Ekran görüntüsünün delil niteliği nedir?

Ekran görüntüsü neyi gösterir?

Ekran görüntüsü, bir cihazda görülen metin veya görseli belirli biçimde kaydeder. HMK 199 elektronik verileri belge kavramında değerlendirmeye imkân verir. Ancak görüntüdeki hesabın kime ait olduğu, içeriğin gerçekten yayımlanıp yayımlanmadığı ve dosyanın değiştirilip değiştirilmediği ayrıca araştırılır.

Bir kişiye rehbere istenen adın verilmesi kolaydır. Görüntüde “borçlu” adı görünmesi, yazanın gerçekten o kişi olduğunu tek başına ispatlamaz. Telefon numarası, hesap bağlantısı, işlem kaydı ve diğer doğrulayıcı bilgilerle ilişki kurulması gerekebilir. Aynı şekilde bir görselin internette bulunması onun her kullanımının hukuka uygun olduğu anlamına gelmez.

Belge ile kesin delil ayrımı

Bir içeriğin belge sayılması, her hukuk işleminde senet yerine geçtiği veya mahkemeyi kesin bağladığı anlamına gelmez. HMK 189, kanunun belirli delille ispat şartlarını ve hukuka aykırı delil yasağını korur. HMK 202 kapsamında delil başlangıcı tartışması da belgeyi karşı tarafın veya temsilcisinin verip vermediği gibi koşullara bağlıdır.

Örneğin borç ilişkisine ilişkin yazışma, miktar ve senetle ispat kuralları çerçevesinde değerlendirilir. Aynı görüntü bir ceza dosyasında başka bir ispat rejimine tabi olabilir. “Ekran görüntüsü hiçbir zaman delil olmaz” ile “tek başına her şeyi kesin kanıtlar” iki hatalı genellemedir.

Asıl kayıtla karşılaştırma

Görüntü görsel bir kesittir; asıl kayıt daha geniş konuşmayı, dosya tarihini ve teknik bilgileri içerebilir. Dışa aktarılan veri, cihaz incelemesi veya sunucu kaydı farklı doğrulama imkânları sunar. Yalnız görüntü dosyasının kopyalanmış olması asıl içeriğe ulaşıldığını göstermez. Her kaynağın sınırı açıklanmalıdır.

Hukuka uygun elde edilme

Kişinin kendisine gelen mesajı kendi cihazından kaydetmesiyle başkasının parolasını kullanarak gizlice hesabına girmesi aynı değildir. Anayasa 20 ve 22 özel hayatı ve haberleşmeyi korur. Hukuk yargılamasında HMK 189/2, ceza yargılamasında Anayasa 38/6 ile CMK 206 ve 217 devreye girer.

Eşlik, işverenlik veya cihaz mülkiyeti sınırsız özel hesap denetimi yetkisi vermez. Kendi iddiasını kanıtlamak istemek tek başına hukuka aykırı erişimi meşrulaştırmaz. İstisna ileri sürülüyorsa olayın koşulları ve daha az müdahaleci seçenekler somut değerlendirilir; genel izin cümlesi kurulmaz.

Bütünlük ve bağlam

Kırpma, tarih aralığını atlama, mesajı başkasına iletip yeniden görüntüleme veya açıklama ekleme bağlamı değiştirebilir. Dosyanın aslı korunmalı; sunulan kopyada hangi düzenleme yapıldığı belirtilmelidir. Bir önceki cümle ironi veya koşul içeriyorsa yalnız son cümlenin görünmesi yanlış anlam yaratabilir.

Mesajın silinmesi veya düzenlenmesi, ekran saatinin değişmesi ve hesabın başkası tarafından kullanılması gibi ihtimaller delile somut itiraz doğurabilir. Her itiraz otomatik sahtelik anlamına gelmez; teknik veya diğer delillerle değerlendirilir. İtirazın hangi görüntüye ve hangi belirtiye dayandığı açık yazılır.

Nasıl korunur ve sunulur?

Mümkünse tam konuşma, hesap veya numara bilgisi, tarih ve bağlantı korunur. Görüntü dosyasının değiştirilmemiş nüshası saklanır. Birden fazla sayfa varsa sıra numarası ve kısa olay çizelgesi hazırlanır. Mahkemeye hangi görüntünün hangi vakıayı ispatladığı açıklanır; yüzlerce ilgisiz sayfa anlamlı delil sunumu sayılmaz.

HMK 219 kapsamında elektronik belgenin çıktısı ve gerektiğinde incelemeye elverişli elektronik nüshası istenebilir. Mahkemenin format ve teslim talimatına uyulur. Özel üçüncü kişi bilgileri yalnız uyuşmazlık için gerekli kapsamda kullanılır; dosyaya sunma ile sosyal medyada yayımlama farklı işlemlerdir.

Noter ve bilirkişi ne sağlar?

Noter tespiti, belirli anda erişilen sayfanın veya görülen içeriğin belgelenmesine yardımcı olabilir. Ancak yazışmadaki kişinin aidiyetini, geçmişteki içeriğin hiç değiştirilmediğini veya hesabın hukuka uygun elde edildiğini her durumda kesinleştirmez. Noter işleminin kapsamı ve zaman bilgisi okunmalıdır.

Bilirkişi dosya bütünlüğü, metadata, montaj veya cihaz bağlantısı gibi teknik soruları inceleyebilir. Teknik rapor hukukilik veya kusur konusunda mahkemenin yerine karar vermez. İnceleme için asıl cihaza erişim ve kayıtların varlığı sonucu etkileyebilir; her dosyadan geçmiş verinin eksiksiz kurtarılacağı garanti edilemez.

Temsili örnek ve karşı örnek

Temsili örnek: Satış sözleşmesinden önce gönderilmiş bir ilan görüntüsü; tarih, bağlantı, ödeme ve yazışmayla birlikte vaat edilen özelliğin belirlenmesine katkı sağlayabilir. Görüntünün oluşturulma tarihi ile ilanın yayımlanma tarihinin aynı olduğu ise ayrıca doğrulanmalıdır.

Karşı örnek: Başkasının fotoğrafı ve adı kullanılarak oluşturulmuş sahte hesap görüntüsü, gerçek kişiye doğrudan aidiyet ispatlamaz. Karşı tarafın somut sahtelik iddiası varsa yalnız “telefonumda gördüm” demek yeterli teknik açıklama sağlamayabilir. Başka kayıtlar ve hesabın kullanım bağlantısı araştırılır.

Bağlantı ve zaman bilgisinin sınırı

Bir görüntüde sayfa bağlantısı görünmesi, o içeriğin bütün geçmiş boyunca aynı kaldığını göstermez. Görüntünün alındığı an ile içeriğin yayımlandığı iddia edilen an farklı olabilir. Özellikle fiyat, ilan ve profil içeriklerinde değişiklik ihtimali açıklanmalıdır. Başka kaynaklardan mevcut olan işlem tarihleri veya bildirimler bu zaman ilişkisinin kurulmasına yardımcı olabilir.

Görüntünün dosya tarihi de tek başına yayımlanma tarihini kesinleştirmez; kopyalama veya indirme işlemi bu bilgiyi değiştirebilir. Teknik özellikler bilirkişiye sorulurken bu sınır gözetilir. Örneğin bir ekranda görünen hesap bakiyesi, bankanın resmî hesap dökümüyle aynı kayıt değildir. Görüntü itirazı somutlaştırabilir ama asıl işlem kaydının araştırılmasına ihtiyaç kalabilir. Delilin hangi olguyu gösterdiği açık yazılmalıdır: kişinin bir beyanı mı, belirli anda görünen içerik mi yoksa gerçek para hareketi mi? Bu ayrım ispat gücünün gereksiz büyütülmesini ve mevcut yararlı verinin tamamen reddedilmesini önler.

Delil dosyasının son kontrolü

Görüntünün kaynağı, kim tarafından alındığı, hangi tarihte oluşturulduğu, asıl içerik, aidiyet verileri ve elde edilme yöntemi kayıt altına alınır. İlgili olayla bağlantısı kurulup bütünlük itirazları belirlenir. Delil sunma süreleri dosya türüne göre izlenir.

İçerik hızla kaybolacaksa HMK 400 kapsamındaki delil tespiti veya ceza dosyasında yetkili makamdan kayıt temini talebi değerlendirilebilir. Bu yollar kişisel hesabı izinsiz araştırma izni vermez. Nihai delil değeri, hukuka uygunluk ve diğer delillerle uyum içinde mahkemece belirlenir.

Sık sorulan sorular