Açık rıza nedir?

Üç temel unsur

6698 sayılı Kanunun 3. maddesi belirli konu, bilgilendirme ve özgür iradeyi birlikte arar. Kişi hangi verisinin hangi amaçla işleneceğini anlayabilmelidir. İleride yapılacak her türlü faaliyet için genel onay istemek bu belirginliği sağlamaz. Rızanın varlığı ile geçerliliği ayrı sorulardır: imza veya işaret bulunması, kişinin gerçekten seçim yapabildiğini ve yeterli bilgi edindiğini tek başına kanıtlamaz. İşlem özelinde değerlendirme gerekir.

Açık rıza ne zaman kullanılır?

Kanundaki diğer işleme şartlarından biri somut faaliyeti karşılıyorsa her durumda ayrıca rıza istenmesi doğru yaklaşım değildir. Örneğin kanuni kayıt yükümlülüğü ile isteğe bağlı tanıtım amacı ayrı değerlendirilebilir. Hukuki sebebi belirsiz bırakıp tüm işlemleri rızaya dayandırmak, sonradan geri alma ve zorunlu işlem tartışması yaratır. Önce veri akışı ve amaç belirlenmeli, sonra uygun kanuni şart seçilmelidir; başlık seçimi gerçek işlemin yerine geçmez.

Aydınlatmadan farklılığı

Aydınlatma kişinin işlemler hakkında bilgi edinmesini, rıza ise belirli işleme iradesini açıklar. Bilgilendirme için kişiden mutlaka onay alınması gerektiği söylenemez. Kurulun 18 Şubat 2026 tarihli 2026/347 ilke kararı, iki metnin ayrı başlıklar ve ayrı beyanlarla düzenlenmesini vurgular. Aynı sayfada bulunmaları mümkün olsa da okudum ifadesi tüm işlemleri kabul ediyorum sonucuna dönüştürülmemelidir. Gerçek faaliyetler anlaşılır biçimde gösterilmelidir.

Özgür seçim ve hizmet koşulu

Kişinin zorunlu olmayan veri işlemeye rıza vermediği için temel hizmetten yararlanamaması, özgürlük unsurunu tartışmalı hale getirebilir. İşlem hizmetin gerçekten zorunlu parçasıysa uygun başka hukuki sebep araştırılır. Her veri talebinin müşteri isterse gelmesin denilerek meşrulaştırılması doğru değildir. Seçeneklerin eşit ve anlaşılır sunulması, ret veya geri alma halinde ne olacağının açıklanması önem taşır; kişi üzerinde baskı kuran tasarım ve ifadeler ayrıca değerlendirilir.

Belirli konu ve ayrı amaçlar

Siparişin teslimi, üyelik hesabı, reklam gönderimi ve üçüncü kişilere aktarım farklı amaçlar olabilir. Hepsini tek ve belirsiz onay altında birleştirmek kişinin gerçek seçim yapmasını engelleyebilir. Hangi amaç için hangi veri grubunun gerektiği açıklanmalıdır. Kurulun battaniye rıza uyarısı bu nedenle önemlidir. Rıza metninin uzun olması yeterli koruma sağlamaz; karmaşık ifadeler gerçek kapsamı saklıyorsa bilgilendirme unsuru zayıflayabilir.

İmza ve elektronik kayıt

Kanundaki diğer şekil koşulları saklı olmak üzere açık rızanın mutlaka kâğıt üzerinde imzalanması gerekmez. Elektronik veya sözlü yollarla alınan iradenin ispatı önemlidir. Tarih, metin sürümü, hangi amaç için hangi seçenek kullanıldığı ve geri alma kaydı tutulabilir. Önceden işaretli kutu veya sessiz kalma her durumda olumlu beyan yerine geçirilmemelidir. Veri sorumlusu rızanın koşullarının gerçekten sağlandığını gösterebilmelidir; yalnız teknik tıklama sayısı yeterli değildir.

İş ilişkisindeki güç dengesi

Çalışanın işini kaybetme endişesiyle verdiği onayın özgür olup olmadığı özel dikkat gerektirir. Kurulun 2026/921 ilke kararı mesai takibinde biyometrik veri kullanımını, daha az müdahaleci alternatifler karşısında ölçülülük yönünden ele almıştır. Geçerli rıza bulunsa bile bu tür mesai takibinin ölçülülük koşulunu sağlamadığı belirtilmiştir. Bu sonuç bütün biyometrik kullanım türlerine sınırsız genelleme değildir; amaç ve özel koşullar ayrıca incelenir.

Rıza sınırsız yetki sağlamaz

Hukuka ve dürüstlük kurallarına uygunluk, amaçla bağlantı, sınırlılık ve gerekli süreyle saklama ilkeleri rıza verilse de devam eder. Bir müşterinin tanıtım için izin vermesi sağlık dosyasının ilgisiz kişilere aktarılmasını haklı kılmaz. İşlenen veri ve yöntem, onaylanan amacın gereğiyle karşılaştırılır. Özel nitelikli verilerde güncel 6. madde koşulları ve aktarımda ilgili hükümler ayrıca değerlendirilir; tek metin bütün rejimleri kendiliğinden karşılamaz.

Rızanın geri alınması

Açık rıza ileriye etkili olarak geri alınabilir. Veri sorumlusuna ulaşan geri alma beyanı, rızaya dayanan gelecekteki işlemeyi etkiler. Önceden hukuka uygun yapılmış işlemler otomatik geçmişe dönük hukuka aykırı hale gelmez. Ayrıca başka geçerli saklama veya işleme şartı varsa bu dar kapsam açıklanarak değerlendirilir. Geri almanın hiç mümkün olmadığı veya bütün kayıtların aynı anda silineceği şeklindeki iki genelleme de yanlıştır; amaç ve hukuki sebep ayrımı önemlidir.

Başvuru ve belgeler

Kişi hangi rızasını geri aldığını veya hangi işlemeye itiraz ettiğini veri sorumlusuna açıkça bildirebilir. Metnin nüshası, kayıt tarihi, ekran görüntüsü ve gönderilen talep saklanır. Veri sorumlusu başvuruyu en geç otuz gün içinde cevaplar. Sonraki Kurul şikâyetinde cevabın öğrenilmesinden itibaren otuz ve başvurudan itibaren her halde altmış günlük sınırlar önemlidir. Belirsiz iptal isteği yerine ilgili amaç ve talep edilen sonuç gösterilmelidir.

Temsili olay

Bir alışverişte faturanın düzenlenmesi için gerekli bilgi ile reklam mesajı gönderimi amacı aynı değildir. Müşteriye reklamı reddettiğinde alışverişin de yapılamayacağı söylenmesi, zorunluluk ve özgürlük yönünden incelenir. Diğer yandan faturanın kanuni saklama süresi devam ediyorsa reklam rızasının geri alınması faturanın hemen yok edilmesini gerektirmeyebilir. Tek kişi ve tek işlem içinde farklı hukuki sebeplerin bulunabilmesi bu örnekte açıkça görülür.

Doğru metin nasıl anlaşılır?

Metin, veri sorumlusunun gerçek faaliyetini ve kişinin somut seçimini anlaşılır biçimde göstermelidir. Başka kurumdan alınmış genel metin, olmayan aktarımı veya yapılmayan işlemleri içeriyorsa yanıltıcı olabilir. Onay ile bilgi edinme ayrılmalı, tercih ve geri alma yolu açık olmalıdır. Açık rıza hukuki değerlendirmeyi bitiren imza kutusu değil, belirli işlem için geçerliliği denetlenebilen irade açıklamasıdır. Sonuçları veri akışının tamamı içinde değerlendirilmelidir.

Sık sorulan sorular