Süresiz çalışma izni nedir?

Süresiz sözcüğünün hukuki anlamı

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, süresiz çalışma iznini süreli ve bağımsız izinlerden ayırır. Süresiz izin, kişinin her beş yılda bir kart yenilemesi gerekse de temel çalışma hakkının belirli iş sözleşmesinin son günüyle sınırlanmamasını ifade eder. Buna rağmen izin iptal nedenlerinden ve bildirim yükümlülüklerinden bağımsız değildir. Kişi kartını süresiz diye bütün değişiklikleri bildirmekten muaf olduğunu düşünmemelidir. Vatandaşlık ve siyasi haklar da bu izinle kendiliğinden kazanılmaz.

Kimler başvurabilir?

Türkiye’de uzun dönem ikamet izni veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni bulunan yabancılar başvurabilir. Bunlar alternatif başvuru dayanaklarıdır; her kişinin ikisini birlikte tamamlaması gerektiği söylenmemelidir. Buna karşılık Türkiye’de sekiz yıl bulunmuş olmak sekiz yıl kanuni çalışma izniyle aynı değildir. İzinlerin başlangıç, bitiş ve kesinti kayıtları incelenir. Başvuru şartını taşımak, Bakanlığın mutlaka süresiz izin vereceği anlamına gelmez; uluslararası işgücü politikası değerlendirmesi devam eder.

Süreli çalışma izninden farkı

Süreli bağımlı izin belirli işveren, işyeri ve faaliyete bağlıdır. Süresiz izin bu işverene bağlılık yönünden farklı bir yetki sağlar. Ancak mesleğe özgü ruhsat, diploma denkliği ve yabancılara kapalı alanlar yine önemlidir. Bir hekimin veya mühendislik faaliyeti yürüten kişinin çalışma izni, mesleki yeterlik incelemesinin her şartını kaldırmaz. İşveren değişikliği ile mevzuat gereği bildirim veya yeni faaliyetin koşulları ayrı değerlendirilmelidir.

Süresiz izin ve benzer statüler

Çalışma yetkisi ile vatandaşlık ve aile hakları ayrıdır.

Beş yıllık belge yenilemesi

ÇSGB resmi açıklamasına göre süresiz çalışma izni belgeleri başlangıç tarihinden itibaren her beş yılın sonunda yenilenir. Yenileme, beş yıllık sürenin dolmasından önceki altı ay içinde ve her durumda süre dolmadan yapılır. Bu düzenleme temel hakkın her beş yılda süreli izne dönüşmesi demek değildir. Bununla birlikte kart yenilemeyi ihmal etmek işlem ve kimlik doğrulamada sorun çıkarabilir. Başlangıç tarihi, son kart ve yeni talebin kayıt numarası birlikte izlenmelidir.

Başvuru için geçmişin belgelenmesi

Önceki bütün çalışma izinleri, resmi çalışma kayıtları ve varsa uzun dönem ikamet kararı toplanır. Pasaport ve kimlik bilgilerindeki değişiklikler açıklanır. İzin süresiyle fiilen prim yatırılmış dönem aynı olmayabileceğinden her ikisi gerektiği yerde kullanılır. Çalışma izni muafiyetiyle geçen sürelerin kanuni çalışma veya ikamet süresi hesabında özel düzeni vardır; bunlar sekiz yıllık izne gelişigüzel eklenmemelidir. Yabancının hangi hukuki dayanağa göre başvurduğu açık yazılmalıdır.

Elektronik başvuru ve kişisel bilgi

Başvuru Bakanlığın güncel sistemi ve belge listesi üzerinden hazırlanır. Sisteme giriş, formun tamamlanması, ek belge talebi ve nihai karar ayrı aşamalardır. İletişim adresi ve elektronik posta doğru olmalıdır. Belge eksikliği varsa tamamlanma tarihi inceleme süresi bakımından önem taşır. Vekâlet veya işveren desteği kullanılması yabancının verdiği bilgilerin doğruluğunu önemsiz kılmaz. Pasaport, meslek ve faaliyet bilgileriyle eski izin kayıtları tutarlı şekilde sunulmalıdır.

Harç ve değerli kâğıt bedeli

İzin harcı ile kartın değerli kâğıt bedeli farklı mali kalemlerdir. Güncel yıl tarifesi ve Bakanlığın ödeme bildirimi kontrol edilir. Önceki yılların makbuz tutarı bugünkü başvuruya otomatik uygulanmaz. İzin türü, kart yenileme veya kayıp nedeniyle yeni belge düzenlenmesi farklı mali sonuçlar doğurabilir. Resmi referans ve doğru kişi bilgisiyle ödeme yapılır. Para yatırılması tek başına olumlu izin kararı değildir; bildirilen işlem aşaması ve ödeme sonucu ayrıca takip edilmelidir.

İkamet ve aile üyelerinin konumu

Süresiz çalışma izni yabancıya ikamet hakkı da sağlar; fakat aile üyelerinin kendi kalış belgeleri ayrıca incelenir. Eş veya çocuğun yalnız aile bağından dolayı aynı çalışma yetkisini otomatik kazandığı söylenemez. Aile ikameti ve çalışma hakkı farklı düzenlenir. Çocukların yaş veya öğrenim durumundaki değişiklikler de kendi dosyalarını etkileyebilir. Ailenin bütün kartları ve son tarihleri birlikte planlanmalı, ana izin sahibinin hakkı diğerlerine sınırsız yayılmamalıdır.

İptal ve bildirim yükümlülükleri

İzin süresiz olsa da kanundaki iptal nedenleri uygulanabilir. İşin veya faaliyetin başlaması, bitmesi ve iptali gerektiren durumlar için ilgili bildirim düzeni takip edilir. Gerçek dışı belge veya bilginin sonucu ayrıca değerlendirilir. İptal kararı varsa kişinin başka geçerli ikamet dayanağı bulunup bulunmadığı incelenir. Kartın eski tarihini göstermek sonraki idari işlemi kaldırmaz. Kararın gerekçesi, kapsamı ve tebliği birlikte alınmalıdır.

Olumsuz kararda başvuru seçenekleri

Bakanlık kararına karşı tebliğden otuz gün içinde itiraz imkânı resmi ÇSGB açıklamasında yer alır. İtirazın reddi ve idari yargı yolu, somut karar ve süre etkileriyle değerlendirilir. Eksik çalışma dönemi hesabı iddiası varsa resmi izin kayıtlarıyla açıklanır; yalnız yıllardır buradayım demek yeterli değildir. İtiraz veya dava, çalışma hakkını her durumda kendiliğinden başlatmaz. Mevcut geçerli belge ve mahkeme kararının kapsamı ayrıca kontrol edilmelidir.

Örnek: sekiz yıllık yaşam ile izin farkı

Bir yabancı sekiz yılın üç yılını öğrenci, beş yılını çalışan olarak geçirmiş olabilir. Başka kişi sekiz yıl kanuni çalışma iznine sahiptir. Türkiye’de toplam süreleri aynı olsa da süresiz izin başvuru dayanakları aynı değildir. İlk kişinin uzun dönem ikamet kararı varsa alternatif yol ayrıca incelenir. Dosya çalışma izinlerinin tarihleri ve mevcut statüyle değerlendirilir. Böylece toplam yaşam süresini çalışma izni süresiyle karıştıran eksik başvuru hazırlanmaz.

Sık sorulan sorular