Elektronik delil nedir?

Elektronik veri ne zaman delildir?

E-posta, mesaj, dosya, sunucu kaydı, görüntü ve cihaz verisi uyuşmazlık konusu olayla ilgili bilgi taşıyabilir. Hukuk Muhakemeleri Kanununun 199. maddesi elektronik verileri belge kapsamına alır. Ancak belge niteliği ile senet, kesin delil veya tek başına yeterli ispat aynı değildir. Her kaydın hangi olayı gösterdiği açıklanmalıdır.

“Ekran görüntüsü mahkemede geçmez” veya “mesaj varsa dava kesin kazanılır” biçimindeki iki uç ifade de yanıltıcıdır. Kayıtların kaynağı, bütünlüğü, elde edilme şekli ve diğer delillerle ilişkisi incelenir. Davanın hukuk, ceza veya idari yargıda görülmesi de uygulanacak usulü değiştirir.

Hukuka uygun elde edilme

Hukuk Muhakemeleri Kanununun 189. maddesine göre hukuka aykırı elde edilen delil vakıanın ispatında dikkate alınamaz. Bu nedenle kaydın teknik olarak mevcut olması yeterli değildir. Kişinin kendi yazışmasına sahip olması, başka kişinin hesabına izinsiz erişmesi veya gizli kayıt yapması farklı değerlendirmeler doğurabilir.

Her mesajın paylaşılabilir olduğu veya her gizli kaydın yasak olduğu şeklinde olaydan kopuk genelleme yapılmamalıdır. Özel hayat, haberleşme ve kişisel veriler bakımından somut olay ve kanuni düzenlemeler incelenir. Bu rehber izinsiz hesap erişimi veya gizli izleme yöntemi öğretmez; mevcut kaydın doğru hukuki çerçevede değerlendirilmesini açıklar.

Ekran görüntüsü ve elektronik asıl

Ekran görüntüsü, belirli anda görünen içeriği gösterebilir; fakat mesajın tam bağlamını, gönderenin gerçek kimliğini veya dosyanın teknik geçmişini tek başına kanıtlamayabilir. Kırpılmış görüntüde önceki ve sonraki mesajlar, tarih veya hesap bilgisi eksik kalabilir. İddianın anlaşılması için konuşmanın ilgili bağlamı açıklanmalıdır.

Elektronik asıl, dışa aktarma dosyası ve cihazdaki kayıt farklı düzeyde bilgi sağlayabilir. Dosya özellikleri ve ileti başlıkları teknik incelemeye yardımcı olur. Yalnız çıktıyı saklamak, özgün veriye daha sonra erişilememesine yol açabilir. Mahkemeye sunulacak kopya hazırlanırken özgün dosyanın ayrıca muhafazası önem taşır.

Bütünlük, aidiyet ve zaman

Bir kaydın değiştirilip değiştirilmediği ile kime ait olduğu ayrı sorulardır. Dosya özeti gibi teknik yöntemler kopyalar arasındaki bütünlük değerlendirmesine yardımcı olabilir; fakat içeriğin baştan doğru olduğunu veya hesabı mutlaka belirli kişinin kullandığını tek başına göstermez. Hesap adı ve profil fotoğrafı kimliği kesinleştiren tek veri değildir.

Tarih ve saat konusunda cihazın yerel ayarı, sunucu zamanı ve zaman dilimi farklı olabilir. Bir kaydın oluşturulma tarihi ile olayın gerçekleştiği tarih de aynı olmayabilir. Birden fazla kaynağın birlikte karşılaştırılması kronolojiye katkı sağlar. Teknik açıklama, hukuki iddianın yerini almadan onu anlaşılır kılmalıdır.

Güvenli elektronik imza ve KEP

Usulüne uygun güvenli elektronik imzalı veri hakkında kanunun özel ispat düzenlemesi bulunur. Bu nitelik her dijital dosyaya yayılmaz. İmza doğrulaması, sertifika ve imza anı önemlidir. KEP kayıtları ise iletinin gönderimi ve teslimi hakkında delil sağlayabilir; içerikteki iddianın doğruluğu ayrıca değerlendirilir.

UETS delil kaydı resmî tebligatın olaylarını gösterir. Normal e-posta, KEP, UETS ve güvenli imzalı dosya aynı belge türü değildir. Dosyada hangi kayıt neyi kanıtlıyor sorusu ayrı cevaplanırsa gereksiz tekrar ve yanlış kesinlik iddiaları önlenir. Bir sistemin resmi olması, içerikteki bütün maddi iddiaları onayladığı anlamına gelmez.

Mahkemeye sunum ve bilirkişi

Elektronik belge, ilgili usule uygun biçimde, neyi ispatlamak için sunulduğu belirtilerek dosyaya verilir. Hukuk yargılamasında HMK 219 elektronik belgenin çıktısı ve gerektiğinde incelemeye elverişli elektronik ortamda sunumunu düzenler. Mahkemenin istediği biçim, süre ve ek açıklamalara uyulması gerekir.

Teknik uyuşmazlıkta bilirkişi incelemesi gündeme gelebilir. İnceleme talebi “bütün telefon incelensin” gibi sınırsız bırakılmak yerine uyuşmazlık konusu ve gerekli kayıtlarla ilişkilendirilmelidir. Bilirkişi teknik tespit yapar; delilin hukuki değeri ve uyuşmazlığın çözümü mahkemeye aittir. Raporun kaynak ve yöntem açıklaması denetlenebilir olmalıdır.

Delil kaybolma riski ve örnek

İçerik silinmesi veya hesabın kapanması ihtimali varsa ilgili usulde delil tespiti ve kurumdan kayıt istenmesi seçenekleri değerlendirilebilir. Her platformun bütün kayıtları süresiz tuttuğu varsayılmamalıdır. Noter tespiti yararlı olabilir; fakat tespit edilen ekrandaki içeriğin gerçek failini her durumda kesinleştirmez.

Örneğin borcun kabul edildiği ileri sürülen bir mesaj, banka transferi ve sözleşmeyle birlikte anlam kazanabilir. Aynı mesajdaki tutarın başka bir işe ilişkin olduğu savunulursa konuşma bağlamı önemlidir. Delil dosyasında kayıt, kaynak, elde edilme tarihi, ilgili olay ve destekleyen diğer belge sütunları hazırlanması değerlendirmeyi kolaylaştırır. Çok sayıda görüntü yerine olayla ilişkilendirilmiş düzenli sunum tercih edilir.

İddia ve kayıt eşleştirmesi

Dijital kayıt dosyası hazırlanırken her belgenin yanına ispatlanmak istenen olay yazılabilir. Bir e-posta teslim tarihini, banka kaydı ödemeyi, mesaj ise tarafların açıklamasını gösterebilir. Birbiriyle aynı şeyi tekrarlayan yüzlerce görüntü yerine olayla ilişkili seçilmiş kayıtların bağlamıyla sunulması incelemeyi kolaylaştırır. Önemli kısımlar belirtilirken kaydın tamamının erişilebilir olması da korunmalıdır.

Karşı tarafın verdiği cevaba göre delilin işlevi değişebilir. Mesajın gönderildiği kabul edilip içeriğin başka borca ait olduğu söyleniyorsa tartışma artık yalnız gönderen kimliği değildir. Sözleşme, tarihler ve tutarlar birlikte karşılaştırılır. Hesabın başkası tarafından kullanıldığı ileri sürülüyorsa oturum ve cihaz kayıtlarının bulunup bulunmadığı araştırılabilir. Her itiraz için aynı teknik yöntem uygun değildir.

Uzman incelemesi için soru hazırlığı

Bilirkişiden hangi dosyanın değiştirilip değiştirilmediği, kayıtların hangi tarih aralığını kapsadığı veya sunulan kopyaların aynı olup olmadığı gibi belirli teknik hususlar istenebilir. “Kimin haklı olduğunu belirlesin” biçimindeki genel soru teknik incelemenin sınırını aşar. Uzmanın eriştiği kaynağı, kullandığı yöntemi ve tespitinin sınırını açıklaması, raporun denetlenebilmesine katkı sağlar.

Cihaz veya hesap incelemesinde uyuşmazlıkla ilgisi olmayan başka kişilerin verileri bulunabilir. İncelemenin kapsamı, mahkeme kararı ve uygulanacak usulle ilişkilendirilmelidir. Hukuki değerlendirme yapılmadan sınırsız veri aktarımı çözüm olarak sunulamaz. Silinmiş verinin her koşulda geri getirileceği veya bir hesabın tüm geçmişinin mutlaka bulunacağı söylenmemelidir. Teknik imkan, kayıtların tutulma süresi ve kaynağın durumu sonucu etkiler. Sunulan bulguyla çıkarılan sonuç arasındaki bağlantı açık olmalı, tespit edilemeyen hususlar kesinmiş gibi yazılmamalıdır.

Delil sunumunda ayrılan başlıklar

Elektronik kayıtların dosyaya sunulmasında tarih ve açıklama içeren bir indeks yararlıdır. Her görüntüye benzersiz bir sıra numarası verilerek dilekçedeki iddia ile eşleştirilebilir. Aynı içeriğin farklı kırpılmış sürümleri varsa bunun nedeni açıklanır. Başlık ve not eklemek özgün veriyi değiştirme yerine ayrı sunum kopyasında yapılabilir. Özgün dosyanın korunması, teknik incelemede referans sağlar. Delilin çokluğu tek başına kuvvetini göstermez; konuya uygunluk, doğrulanabilirlik ve diğer kayıtlarla tutarlılık birlikte değerlendirilir.

E-posta incelemesinde yalnız görünen gönderen adı yerine teknik ileti başlıkları da önem taşıyabilir. İletilmiş bir e-posta ile özgün mesaj aynı bilgiyi taşımayabilir. Zincirdeki önceki yazışmalar ve eklerin hangi iletide bulunduğu açıklaştırılır. Mahkemeye sunulan kopyanın kimden ve hangi yolla elde edildiği de belge açıklamasında belirtilebilir.

Sık sorulan sorular