve görülebilen kırıkları tespit edebilir; fakat hasarın taşımada mı üretimde mi oluştuğunu her durumda belirleyemez. Teknik neden için uzman incelemesi veya mahkemede delil tespiti gerekebilir. Teslim anındaki fotoğraflar, kargo tutanağı, faturalar ve ürüne sonradan müdahale edilip edilmediği de önemlidir. Noter tutanağı bütün sözleşmesel bildirim yükümlülüklerini yerine getirmiş sayılmaz. Satıcıya yapılacak ihbarın biçimi ve süresi ilgili sözleşme ve kanuna göre ayrıca değerlendirilir.

İspat gücü ve karşı delil

Noterin yetkisi içinde usulüne uygun yaptığı işlem resmî belge niteliği bakımından değerlendirilir. Ancak tutanağın dışında kalan olaylara otomatik ispat gücü tanınamaz. Hukuki nitelendirme mahkemeye aittir. Karşı taraf gözlemin zamanı, nesnenin kimliği, içerik bütünlüğü veya başvuranın beyanını tartışabilir. Tutanaktaki imza ve resmî işlemin gerçekliği ile açıklanan özel iddianın doğruluğu aynı soru değildir. HMK 204 ve ilgili ispat hükümleri bu ayrımda önemlidir. Asıl tutanakla tüm eklerin birlikte saklanması sonraki incelemeyi kolaylaştırır.

Kaynak ve yöntem seçimi

Noterlik Kanunu 61 ve elektronik noterlik yönetmeliği tespitin sınırlarını, HMK ise yargısal delil tespitinin ayrı koşullarını gösterir. Talebin hedefi mevcut durumu kaydetmekse noter yöntemi yararlı olabilir; kaybolacak delilin uzmanlıkla incelenmesi gerekiyorsa mahkeme yolu değerlendirilmelidir. Başvurunun adı tek başına doğru yöntemi belirlemez. Korunacak delil, erişim yetkisi, aciliyet ve beklenen ispat sonucu birlikte düşünülmelidir.

Sık sorulan sorular