Resmî vasiyetname nedir?

Kim düzenleyebilir?

TMK532 resmî memur olarak sulh hâkimi, noter veya kanunla yetkilendirilmiş diğer görevliyi sayar. İşlemi düzenlemeye yetkili kişinin varlığı ve iki tanığın katılımı temel unsurlardır. Vasiyetname kişiye sıkı sıkıya bağlıdır; vekil kişinin yerine son arzularını belirleyemez. Yakınların hazırlığa yardım etmesiyle mirasbırakan iradesinin yerine geçmesi farklıdır. İşlemde kimlik ve özgür irade doğru biçimde tespit edilmelidir.

Vasiyet yapma ehliyeti

TMK502 uyarınca ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş kişi vasiyet yapabilir. Yaşın ilerlemiş olması tek başına ehliyetsizlik değildir. Önemli olan tasarruf anındaki ayırt etme gücüdür. Hastalık ve ilaç kullanımı varsa etkisi somutlaştırılabilir; rapor gereksinimi işlemin koşullarına göre değerlendirilir. Daha sonraki tarihte konulmuş teşhis, önceki vasiyetin kesinlikle geçersiz olduğunu tek başına kanıtlamaz.

Okuyup imzalayabilen kişinin işlemi

Mirasbırakan arzularını memura bildirir; memur metni yazar veya yazdırır ve kişiye okuması için verir. Mirasbırakan okuyup imzalar, memur tarih koyarak imzalar. Ardından tanıklar önünde son arzularını içerdiği beyan edilir. Aşamaların kanundaki bütünlüğü önemlidir. Hazır bir internet metninin imzalanması bu resmî düzenleme sürecinin yerine geçmez; işlem tamamı üzerinden değerlendirilmelidir.

Benzer kavramlardan farkı

Okuyamayan veya imzalayamayan kişi

TMK535 bu durumda farklı usul öngörür. Memur vasiyetnameyi iki tanığın önünde okur; mirasbırakan son arzularını içerdiğini beyan eder. Tanıkların hem beyanı hem okuma ve ehliyet yönünü kanundaki biçimde belirtmeleri gerekir. Bu usulün varlığı, okuryazar olmayan kişinin vasiyet yapamayacağı şeklindeki yanlış düşünceyi önler. Fiziksel imza güçlüğü ile irade açıklayamama aynı sorun değildir.

Tanıkların uygunluğu

TMK536 ehliyet, okuryazarlık ve belirli yakınlıklar yönünden katılma yasakları düzenler. Mirasbırakanın eşi, üstsoy-altsoy kan hısımları, kardeşleri ve kanunda belirtilen eşleri tanık olarak seçilemez. Düzenlemeye katılanlara ve belirli yakınlarına kazandırma yasağı da ayrıca incelenir. Sadece iki kişinin işlem odasında bulunması yeterli değildir; tanıkların kanuni uygunluğu ve gerekli beyanları önem taşır.

İçerik ve mal listesinin açıklığı

Vasiyetnameyle mirasçı atanması, belirli mal bırakma ve başka ölüme bağlı düzenlemeler yapılabilir. Kişiler ile mallar karışıklık yaratmayacak biçimde tanımlanmalıdır. Tapu bilgileri ve önceki vasiyetnameler hazırlıkta yararlıdır. Ancak mal listesi bulunması tek başına bütün tasarrufun geçerli olduğu anlamına gelmez. Saklı pay, hukuka aykırı koşul veya temsil sorunu gibi farklı başlıklar ayrıca incelenir.

Saklı pay ve iptal riskinin ayrılması

Resmî biçim kullanılması saklı payı ortadan kaldırmaz. Geçerli bir vasiyetname saklı payı ihlal ediyorsa tenkis tartışması doğabilir; şekil veya ehliyet sakatlığı ise iptal konusu olabilir. İki talep aynı koşul ve süreye dayanmaz. “Noterde yapıldı, hiçbir dava açılamaz” sözü doğru değildir. Tasarrufun serbestçe yapılması ile ölümden sonra hukuki denetime açık olması birlikte değerlendirilmelidir.

Gerekli hazırlık belgeleri

Kimlik, istenen tasarrufun açık özeti, ilgili mal bilgileri, önceki vasiyetnameler ve uygun tanıkların kimlik bilgileri yararlı olabilir. Sağlık durumuna göre ek inceleme istenebilir. Mirasçıların tamamının izin vermesi vasiyetin genel kuruluş şartı değildir. Özel aile durumu ve malvarlığı kapsamı konuşulmalıdır. Belgeler kişinin kendi iradesini görünür kılmalı, yakınlarının onun adına yaptığı tercihi perdelememelidir.

Değiştirme ve dönme imkânı

Vasiyetname tek taraflı tasarruf olduğundan kanuni şekiller içinde dönme veya yeni düzenleme yapılabilir. Yeni metnin önceki tasarrufla ilişkisi açık olmalıdır; bütün önceki hükümlerin otomatik kalktığı her olayda varsayılmaz. Belirli malın sonradan devri de vasiyete etki edebilir. Miras sözleşmesiyle farklı bağlayıcılık bulunduğundan iki kurum karıştırılmamalıdır. Son arzular değiştiğinde eski belgelerin kapsamı birlikte değerlendirilir.

Doğrulanmış Yargıtay değerlendirmesi

UYAP1206114700 numaralı kararda resmî vasiyetnamede iki tanık, memurun işlemi ve işlemde birlik ilkesi ayrıntılı ele alınmıştır. Metin şekil kurallarının amacına göre değerlendirilmesini tartışır; temel unsurların yok sayılabileceğini söylemez. Başka kararlardaki benzer ifadelerle sonuç çelişkisi görülürse somut işlem dizisi incelenmelidir. Her noterde düzenlenen belgenin aynı beyan ve imza düzenine sahip olduğu varsayılamaz.

Temsili olay ve ölüm sonrası aşama

İmza atamayan fakat iradesini açıklayabilen kişi için TMK535 usulü değerlendirilebilir; aile üyesinin onun yerine imza atması aynı işlem değildir. Ölümden sonra resmî vasiyetname de açılma ve ilgililere bildirim sürecine konu olur. Açılması, içeriğin bütün uyuşmazlıklar bakımından kesin geçerli sayılması değildir. Hazırlık ile ölüm sonrası uygulama ayrı aşamalar olarak ele alınmalıdır; sonraki itiraz süreleri ayrıca izlenir.

Tanıklar seçilirken yalnız mirasbırakanla yakınlıkları değil birbirleri ve lehine kazandırma yapılacak kişilerle ilişkileri de açıklanmalıdır. Kanuni yasak kontrolü işlem gününe bırakılmamalı, hazırlıkta uygunluk değerlendirilmelidir.

Sık sorulan sorular