Boşanma Sebepleri 2026: TMK Karşılaştırma Rehberi

Temel kontrol noktaları

• Özel sebeplerin unsur ve hak düşürücü süreleri ayrı incelenir.
• Şiddet ve hakaret hem özel sebep koşullarına hem genel sarsılmaya farklı biçimde bağlanabilir.
• Fiilî ayrılık için yalnız ayrı yaşamak yetmez; reddedilmiş ve kesinleşmiş önceki dava gerekir.
• Aynı olaylar usulüne uygun biçimde alternatif hukuki sebeplere dayandırılabilir.

Karşılaştırma: hukuki dayanak, süre ve delil

Zina (TMK 161) özel sebeptir; öğrenmeden itibaren altı ay ve fiilden itibaren beş yıllık hak düşürücü süre ile affetme önemlidir. Hayata kast/pek kötü davranış (TMK 162) için de özel süre ve affetme hükümleri vardır. Terk (TMK 164), kanundaki ayrılık süresi ve usulüne uygun ihtarı gerektirir.

Suç işleme/haysiyetsiz hayat (TMK 163) ve akıl hastalığı (TMK 165) kendi koşullarına tabidir. Evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK 166) genel sebep olup hakaret, psikolojik ve ekonomik şiddet gibi davranışlar kusur ve çekilmezlik değerlendirmesinde yer alabilir.

Dokuz sebebi aynı ölçütlerle karşılaştırın

Hukuki dayanak • sebep türü • süre • ispat • kusur • talepler

Aşağıdaki satırlar kesin sonuç tablosu değil, doğru hukuki sebebi ve delil planını ayıran bir karşılaştırma haritasıdır.

• Zina — TMK 161; özel boşanma sebebi. Öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde fiilden itibaren beş yıllık hak düşürücü süre ile affetme kontrol edilir. Hukuka uygun yazışma, seyahat/otel verisi, fotoğraf ve doğrudan görgülü tanık tipik delillerdir. Kusur, tazminat ve diğer fer'î talepler kendi şartlarıyla incelenir.
• Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış — TMK 162; özel boşanma sebebi. Altı aylık ve beş yıllık süreler ile affetme önemlidir. Sağlık ve kolluk kaydı, 6284 tedbir dosyası, mesaj ve tanık delilleri kullanılabilir; güvenlik tedbirleri boşanma talebinden bağımsız değerlendirilir.
• Suç işleme veya haysiyetsiz hayat sürme — TMK 163; özel boşanma sebebi. Kanunda zina benzeri ayrı bir altı ay/beş yıl süresi düzenlenmemiştir; davranışın ortak yaşamı beklenemez hâle getirip getirmediği ispatlanır. Ceza dosyası, kesinleşme durumu ve yaşam biçimine ilişkin somut kayıtlar birlikte ele alınır.
• Terk — TMK 164; özel ve şekle bağlı boşanma sebebi. En az altı aylık ayrılık dönemi, dördüncü ay tamamlanmadan ihtar istenememesi ve ihtardan sonra iki ay geçmesi gibi kanuni eşikler kontrol edilir. İhtar, tebligat, ortak konutun elverişliliği ve ayrılmanın haklı nedeni temel ispat konularıdır.
• Akıl hastalığı — TMK 165; özel boşanma sebebi. Ortak hayatın diğer eş için çekilmez hâle gelmesi ve hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla belirlenmesi gerekir. Kusur isnadı üzerine değil, kanuni koşulların ispatı üzerine kurulur.
• Evlilik birliğinin temelinden sarsılması — TMK 166; genel boşanma sebebi. Zina veya terk için öngörülen özel hak düşürücü süreler burada aynı biçimde uygulanmaz; olayların evlilik birliğine etkisi, kusur dağılımı ve itiraz hakkı değerlendirilir. Tanık, yazışma, kurum kaydı ve mali belgeler olaya göre kullanılabilir.
• Hakaret — çoğunlukla TMK 166 kapsamındaki genel sebep ve kusur olgusudur; somut olay çok ağırsa TMK 162 tartışması ayrıca yapılabilir. Mesajın bütünü, ses/görüntü kaydının hukuka uygunluğu ve doğrudan tanık anlatımı önemlidir. Tazminat talebi kişilik hakkı ihlalinin ağırlığıyla ayrıca ilişkilendirilir.
• Psikolojik şiddet — çoğunlukla TMK 166 kapsamında süreklilik, yoğunluk ve evlilik birliğine etkisi üzerinden değerlendirilir. Mesajlar, sağlık kayıtları, 6284 başvuruları ve doğrudan tanıklar tipik delillerdir. Koruma, velayet, nafaka ve tazminat talepleri ayrı şartlara bağlıdır.
• Ekonomik şiddet — çoğunlukla TMK 166 kapsamında geliri saklama, temel ihtiyaçları karşılamama, çalışmayı engelleme veya mali kontrol gibi somut davranışlarla açıklanır. Banka, gelir, borç, harcama ve iletişim kayıtları önemlidir; nafaka, tazminat ve mal rejimi sonuçları birbirine karıştırılmaz.

Tipik deliller ve olası talepler

Zina iddiasında hukuka uygun yazışma, seyahat/otel ve tanık; terkte ihtar ve tebligat; şiddette sağlık, kolluk, koruma kararı ve tanık; ekonomik şiddette banka, gelir ve harcama kayıtları önem taşıyabilir. Hiçbiri tek başına otomatik sonuç doğurmaz.

Nafaka, tazminat, velayet, konut ve koruma talepleri seçilen sebebin yanında kendi şartlarıyla ileri sürülür.

Zina — TMK m.161

Eş dışındaki kişiyle isteyerek cinsel ilişki özel boşanma sebebidir. Öğrenmeden itibaren altı ay ve eylemden itibaren beş yıllık hak düşürücü süre ile af yasağı vardır.

Duygusal ilişki veya mesaj tek başına zina unsurunu oluşturmayabilir; genel boşanma sebebi ve kusur bakımından ayrıca önem taşıyabilir.

Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış — TMK m.162

Öldürme niyetini gösteren davranış, bedensel-ruhsal bütünlüğe ağır saldırı veya ağır onur kırıcı eylem bu özel sebebi oluşturabilir. Öğrenmeden altı ay ve eylemden beş yıllık süre ile af konusu değerlendirilir.

Acil şiddet riskinde dava stratejisinden önce 112 ve 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma yolları kullanılmalıdır.

Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme — TMK m.163

Küçük düşürücü suç işleme veya haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle diğer eşten birlikte yaşaması beklenemiyorsa her zaman dava açılabilir. Her ceza dosyası veya toplumca beğenilmeyen davranış otomatik olarak bu maddeyi oluşturmaz.

Eylemin niteliği, sürekliliği ve ortak yaşama somut etkisi ispatlanır.

Terk — TMK m.164

Terk, ortak hayat yükümlülüğünden kaçmak amacıyla haklı neden olmadan ayrılma veya diğer eşi konuttan çıkarma yanında kanuni süre ve hâkim/noter ihtarı gibi sıkı şekil şartlarına bağlıdır.

Her evden ayrılma terk değildir. Şiddet, güvenlik veya ortak konuta alınmama haklı neden olabilir; erken veya içerik yönünden hatalı ihtar davayı etkiler.

Akıl hastalığı — TMK m.165

Her psikiyatrik tanı bu özel sebebi oluşturmaz. Hastalığın ortak hayatı çekilmez hâle getirmesi ve geçmesine olanak bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla tespiti gerekir.

Tanıya dayalı damgalama yerine kanuni şartlar, işlevsellik ve insan onuru esas alınır.

Evlilik birliğinin temelinden sarsılması — TMK m.166/1-2

Hakaret, şiddet, güven sarsıcı davranış, ekonomik şiddet, ilgisizlik ve ortak hayatı çekilmez kılan çok farklı olaylar genel sebep kapsamında değerlendirilebilir. Olayın ağırlığı, sürekliliği ve kusur ilişkisi önemlidir.

Davacının kusuru daha ağırsa davalının itiraz hakkı doğabilir; itirazın hakkın kötüye kullanılması ve evliliğin sürmesinde korunmaya değer yarar bulunmaması istisnası ayrıca değerlendirilir.

Anlaşmalı boşanma — TMK m.166/3

Evlilik en az bir yıl sürmüş, eşler birlikte başvurmuş veya biri diğerinin davasını kabul etmiş, hâkim tarafları bizzat dinlemiş ve mali sonuçlar ile çocuk düzenini uygun bulmuşsa anlaşmalı boşanma mümkündür.

Bu bir kusur sebebi değil, evlilik birliğinin sarsılmış sayıldığı anlaşmaya dayalı usuldür. Hâkim protokolü çocuğun ve tarafların korunması için değiştirebilir.

Ortak hayatın yeniden kurulamaması — TMK m.166/4

Önceki boşanma davasının reddi kesinleştikten sonra bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat kurulamazsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır. Eski üç yıllık metin yürürlükte değildir.

Bir yıl yalnız ayrı yaşama süresi değildir; önceki ret ve kesinleşme şartı olmadan bu fıkra uygulanmaz.

Birden fazla sebebe dayanmak ve ispat

Aynı olay farklı hukuki sonuçlar doğurabilir. Örneğin cinsel ilişki ispatlanamayan yakınlaşma, zina yerine genel sarsılma kapsamında değerlendirilebilir; bunun için vakıa ve alternatif dayanak dilekçede usulüne uygun kurulmalıdır.

Mahkeme tarafların ileri sürmediği yeni vakıayı yaratmaz. Her sebebin süre, af, ihtar, rapor ve delil şartı ayrı kontrol edilir.

Boşanma sebepleri karşılaştırması

Hukuki dayanak ve editör notu

Türk Medeni Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 6284 sayılı Kanun ve konuya göre 5718 sayılı MÖHUK ile güncel içtihatlar birlikte değerlendirilir. Resmî bağlantıları Hukuki Kaynaklar sayfasında bulabilirsiniz.

Yayın, kaynak ve düzeltme ilkeleri →