Uzun dönem ikamet izni nedir?

Süresiz ikamet ne demektir?

Uzun dönem ikamet izni 6458 sayılı Kanunun 42–45. maddelerinde düzenlenir. Süresiz oluşu, kısa dönem kartlar gibi dönemsel uzatma mantığından ayrıldığını gösterir. Bununla birlikte iptal nedenleri ve özel kanunlardan doğan sınırlamalar devam eder. Türkiye’de uzun süre fiilen bulunmak ile uzun dönem iznine uygun hukuki ikamet geçmişine sahip olmak farklıdır. Başvuru, ülkeye ilk giriş tarihinden otomatik hesaplanan bir hak gibi ele alınmamalıdır.

Sekiz yıllık ikamet hesabı

Genel rejimde kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle Türkiye’de kalma koşulu bulunur. İzin türlerinin hangi ölçüde sayıldığı, yurt dışı kalışların kesintisizlik üzerindeki etkisi ve izin aralıkları birlikte hesaplanır. Öğrenci ikamet izin sürelerinin yarısı, diğer izinlerin ise kanundaki çerçevede tamamı dikkate alınır. Pasaportta eski giriş damgalarının bulunması bütün sürenin hesaplamaya girdiğini göstermez. İdari kayıtlarla kişisel zaman çizelgesinin karşılaştırılması gerekir.

Uzun dönem izin, süreli izin ve vatandaşlık

Aşağıdaki karşılaştırma statülerin kapsamını ayırır; her biri kendi özel düzenlemesine tabidir.

Bu statüye geçemeyen gruplar

Mülteci, şartlı mülteci, ikincil koruma statüsü sahipleri ile insani ikamet izni sahipleri ve geçici koruma sağlananlara uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkı tanınmaz. Bu grupların Türkiye’deki fiili kalışını sıradan ikamet izni süresiyle eşitlemek yanıltıcıdır. Koruma statüsünün süresi ve sağladığı haklar kendi rejiminde değerlendirilir. Bir statüden başka bir yasal rejime geçiş ihtimali varsa bunun hukuken mümkün olup olmadığı önce ayrıca incelenmelidir.

Gelir, sigorta ve sosyal yardım koşulları

Genel koşullar arasında son üç yılda sosyal yardım almamış olmak, kendisinin ve varsa ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelir, geçerli sağlık sigortası ve kamu düzeni veya güvenliği açısından tehdit oluşturmama yer alır. Bir defalık banka bakiyesi her zaman düzenli gelirle aynı şey değildir. Yardımın niteliği ve kaydı açıklanmalıdır. Bakanlığın belirlediği şartlara göre uygun görülen yabancılar için kanunda farklı değerlendirme çerçevesi bulunur; bu istisna genel kuralı kaldırmaz.

Hangi belgeler hangi koşulu ispatlar?

Önceki izin kayıtları ikamet geçmişini, giriş çıkış dökümleri kesinti değerlendirmesini, gelir belgeleri düzenli geçimi, sosyal yardım yazısı ilgili dönemi, sağlık kapsamı ise sigorta şartını açıklar. Pasaport, fotoğraf, adres ve adli sicil belgeleri de dosyanın parçası olabilir. Başvuranın aile bireyleri varsa gelir değerlendirmesi onların ihtiyaçlarıyla birlikte yapılır. Farklı ülkelerdeki kayıtlar tercüme ve uygun tasdik gerektirebilir; belge listesi kişisel durumdan bağımsız ezberlenmemelidir.

Vatandaşlıkla karıştırılmaması gereken haklar

Uzun dönem ikamet, kişiyi Türk vatandaşı yapmaz. Askerlik yükümlülüğü, seçme ve seçilme, kamu görevlerine girme ve muaf araç ithali gibi alanlar kanunda istisna olarak sayılır. Sosyal güvenlik hakları da ilgili özel mevzuatın şartlarına tabidir. Bu nedenle süresiz kartı gören bir işverenin veya kurumun her vatandaşlık koşulunun karşılandığını varsayması doğru değildir. Çalışma bakımından da ilgili çalışma mevzuatı ve varsa muafiyet ayrıca kontrol edilir.

Yurt dışında kalış ve iptal

Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturma ile kanundaki istisnalar dışında kesintisiz bir yıldan fazla Türkiye dışında bulunma iptal nedenleridir. Sağlık, eğitim ve kişinin ülkesindeki zorunlu kamu hizmeti nedeniyle yurt dışında bulunmaya ilişkin istisnalar vardır. Yurt dışındaki her faaliyetin bu istisnalardan sayılacağı varsayılamaz; neden ve süre belgelenmelidir. İptal edilmiş iznin yeniden alınması için öngörülen usul, ilk başvuru değerlendirmesinden farklılaşabilir.

Örnek hesap neden dikkat ister?

Altı yıl öğrenci izni ve beş yıl başka sayılabilir ikamet izni bulunan kişinin başlangıç değerlendirmesinde öğrenci süresinin yarısı üç yıl olarak ele alınır. Ancak toplamın sekiz görünmesi tek başına olumlu karar demek değildir; kesintiler, izinlerin hukuki niteliği ve diğer koşullar ayrıca incelenir. Sekiz yıldır Türkiye’de yaşayan fakat bunun büyük kısmını geçici koruma kapsamında geçiren kişinin aynı hesaplamayı kullanması ise doğru olmaz.

Ret veya iptal kararının incelenmesi

Rette ikamet hesabı mı, gelir mi, sosyal yardım mı yoksa başka bir kanuni koşul mu tartışılıyor anlaşılmalıdır. İptalde yurt dışı kalışın başlangıç ve dönüş tarihleriyle istisna belgeleri özellikle önemlidir. İdare mahkemesi başvuruyu kişisel dosya üzerinden denetler; başkasının kabul edilmiş başvurusu aynı sonucu garantilemez. Yargı kararı kullanılacaksa kararın güncelliği, konusu ve olayla benzerliği resmî metninden kontrol edilmelidir; soyut içtihat iddiası ispat yerine geçmez.

İkamet geçmişi tablosu hazırlama

Her izin dönemini başlangıç, bitiş, tür ve belge numarasıyla kaydedin; çakışmaları ve boşlukları işaretleyin. Giriş çıkışlarla bu kayıtları karşılaştırın. Öğrencilik ile başka izin sürelerini ayrı sütunlarda hesaplayın ve hangi sürenin neden sayıldığını belirtin. Son üç yıllık sosyal yardım bilgisiyle gelir kaynaklarını farklı dosyalayın. Böylece sadece toplam yıl sayısını değil, kanundaki koşulların her birini açıklayan bir başvuru hazırlanmış olur; bu hazırlık izin sonucuna ilişkin garanti oluşturmaz.

Fiili yaşam ile sayılabilir ikamet

Türkiye’de ev, banka hesabı veya aile bulunması fiili yaşam bağını gösterebilir; fakat bunlar eksik izin dönemini kendiliğinden sayılabilir ikamete dönüştürmez. Eski kartların kaybolduğu durumda resmî kayıtların nasıl temin edileceği araştırılabilir. İkamet hesabında öğrenci döneminin yarısını almak yalnız başlangıç aritmetiğidir; kesintisizlik ve kanuni dışlamalar ayrıca değerlendirilir. Talebin açık bir hesap çizelgesiyle sunulması, hangi dönemin hangi hukuki nedenle hesaba dahil edildiğini anlaşılır kılar.

Sık sorulan sorular