Borçtan kurtulma davası nedir?

Özel dava hangi aşamada doğar?

Genel haciz yoluyla takipte borçlu adi belge altındaki imzaya itiraz etmiş ve alacaklı icra mahkemesinde itirazın geçici kaldırılmasını sağlamış olabilir. Bu aşamada kanun borçluya borçtan kurtulma davası imkânı verir. İcra mahkemesindeki sınırlı incelemeyle genel mahkemenin borcun esasını değerlendirmesi farklıdır. Sadece ödeme emri alınmış olması bu davanın özel koşullarını doğurmaz. Geçici kaldırma kararı, takip türü ve belge niteliği görülmelidir. Davanın adı bütün ödeme güçlüğü sorunlarına veya taksit istemine verilen genel isim değildir.

Geçici ve kesin kaldırma ayrımı

İtirazın geçici kaldırılması ile kesin kaldırılması aynı karar değildir. Geçici kaldırma, imza uyuşmazlığının kanuni usulle incelendiği özel aşamayla ilişkilidir. Mahkeme kararının başlığı yerine hüküm fıkrası okunmalıdır. Borçlu neye karşı hangi sürede harekete geçeceğini buna göre belirler. Kararın yalnız son sayfası veya UYAP sonuç satırı bütün koşulları göstermeyebilir. Dayanak senet ve önceki itiraz dilekçesi alınmalıdır. Alacaklının talebiyle konulabilecek geçici haczin kesinleşmesine ilişkin sonuçlar da bu ayrımın neden önemli olduğunu gösterir; her haciz aynı aşamada değildir.

Yedi günlük özel dava süresi

İİK 69 uyarınca geçici kaldırma kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi günlük süre önemlidir. Kararın duruşmada açıklanıp açıklanmadığı ve tarafın hazır bulunması somut dosyada incelenir. Yalnız gerekçeli kararın geleceğini beklemek her durumda doğru süre hesabı sağlamaz. Tebligat ve duruşma tutanağı alınarak başlangıç belirlenmelidir. Genel bir menfi tespit davasının zamanaşımı tartışmasıyla bu özel süre aynı değildir. Süre geçirilirse takip bakımından özel koruma kaybedilebilir; başka dava ihtimali ayrı değerlendirilir ve otomatik aynı sonuç vaat edilmez.

Yüzde on beş güvence şartı

Davanın dinlenebilmesi için kanundaki yüzde on beş oranındaki güvence ilk duruşma gününe kadar sunulmalıdır. Nakit depo veya mahkemenin kabul edeceği kanuni teminat seçenekleri kendi koşullarıyla değerlendirilir. Dilekçe vermek tek başına bütün usul şartlarının tamamlandığı anlamına gelmez. Güvencenin hangi alacak tutarı üzerinden hesaplandığı ve tahsilat makbuzu dosyada açık olmalıdır. Başka bir icra dosyasına daha önce yatırılmış paranın otomatik bu güvence yerine geçtiği düşünülmemelidir. Adli yardım veya özel durum varsa etkisi ayrıca araştırılır; genel muafiyet varsayılmaz.

Görevli ve yetkili mahkeme

Borçtan kurtulma davası genel mahkemede alacağın kaynağına uygun görev kurallarıyla görülür. İİK 69 takibin yapıldığı yer veya alacaklının yerleşim yeri bakımından özel yetki düzenler. Ticari veya tüketici ilişkisinin varlığı görev değerlendirmesini etkileyebilir. Davayı her durumda icra mahkemesine açmak doğru değildir; o mahkemenin geçici kaldırma kararı vermiş olması esas davanın da aynı yerde görüleceği anlamına gelmez. Dava şartı arabuluculuk ve varsa istisnalar ilişkinin niteliğiyle değerlendirilir. Özel kısa süre nedeniyle dava öncesi koşullar gecikmeden birlikte planlanmalıdır.

İspat konusu ve belgeler

Borçlu, senet ilişkisini ve borçlu olmadığını ileri sürdüğü olayları açıklar. İmzanın kendisine ait olmadığı, ödeme, bedelsizlik veya başka hukuki sebep farklı ispat sorunları doğurur. İspat yükü her başlıkta otomatik aynı kişide değildir. Dayanak senedin aslı, sözleşme, banka kayıtları ve önceki mahkeme evrakı önemlidir. İmzaya ilişkin uzman incelemesi gerekirse uygun karşılaştırma belgeleri toplanır. Sadece imza bana benzemiyor açıklaması yeterli olmayabilir. Belgeye karşı belgeyle ispat ve hukuka uygun delil kuralları gözetilmelidir; genel tanık listesi her senet savunmasını karşılamaz.

Takibe ve geçici hacze etkisi

Davanın süresinde ve koşullarıyla açılması, geçici kaldırma ile geçici haczin kesinleşmesi yönünden önem taşır. Davanın hiç açılmaması veya reddi halinde kanundaki takip sonuçları doğabilir. Bu etki her dosyada bütün malların haczinin kalkması veya bankadaki paranın hemen iadesi demek değildir. İcra dosyasına dava bilgisi ve ilgili mahkeme kararları usulüne uygun sunulur. İstinaf ve icranın geri bırakılması şartları sonraki aşamada ayrıca değerlendirilir. Borçlu dava açtım diyerek bütün icra işlemlerini takip etmeyi bırakmamalıdır; hangi işlemin hangi kararla durduğu belirlenmelidir.

Tazminat ve yargılama gideri

İİK 69 haksız çıkan taraf bakımından kanundaki özel tazminat düzenini içerir; yüzde yirmiden aşağı olmama esası ilgili talep ve usulle değerlendirilir. Bu kalem anapara, harç veya avukatlık ücretiyle aynı değildir. Her iki taraf da dava sonucunun mali riskini anlamalıdır. Güncel harç ve gider avansı davanın değerine, mahkeme türüne ve muafiyetlere göre hesaplanır. Eski karar metnindeki ücretler güncel fiyat diye sunulmamalıdır. Güvence yatırılması tazminatın otomatik ödeneceği veya hiçbir başka masraf doğmayacağı anlamına gelmez; hükmün kapsamı önemlidir.

Kambiyo takibiyle karıştırılmamalıdır

Kambiyo senetlerine özgü haciz yolunda itiraz icra mahkemesine yöneldiğinden genel hacizdeki geçici kaldırma mekanizması aynı biçimde uygulanmaz. Bu nedenle bonoya karşı her menfi tespit talebine borçtan kurtulma davası denilmesi yanıltıcıdır. Senedin bono, çek veya adi borç belgesi olup olmadığı önce belirlenir. Şekil şartı eksik senedin hukuki niteliği de ayrıca incelenir. İİK 72 menfi tespit ve 69 özel dava ilişkisi aynı isimle anlatılmamalıdır. Yanlış başlıkla açılan davanın gerçek niteliği mahkemece değerlendirilebilir; buna güvenilerek özel süreler ihmal edilmemelidir.

Örnek ve son kontrol

Borçlu adi senetteki imzasına itiraz etmiş, icra mahkemesi itirazı geçici kaldırmış olabilir. Duruşma tutanağından süre başlangıcı alınır; genel mahkemede özel dava ve güvence koşulları değerlendirilir. Aynı kişi kambiyo takibindeki bonoya itiraz etmişse başvurunun niteliği farklı olabilir. Dosyada ödeme emri, tebligat, imza itirazı, geçici kaldırma kararı, duruşma tutanağı, senet aslı, ödeme belgeleri ve teminat makbuzu bulunmalıdır. Hedef borcun esası hakkında karar almaktır; yalnız zaman kazanmak veya ödeme planı istemek bu davanın hukuki işlevi değildir ve başarı garantisi vermez.

Sık sorulan sorular