Süresiz Nafaka Kalktı mı? AYM Kararı ve Hukuki Sonuçları

Kısa cevap: Süresiz nafaka kalktı mı?

Karar yayımlandı; fakat iptal hükmü henüz yürürlükte değil. AYM’nin iptal ettiği ifade, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eşin nafakayı “süresiz olarak” isteyebileceğini belirten TMK m.175/1 bölümüdür. İptal kararı 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecektir.

Bu nedenle bugün için doğru ifade şudur: Süresiz nafakaya ilişkin kanun ibaresi iptal edilmiştir; fakat iptal dokuz ay ertelenmiştir. Nafaka kurumu devam etmektedir. AYM herhangi bir sabit süre, örneğin beş yıl, belirlememiştir.

Başvuru ve kararın künyesi

Karar, Antalya 12. Aile Mahkemesinin baktığı bir uyuşmazlıkta yaptığı itiraz başvurusu üzerine verilmiştir. Aile Mahkemesi, 4721 sayılı Kanun’un 175. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “...süresiz olarak...” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğu iddiasını AYM’ye taşımıştır.

AYM Genel Kurulu başvuruyu 4 Haziran 2026’da E.2025/156 dosyasında inceleyerek K.2026/131 sayılı kararı vermiştir. Karar, 30 Eylül 2026 tarihli ve 33386 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Karar sonucu iptal yönündedir ve oyçokluğuyla alınmıştır.

Tam olarak hangi hüküm iptal edildi?

TMK m.175, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafın kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan mali gücü oranında nafaka isteyebilmesini düzenler. İkinci fıkra ayrıca nafaka yükümlüsünün kusurlu olmasının gerekmediğini belirtir.

AYM maddenin tümünü, yoksulluk nafakasını veya diğer nafaka türlerini iptal etmedi. İptal konusu, birinci fıkradaki “süresiz olarak” ibaresidir. Talep hakkının diğer şartları—boşanma nedeniyle yoksulluğa düşme, kusurun diğer taraftan ağır olmaması ve karşı tarafın mali gücü—bu kararın iptal ettiği metin parçası değildir. Bunların gelecek düzenlemedeki yerini ise kanun koyucu belirleyecektir.

Anayasal denetimin ekseni: belirlilik ve ölçülülük

AYM, yoksulluk nafakasının ekonomik açıdan güçsüz duruma düşen eşi koruyan işlevini göz ardı etmemiştir. Kararda devletin, boşanmayla yoksulluğa düşen kişinin korunmasına yönelik pozitif yükümlülüğü ve nafaka borçlusunun maddi ve manevi varlığını koruma hakkı birlikte ele alınmıştır.

Çoğunluk gerekçesinde öne çıkan sorunlardan biri, “süresiz olarak” ibaresinin uygulamada hâkimin nafaka süresini takdir etmesini dışlayan emredici bir kural olarak yorumlanabilmesidir. Kanun metninin açık ve öngörülebilir olması; hangi koşullarda, ne kadar süreyle ve hangi ölçütlere göre nafaka hükmedileceğinin anlaşılabilir bir çerçevede bulunması gerektiği değerlendirilmiştir.

AYM, karşılıklı menfaatler arasında makul denge kurulabilmesi için hâkime somut olayın özel şartlarını gözeten bir süre belirleme imkânı tanınmasını ve bu konuda yasal çerçeve oluşturulmasını gerekli görmüştür. Karar, Anayasa’nın 2., 5. ve 17. maddeleri yönünden değerlendirme yapmıştır. Bu, gerekçede her nafaka dosyasının aynı anayasal sonuca tabi tutulduğu anlamına gelmez.

Kararda işaret edilen bireyselleştirilmiş ölçütler

Mahkeme, süre belirlenirken evliliğin süresi; nafaka alacaklısının yaşı, eğitim ve sağlık durumu; ekonomik ihtiyaçlarını kendi imkânlarıyla karşılayabilme kapasitesi; çalışma hayatına katılma olanağı ve tarafların ekonomik koşulları gibi unsurların dikkate alınabileceği bir çerçeveye işaret eder.

Bu ölçütlerden hiçbiri tek başına otomatik sonuç doğurmaz. Örneğin kısa evlilik her koşulda nafakanın kısa olacağı; yaş veya sağlık sorunu bulunan kişinin mutlaka ömür boyu nafaka alacağı anlamına gelmez. Kararın mantığı, dosyaya özgü koşulların ve iki tarafın haklarının birlikte değerlendirilmesidir. Yeni kanunun da bu alanı nasıl düzenleyeceği ayrıca görülmelidir.

Dokuz aylık erteleme: yürürlük tarihi 30 Haziran 2027

AYM, iptalin derhâl yürürlüğe girmesinin doğurabileceği hukuki boşluğu kamu yararı bakımından sakıncalı görerek yürürlük tarihini Resmî Gazete yayımından dokuz ay sonrasına bırakmıştır. Anayasa m.153 ve 6216 sayılı Kanun m.66 bu erteleme imkânının anayasal ve yasal dayanağıdır.

Resmî Gazete yayım tarihi 30 Eylül 2026 olduğundan dokuz aylık süre 30 Haziran 2027’de tamamlanır. Bu tarihe kadar TMK m.175’teki mevcut metin yürürlüktedir. Bu aralık, TBMM’nin karar gerekçesine uygun yeni bir yasal çerçeve kurabilmesi için tanınmış zamandır; yeni düzenleme şimdiden varmış gibi uygulanamaz.

Yasama organı bu tarihten önce yeni kanun çıkarabilir. Çıkacak kanunun yürürlük tarihi, kapsamı ve geçmiş veya görülmekte olan dosyalara ilişkin geçiş hükümleri ayrıca okunmalıdır. AYM kararının kendisi geçiş sorularının tamamını çözmüş değildir.

AYM beş yıl sınırı koydu mu?

Hayır. Karar metninde beş yıllık bir nafaka süresi yoktur. Basında veya kamuoyu tartışmalarında geçen süre önerileri, karar hükmü sayılamaz. İptalden sonra oluşacak yasal düzenlemede belirli süreler veya istisnalar öngörülüp öngörülmeyeceği TBMM’nin çıkaracağı kanunla anlaşılacaktır.

Bir mahkemenin somut olayda belirli bir süreye hükmetmesi de bütün dosyalara aynı sürenin uygulanacağı anlamına gelmez. Kararın bireyselleştirme yaklaşımı, tek bir süreyi bütün evliliklere otomatik biçimde yaymaz.

Mevcut kararlar ve devam eden yargılamalar

Kararda mevcut nafaka kararlarının topluca kaldırılması, ödemelerin durması veya nafaka alacaklılarının yeniden dava açması gerektiği yazmıyor. Anayasa m.153, AYM iptal kararlarının geriye yürümeyeceğini belirtir. Bir ilam veya mahkemece onaylanmış protokol, yalnız bu karar yayımlandı diye kendiliğinden ortadan kalkmış sayılmaz.

Erteleme süresince yürürlükteki TMK m.175 uygulanır. 30 Haziran 2027’den sonraki derdest dosyalar bakımından nihai sonuç; o tarihte yürürlüğe girecek kanun, geçiş hükmü, usul aşaması ve talebin niteliği birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir. İptal kararının hangi tarihteki davalara hangi usulle uygulanacağı konusunda kesin sonuç, yeni kanun metni görülmeden ileri sürülemez.

Mevcut nafakanın azaltılması, kaldırılması veya artırılması için TMK m.176’daki koşullar ve tarafların değişen ekonomik durumları önem taşır. AYM kararının yayımlanmış olması, tek başına nafaka borcunu durdurma sebebi değildir. Ödeme yapmama kararı verilmeden önce ilam, protokol ve icra durumu somut dosyada incelenmelidir.

Tedbir, iştirak ve yardım nafakasından ayrım

İptal, TMK m.175’te düzenlenen boşanma sonrası yoksulluk nafakasına ilişkindir. Boşanma davası sürerken alınabilen tedbir nafakası, çocuk lehine iştirak nafakası ve yakınlar arasındaki yardım nafakası ayrı hukuki temellere sahiptir.

Özellikle iştirak nafakasının amacı çocuğun bakım ve eğitim giderlerine ebeveynlerin güçleri oranında katılmasını sağlamaktır. Kararı çocuk nafakasının sona ermesi veya beş yılla sınırlandırılması şeklinde yorumlamak kapsam hatası olur. Her talebin dayandığı madde ve hak sahibi önce belirlenmelidir.

Karşıoy ve farklı gerekçenin önemi

Karara Engin Yıldırım, Selahaddin Menteş ve Kenan Yaşar karşıoy vermiştir. Karşıoylarda yoksulluk nafakasının koruyucu işlevi, TMK m.175 ve 176’nın birlikte okunması ve mevcut değişiklik/kaldırma imkânlarının nafaka borçlusunun menfaatini gözetmesi üzerinde durulmuştur.

Yıldız Seferinoğlu iptal sonucuna katılmış, fakat farklı gerekçe açıklamıştır. Farklı gerekçede anayasal sakıncanın esasen belirlilik ve öngörülebilirlik çerçevesinde kurulması gerektiği belirtilmiştir. Akademik değerlendirmede çoğunluk hükmü ile karşıoyların ve farklı gerekçenin bağlayıcı etkileri ayrıştırılmalıdır: iptal hükmü bağlayıcıdır, karşıoylar ise çoğunluk sonucuna katılmayan hukuki görüşleri açıklar.

Uygulamada taraflar ne yapmalı?

Nafaka alan kişi, mevcut karar yürürlükteyken ödemelerin kesilmesi durumunda ilamı, ödeme dökümünü ve icra seçeneklerini değerlendirmelidir. Nafaka ödeyen kişi ise gelir, iş, sağlık veya bakmakla yükümlü olduğu kişilerin koşulları esaslı biçimde değiştiyse, ilgili delillerle mahkemeye başvuru olanağını inceleyebilir.

Devam eden boşanma dosyasında taraflar nafaka türünü, ihtiyaç ve giderleri, gelir ve malvarlığı durumunu, çalışma kapasitesini, evlilik süresini ve sağlık koşullarını doğru belgelemelidir. Gelecekteki kanun yayımlandığında yürürlük ve geçiş hükümleri, somut dava tarihi ve usul aşamasıyla birlikte okunmalıdır.

Hukuki bilgilendirme, dosya belgeleri ve karar metni incelenmeden belirli bir kişi bakımından kesin nafaka süresi veya sonuç garantisi vermez.

Hukuki sonuç

AYM, yoksulluk nafakasını kaldırmamış; TMK m.175/1’deki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiş ve iptal hükmünün yürürlüğünü 30 Haziran 2027’ye ertelemiştir. Kararda beş yıl dâhil sabit bir süre yoktur. Erteleme süresi boyunca mevcut kanun uygulanır; mevcut nafaka kararları otomatik biçimde sona ermez. Sonraki dönem için belirleyici olacak metin, TBMM’nin çıkaracağı kanun ve bu kanunun geçiş hükümleri olacaktır.

Sık sorulan sorular

Bu maddelerle bağlantılı kararlar