Bağımsız çalışma izni nedir?

Kendi ad ve hesabına faaliyetin anlamı

6735 sayılı Kanunda bağımsız çalışma izni, işverene bağlı süreli izinden ayrı düzenlenir. Yabancı kendi mesleki veya ekonomik faaliyetini kendi hesabına yürütmek isteyebilir. Ancak bir şirketin hissedarı olmakla o şirkette fiilen çalışmak farklıdır. Ticaret sicili kaydı veya vergi numarası yabancıya bütün çalışma yetkilerini vermez. Önce planlanan faaliyetin niteliği, kişinin hukuki rolü ve hangi izin türünün uygun olduğu belirlenmelidir.

İzin değerlendirmesinde neler dikkate alınır?

Resmi ÇSGB açıklaması eğitim, mesleki deneyim, bilim ve teknoloji katkısı, yatırımın ülke ekonomisi ve istihdam üzerindeki etkisi gibi unsurları sayar. Şirket ortağının sermaye payı da ilgili olabilir. Bunlar her başvuru için tek bir sabit puan veya garanti tutar yaratmaz. Dosya faaliyetin gerçekliğini ve kişinin katkısını açıklamalıdır. Sadece yüksek sermaye beyan etmek, fiilen ne yapılacağını ve hangi yetkinlikle yürütüleceğini göstermek yerine geçmez.

Süresiz izinle karıştırılmaması

Bağımsız sözcüğü çalışma biçimini, süresiz sözcüğü izin süresinin hukuki niteliğini anlatır. Bağımsız çalışma izni süreli düzenlenir. Kendi hesabına çalışmak her zaman süresiz hak kazanmak değildir. Süresiz izin için uzun dönem ikamet veya sekiz yıllık kanuni çalışma gibi ayrı başvuru dayanakları bulunur. Bağımsız faaliyetin başarılı olması bu ayrı statüyü otomatik doğurmaz. Kartta belirtilen son tarih ve faaliyetin koşulları düzenli takip edilmelidir.

İzin türlerini ayırmak

İşveren bağı ve süre kavramları farklıdır.

Serbest meslek ve ruhsat koşulları

Bir mesleğin yabancılarca yürütülmesine ilişkin özel yasak veya ruhsat gereği varsa çalışma izni tek başına bunu kaldırmaz. Diploma denkliği, meslek odası kaydı veya ilgili kurum izni gerekebilir. Faaliyetin internet üzerinden yapılması da her durumda Türkiye’de çalışma hukukunun dışında kalındığı anlamına gelmez. Müşterinin yurt dışında olması, kişinin Türkiye’de fiilen hangi işi yaptığı sorusunu ortadan kaldırmaz. Mesleki koşullar izin dosyasından önce veya onunla birlikte incelenmelidir.

İş planı hangi bilgileri açıklamalı?

Faaliyetin konusu, hedef müşteriler, çalışma yeri, mesleki yeterlik, yatırım ve gelir modeli anlaşılır sunulur. İstihdam veya teknoloji katkısı ileri sürülüyorsa somut verilerle desteklenir. Gerçekleşmemiş sözleşmeler tamamlanmış iş gibi gösterilmemelidir. Planın geleceğe yönelik tahminleri ile mevcut belgeleri ayrılır. Yabancının faaliyeti yönetmek için ne yapacağı açıklanır; yalnız şirket ana sözleşmesindeki çok geniş faaliyet listesi kişinin gerçek işini yeterince anlatmayabilir.

Belgeler ve şirket kayıtları

Pasaport, kimlik, eğitim ve deneyim belgeleriyle faaliyete ilişkin uygun kayıtlar hazırlanır. Şirket varsa ticaret sicili, ortaklık, imza ve sermaye belgeleri dosyaya eklenir. İşyerine ilişkin adres, sözleşme ve gerekli ruhsat koşulları kontrol edilir. Yabancı belgelerin tercüme ve tasdik ihtiyacı belge türüne göre değerlendirilir. Başvuru sırasında kullanılan ad ve pasaport bilgileri şirket kayıtlarıyla uyumlu olmalıdır. Fark varsa aynı kişiyi gösteren dayanak açıklama sunulur.

Başvuru ve inceleme aşamaları

Bakanlığın güncel elektronik sistemi, başvuru yeri ve usulüne uygun belge listesi takip edilir. Formun sisteme girilmesi ile eksiksiz başvurunun tamamlanması aynı değildir. Ek belge istenirse talebin tarihi ve verilen süre kaydedilir. Tam bilgi ve belgeyle inceleme için resmi açıklamadaki otuz günlük çerçeve önemlidir; bu her eksik dosyanın ilk girişten otuz gün sonra olumlu sonuçlanacağı garantisi değildir. Başvuru numarası ve elektronik bildirimler korunmalıdır.

Maliyet ve ödeme ayrımı

İzin harcı ve değerli kâğıt bedeli, şirket kuruluşu veya meslek ruhsatı masrafından ayrıdır. Güncel resmi tarife ve ödeme bildirimi esas alınır. Bir ticari danışmana ödenen kuruluş hizmeti bedeli çalışma izni harcı değildir. Ödemenin kişi, referans ve işlem türüyle eşleşmesi sağlanır. Başvuru henüz karara bağlanmadan yalnız ödeme yapıldığı için çalışma başlanabileceği söylenmemelidir. İzin belgesi, geçerlilik ve faaliyetin başlangıç koşulları ayrı kontrol edilir.

Faaliyet değişikliği ve yükümlülük

İznin dayandığı iş veya faaliyette önemli değişiklik varsa yeni durumun nasıl bildirileceği değerlendirilir. Kendi hesabına çalışan yabancı, çalışmanın başlaması ve bitmesiyle iptali gerektiren durumların bildiriminden sorumlu olabilir. Bakanlığın açıklamasındaki on beş günlük bildirim çerçevesi göz önünde tutulur. Şirketin kapanması, ortaklığın devri veya faaliyetin fiilen değişmesi sessizce bırakılmamalıdır. Kartın son günü gelmedi diye ilk başvurudaki bütün koşulların sürdüğü varsayılmaz.

Ret veya iptal kararına karşı

Olumsuz kararın tam gerekçesi ve tebliği alınır. ÇSGB açıklamasındaki otuz günlük itiraz yolu takip edilir; yargısal başvuru da somut karar ve süre etkileriyle değerlendirilir. İtirazda eğitim, yatırım veya faaliyet belgesindeki hangi değerlendirmeye karşı çıkıldığı belirtilir. Aynı dosyayı değişiklik açıklamadan tekrar göndermek önceki gerekçeyi cevaplamayabilir. Mevcut ikamet hakkı ayrıca kontrol edilir; çalışma başvurusunun yapılması tek başına bütün kalış sorunlarını ortadan kaldırmaz.

Örnek: şirket ortağının fiili çalışması

Yabancı bir yazılım şirketine ortak olmuş fakat ürün geliştirme ve müşterilere hizmet vermeyi de planlıyor olabilir. Hissedar olmakla fiilen çalışmanın şartları ayrılır. Faaliyetin niteliği, ortaklık payı, uzmanlık ve ekonomik katkı belgelenir; uygun izin türü değerlendirilir. Şirketin tescil edilmesi bütün bu işlemlerin tamamlandığını göstermez. Başka dosyada kişi yalnız pasif yatırımcıysa aynı çalışma değerlendirmesi otomatik uygulanmaz. Gerçek rol ve iş düzeni doğru anlatılmalıdır.

Sık sorulan sorular